Święta Klaudia to nie jedna postać, lecz kilka różnych kobiet czczonych pod tym samym imieniem: męczennica wspominana 20 marca, dziewica z Ancyry z 18 maja, Klaudia Rzymska pozdrowiona przez świętego Pawła w Drugim Liście do Tymoteusza oraz Klaudia, matka świętej Eugenii. Żadnej z nich Kościół nie przypisał patronatu nad zawodem, stanem ani chorobą. Najpopularniejszą polską datą imienin Klaudii jest 20 marca.
Ile jest świętych o imieniu Klaudia
Klaudia to imię, które w wykazach hagiograficznych nosi kilka kobiet z pierwszych czterech wieków chrześcijaństwa, znanych z krótkich wzmianek, a nie z pełnych żywotów. Wykazy hagiograficzne odnotowują je krótko i zastrzegają, że z braku źródeł żadna z nich nie jest dostatecznie rozpoznana. Stąd bierze się zamieszanie w kalendarzach i na ikonach patronackich.
Najczęściej wymienia się cztery postacie. Męczennicę z grupy siedmiu dziewic, której wspomnienie przypada 20 marca. Klaudię z Ancyry, jedną z towarzyszek świętego Teodota, wspominaną 18 maja. Klaudię Rzymską z pierwszego wieku, pozdrowioną w liście świętego Pawła. Oraz Klaudię, matkę świętej Eugenii, czczoną w tradycji bizantyjskiej. Podobna wielość postaci pod jednym imieniem dotyczy także innych świętych pierwotnego Kościoła – tak jest w przypadku świętej Paraskewy, pod którego to imieniem czci się trzy różne kobiety, oraz świętej Natalii, którą Kościół czci w trzech osobach.
Święta Klaudia męczennica – co mówi przekaz o 20 marca
Klaudia wspominana 20 marca zginęła w grupie siedmiu dziewic, obok Aleksandry, Eufrazji, Matrony, Julianny, Eufemii i Teodozji. Hagiografia datuje ich śmierć na lata między 300 a 310, a jako powód wyroku podaje odmowę udziału w pogańskiej procesji ku czci greckich bóstw. Wszystkie były niezamężne i wszystkie odmówiły razem.
Ten sam przekaz odnotowuje rzecz, którą większość popularnych opisów pomija: przekazy nie są zgodne ani co do miejsca, ani co do sposobu śmierci. Jedna wersja umieszcza kobiety w Ancyrze w Galacji, druga w Amizos nad Morzem Czarnym. Jedna mówi o utopieniu w bagnie, druga o spaleniu w piecu. Czytelnik, który trafi na dwa różne opisy „świętej Klaudii męczennicy”, nie znalazł błędu w jednym z nich – trafił na dwie równoległe gałęzie tego samego przekazu.
Klaudia z Ancyry i siedem dziewic świętego Teodota
Druga Klaudia należy do grupy związanej ze świętym Teodotem z Ancyry, dzisiejszej Ankary. Według przekazu siedem kobiet – Tekusa, Aleksandra, Klaudia, Faina, Eufrazja, Matrona i Julia – odmówiło złożenia ofiary bóstwom podczas prześladowania za cesarza Dioklecjana. Namiestnik Teoktenus kazał przywiązać każdej z nich kamień i utopić je w jeziorze. Stało się to około 303 roku.
Dalszy ciąg opowieści tłumaczy, dlaczego imiona tych kobiet w ogóle przetrwały. Tradycja wschodnia podaje, że Tekusa ukazała się Teodotowi we śnie i poprosiła o chrześcijański pogrzeb; ten wydobył ciała z jeziora i pochował je w kościele. Martyrologium Rzymskie wspomina tę grupę 18 maja, a kalendarz prawosławny 18/31 maja.
Opis męczeństwa pochodzi z „Męki Teodota”, spisanej przez Nilusa, który przedstawiał się jako naoczny świadek, i został włączony do Acta Sanctorum. Belgijski bollandysta Hippolyte Delehaye zakwestionował historyczność tego tekstu: wskazał, że jądro opowieści wywodzi się z Herodota, a istnienia jej głównego bohatera nie potwierdza żaden dokument historyczny. Kult samych męczennic nie został przez to podważony – podważona została wiarygodność szczegółów, które powtarzają dziś popularne życiorysy.
Klaudia Rzymska z Drugiego Listu do Tymoteusza
Trzecia Klaudia jest jedyną, której imię pada w Piśmie Świętym. Święty Paweł kończy Drugi List do Tymoteusza serią pozdrowień, a wśród czterech wymienionych z imienia osób jest kobieta o imieniu Klaudia.
Pozdrawia cię Eubulos, Pudens, Linus, Klaudia i wszyscy bracia.
Drugi List do Tymoteusza, 4, 21
Poza tym jednym zdaniem Nowy Testament nie mówi o niej nic. Reszta to hipotezy budowane przez stulecia wokół towarzystwa, w jakim ją wymieniono. Linusa z tego samego wersetu święty Ireneusz utożsamia z następcą świętego Piotra na biskupstwie Rzymu, a wczesne dokumenty chrześcijańskie nazywają go synem Klaudii.
Najdalej idzie hipoteza brytyjska. Klaudię z listu próbowano utożsamić z Klaudią Rufiną, żoną Aulusa Pudensa, znaną z epigramów Marcjalisa – a wtedy byłaby Brytyjką, prawdopodobnie córką króla Kogidubnusa. Dowodów na to utożsamienie jednak nie ma, pozostaje ono hipotezą. Klaudia Rzymska pojawia się w martyrologium angielskim pod dniem 7 sierpnia, a nie w kalendarzu powszechnym Kościoła.
Czwarta postać należy do tradycji wschodniej. Kalendarz bizantyjski opisuje Klaudię jako matkę świętej Eugenii i żonę Filipa, biskupa Aleksandrii, która po śmierci męża prowadziła w Rzymie dom pielgrzyma i posługiwała wdowom, a zginęła w prześladowaniu za cesarza Galiena, około 262 roku. Jej wspomnienie w kalendarzu bizantyjskim przypada 24 grudnia, według starego stylu 6 stycznia.
Czy święta Klaudia to żona Piłata
To jedno z najczęściej mylonych tropów. Ewangelia według świętego Mateusza opisuje kobietę, która podczas procesu Jezusa przesłała mężowi ostrzeżenie, ale nie podaje jej imienia.
Nie miej nic do czynienia z tym Sprawiedliwym, bo dzisiaj we śnie wiele nacierpiałam się z Jego powodu.
Ewangelia według świętego Mateusza, 27, 19
Imiona Klaudia i Prokula pochodzą z pism apokryficznych – z Ewangelii Nikodema oraz z etiopskiego utworu „Męczeństwo Piłata”, który opisuje nawrócenie małżeństwa po zmartwychwstaniu. Prokula jest czczona jako święta w Greckim Kościele Prawosławnym i w Etiopskim Kościele Ortodoksyjnym. Kościół katolicki jej nie kanonizował, więc pod hasłem „święta Klaudia” w polskim kalendarzu liturgicznym żona Piłata się nie pojawia. Podobne rozejście się tradycji z tekstem Ewangelii dotknęło także Marię Magdalenę, której życiorys przez wieki obrastał w szczegóły nieobecne w Piśmie.
Czego patronką jest święta Klaudia
Żadnej z Klaudii Kościół nie przypisał patronatu nad zawodem, stanem, miastem ani chorobą – inaczej niż w przypadku świętej Tekli, patronki dobrej śmierci i chorych. Księga imion i świętych Henryka Frosa i Franciszka Sowy zapisuje to wprost: przy Klaudii Rzymskiej nie ma informacji o patronacie.
Krążące w internecie zdanie o „patronce wszystkich chrześcijanek” bierze się z pomyłki: Klaudii Rzymskiej przypisano treść dotyczącą innej kobiety z jej otoczenia, zmarłej w 310 roku. Wersja o patronacie nad chrześcijankami żyje więc własnym życiem w wyszukiwarce, nie w wykazach hagiograficznych.
W praktyce Klaudia pozostaje przede wszystkim patronką imienia, czyli świętą, którą Kościół stawia jako orędowniczkę wobec osób ochrzczonych tym imieniem. To wystarczająca podstawa, by zamówić ikonę patronki, obchodzić imieniny i prosić o wstawiennictwo, a wezwania kieruje się do niej w intencjach wynikających z jej życiorysu: wytrwania przy wierze wbrew presji otoczenia. Pełne teksty zebraliśmy osobno – zobacz modlitwę do świętej Klaudii wraz z kolektą mszalną.
Kiedy Klaudia obchodzi imieniny
Daty imienin Klaudii rozchodzą się między kalendarzami, bo każda z nich sięga do innej świętej. Poniższa tabela zestawia dni notowane w polskich wykazach wraz z postacią, do której się odnoszą.
| Data | Postać | Gdzie notowana |
|---|---|---|
| 20 marca | Klaudia, jedna z siedmiu dziewic męczennic | najpopularniejsza data w polskich kalendarzach imienin |
| 18 maja | Klaudia z Ancyry, towarzyszka świętego Teodota | Martyrologium Rzymskie; kalendarz prawosławny 18/31 maja |
| 7 sierpnia | Klaudia Rzymska z Drugiego Listu do Tymoteusza | martyrologium angielskie |
| 15 lutego | bez wskazania konkretnej postaci | część polskich wykazów imienin |
| 24 grudnia | Klaudia, matka świętej Eugenii | kalendarz bizantyjski, według starego stylu 6 stycznia |
Osoba, która chce wybrać jedną datę, ma dwa sensowne kryteria. Zwyczajowy – wtedy wypada 20 marca, bo tę datę drukuje większość kalendarzy sprzedawanych w Polsce. Albo osobisty: jeśli ikona lub obrazek patronki podpisany jest „święta Klaudia z Ankyry”, właściwym dniem jest 18 maja.
Atrybuty świętej Klaudii w ikonografii
Klaudia nie ma własnego, rozpoznawalnego atrybutu, jakim dla świętej Barbary jest wieża, a dla świętej Agaty taca. Ikonografia sięga po ogólny zestaw znaków męczennicy wczesnochrześcijańskiej, który powtarza się na wszystkich polskich ikonach patronackich z jej imieniem.
- czerwony płaszcz, w tradycji wschodniej zwany maforionem – kolor krwi przelanej za wiarę
- krzyż trzymany w uniesionej prawej dłoni, znak, po którym rozpoznaje się męczennicę
- biała lub kremowa chusta z czepcem, okrywająca włosy zgodnie z konwencją stroju dziewicy
- palma męczeństwa albo rozwinięty zwój, pojawiające się zamiennie z krzyżem
- złote tło i nimb, oznaczające przestrzeń nieba, a nie miejsce ziemskie
Konsekwencja jest praktyczna: dwie ikony podpisane „święta Klaudia”, kupione w różnych sklepach, mogą przedstawiać różne święte i wyglądać niemal identycznie. O tym, która to Klaudia, decyduje inskrypcja i data wspomnienia podana na odwrocie, nie sam wizerunek.
Co oznacza imię Klaudia i skąd pochodzi
Klaudia wywodzi się z łaciny i jest żeńską formą rodowego imienia Claudius. Nosił je jeden z najstarszych rodów republikańskiego Rzymu, ród Klaudiuszów, z którego wywodzili się konsulowie i dwaj cesarze. Kobieta o tym imieniu była w Rzymie po prostu „należącą do Klaudiuszów”, a imię wskazywało pochodzenie rodowe, nie cechę charakteru.
Sama nazwa rodu pochodzi od przymiotnika claudus, czyli kulawy, chromy – takie przezwiska były w rzymskiej nomenklaturze regułą, nie wyjątkiem. Do Polski imię weszło jako Klaudia, w innych językach funkcjonuje jako Claudia we włoskim, hiszpańskim i angielskim, Claude i Claudine we francuskim oraz Klaudija w językach południowosłowiańskich. Męski odpowiednik to Klaudiusz.
Najczęstsze pytania
Czego patronką jest święta Klaudia?
Święta Klaudia nie ma patronatu ustanowionego nad żadnym zawodem, miastem ani chorobą. Krążące w sieci zdanie o patronce wszystkich chrześcijanek nie ma oparcia w wykazach hagiograficznych i bierze się z pomylenia jej z inną kobietą z jej otoczenia. Wierni zwracają się do niej jako do patronki imienia, w intencji wytrwania przy wierze wbrew presji otoczenia.
Kiedy imieniny obchodzi Klaudia?
Najpopularniejszą datą w polskich kalendarzach jest 20 marca. Poza nią notowane są 18 maja, dzień wspomnienia Klaudii z Ancyry w Martyrologium Rzymskim, oraz 7 sierpnia, przypisany Klaudii Rzymskiej w martyrologium angielskim. Część polskich wykazów imienin notuje też 15 lutego.
Z jakiego kraju pochodzi imię Klaudia?
Imię pochodzi z Rzymu i z języka łacińskiego. Jest żeńską formą rodowego imienia Claudius, noszonego przez ród Klaudiuszów, a sama nazwa rodu wywodzi się od słowa claudus, czyli kulawy. Do polszczyzny weszło wraz z kultem świętych wczesnochrześcijańskich.
Czy istnieje jedna święta Klaudia?
Nie. Pod tym imieniem czczonych jest kilka kobiet: męczennica z 20 marca, Klaudia z Ancyry z 18 maja, Klaudia Rzymska z Drugiego Listu do Tymoteusza oraz Klaudia, matka świętej Eugenii, znana z tradycji bizantyjskiej. Wykazy hagiograficzne zastrzegają, że z braku źródeł żadna z nich nie jest dostatecznie rozpoznana.
Czy święta Klaudia była żoną Piłata?
Ewangelia według świętego Mateusza wspomina żonę Piłata, lecz nie podaje jej imienia. Klaudia Prokula to imię z apokryfów: Ewangelii Nikodema i etiopskiego „Męczeństwa Piłata”. Czczą ją Grecki Kościół Prawosławny i Etiopski Kościół Ortodoksyjny, natomiast Kościół katolicki jej nie kanonizował.
Czy imię Klaudia jest święte?
Tak. Imię ma swoje patronki w wykazach hagiograficznych i figuruje w kalendarzu liturgicznym, więc dziecko można ochrzcić imieniem Klaudia bez dobierania drugiego, „świętego” imienia. Podstawą jest Klaudia z Ancyry wspominana 18 maja w Martyrologium Rzymskim oraz męczennica z 20 marca.
Czyją patronką jest święta Klaudia?
Osób noszących imię Klaudia oraz parafii i wspólnot, które obrały ją za patronkę. Nie ma natomiast przypisanego patronatu nad grupą zawodową ani nad konkretną intencją, jak dzieje się to w przypadku świętych z rozbudowanym kultem.
Jak zginęła święta Klaudia męczennica?
Przekazy podają dwie wersje. Według jednej siedem dziewic, wśród nich Klaudię, utopiono z kamieniami przywiązanymi do ciał; według drugiej spalono je w piecu. Rozbieżne jest także miejsce: Ancyra w Galacji albo Amizos nad Morzem Czarnym. Śmierć datuje się na lata 300-310, powodem była odmowa udziału w pogańskiej procesji.
Jakie są atrybuty świętej Klaudii?
Klaudia nie ma wyłącznego atrybutu. Na ikonach rozpoznaje się ją po zestawie znaków wspólnym dla męczennic wczesnochrześcijańskich: czerwonym płaszczu, krzyżu w uniesionej dłoni, białej chuście okrywającej włosy oraz palmie męczeństwa. Postać identyfikuje inskrypcja przy nimbie, nie sam wizerunek.
