Święta Natalia to nie jedna postać, lecz trzy różne kobiety czczone pod tym samym imieniem: Natalia z Nikomedii, żona świętego Adriana, męczennica Natalia z Kordoby ścięta w 852 roku oraz błogosławiona Natalia Tułasiewicz, polska nauczycielka zamordowana w Ravensbrück. Najpopularniejszą polską datą imienin Natalii jest 27 lipca. Patronat nad zawodem ma tylko jedna z nich.
Ile jest świętych o imieniu Natalia
Imię Natalia noszą w wykazach hagiograficznych trzy postacie oddzielone od siebie o kilkanaście stuleci. Dwie należą do pierwszego tysiąclecia i znane są z krótkich przekazów, trzecia żyła w dwudziestym wieku i ma pełną, udokumentowaną biografię. Stąd bierze się rozrzut dat imienin w polskich kalendarzach.
- Natalia z Nikomedii – żona świętego Adriana, oficera gwardii cesarskiej, zmarła śmiercią naturalną w Bizancjum na początku czwartego wieku
- Natalia z Kordoby – żona Aureliusza, ścięta 27 lipca 852 roku w muzułmańskiej Kordobie
- Natalia Tułasiewicz – polonistka i nauczycielka, zamordowana w obozie Ravensbrück w 1945 roku, beatyfikowana w 1999
Podobna wielość postaci pod jednym imieniem dotyczy też innych patronek imienia, na przykład świętej Klaudii, pod którym to imieniem Kościół czci cztery różne kobiety.
Święta Natalia z Nikomedii i śmierć świętego Adriana
Adrian miał dwadzieścia osiem lat i dowodził oddziałem gwardii cesarskiej w Nikomedii, dzisiejszym Izmicie w Turcji, stolicy wschodniej części cesarstwa za Dioklecjana i Maksymiana. Trwały wtedy najostrzejsze prześladowania chrześcijan w dziejach cesarstwa. Przesłuchiwał aresztowanych chrześcijan i to podczas jednego z takich przesłuchań usłyszał odpowiedź, która go złamała: pytani o nagrodę, jakiej się spodziewają, powtórzyli słowa Pisma o rzeczach, których oko nie widziało. Adrian zgłosił się wtedy sam i kazał wpisać się na listę więźniów, choć nie był jeszcze ochrzczony.
Nawrócenie oficera, który dopiero co prowadził tortury, było dla sądu obrazą urzędu, a nie sprawą sumienia. Wyrok skazujący Adriana na śmierć zapadł szybko, razem z wyrokiem na dwudziestu trzech współwięźniów.
Natalia była chrześcijanką od dawna i ukrywała to przed mężem. Przekaz mówi, że gdy dowiedziała się o jego aresztowaniu, nie przyszła go odwodzić, tylko umacniać. Do więzienia wchodziła przebrana za chłopca, bo kobiet nie wpuszczano, opatrywała rany współwięźniom i prosiła męża o jedno: żeby pamiętał o niej, gdy stanie przed Bogiem.
Egzekucję opisano szczegółowo i z tego opisu wziął się atrybut, po którym Adriana rozpoznaje się na obrazach. Skazanym miażdżono nogi na kowadle. Data śmierci nie jest w przekazach zgodna: jedne podają 4 marca 306 roku, inne lata po 306 roku, do 311 włącznie.
Natalia była przy mężu do końca, także w dniu egzekucji. Jej świadectwo wiary polega właśnie na tym: nie zginęła, tylko wytrwała. Umacniała skazanego, odwiedzała więzionych i wspierała ich wtedy, gdy nikt inny nie chciał się do nich przyznać.
Ręka męża i relikwie, które Natalia przewiozła do Bizancjum
Ciała męczenników rzucono na stos. Według przekazu burza zgasiła ogień, a Natalia zabrała z pogorzeliska rękę Adriana i ukryła ją. To najbardziej rozpoznawalny szczegół całej opowieści i on decyduje o tym, jak Natalia jest przedstawiana.
Relikwie przewieziono następnie do Argyropolis pod Bizancjum. Natalia zamieszkała przy nich i tam zmarła w opinii świętości, śmiercią naturalną – nie zginęła za wiarę, choć w kalendarzach wschodnich figuruje wśród męczenników. Pochowano ją obok męża. Część relikwii Adriana trafiła później na Zachód, między innymi do opactwa w Geraardsbergen we Flandrii, gdzie przez stulecia był jednym z najważniejszych świętych żołnierskich północnej Europy. W Rzymie jego imię nosił kościół Sant’Adriano al Foro, urządzony w dawnej kurii senatu.
Czy święta Natalia jest postacią historyczną
Przekaz o Adrianie i Natalii zachował się w aktach męczeńskich, a hagiografowie odróżniają w nich jądro historyczne od warstwy dopisanej później. Historyczne jest to, że w Nikomedii za Dioklecjana zginęła duża grupa chrześcijan, i to, że kult Adriana jest wczesny oraz szeroki – poświadczają go kościoły w Konstantynopolu, w Rzymie i we Flandrii. Legendarne są sceny, które w opowieści pełnią funkcję znaku: burza gasząca stos albo przebranie, w którym Natalia wchodzi do więzienia.
Kult rozprzestrzenił się najpierw w Kościele wschodnim, gdzie oboje wspominani są razem, a stamtąd przez Konstantynopol trafił na Zachód. To dlatego zachodnie kalendarze rozdzieliły to, co Wschód trzyma razem: Adrian ma swój dzień we wrześniu, Natalia w grudniu.
Święta Natalia z Kordoby – męczennica z 852 roku
Druga Natalia żyła w Kordobie pod panowaniem muzułmańskim i w źródłach występuje także pod imieniem Sabigotho. Jej mężem był Aureliusz, syn Araba i Hiszpanki. Oboje byli chrześcijanami, ale wiarę ukrywali, co w ówczesnej Kordobie oznaczało życie na granicy prawa.
Przełom nastąpił, gdy zobaczyli publicznie biczowanego chrześcijanina. Wyznali wtedy wiarę otwarcie, a za ich przykładem poszli krewny Aureliusza Feliks i jego żona Lilioza. Razem z nimi skazano mnicha Jerzego z klasztoru świętego Saby w Jerozolimie. Całą piątkę ścięto 27 lipca 852 roku. Opisał ich Eulogiusz z Kordoby w „Memoriale sanctorum”, sam później stracony za wiarę.
To właśnie ta data – 27 lipca – jest w Polsce głównym dniem imienin Natalii i to ona odpowiada za lipcowy skok zainteresowania tym imieniem.
Błogosławiona Natalia Tułasiewicz i polski trop
Trzecia postać jest polska i najlepiej udokumentowana. Natalia Tułasiewicz urodziła się w 1906 roku, była polonistką i nauczycielką. W czasie okupacji zgłosiła się dobrowolnie do wyjazdu z transportem robotnic przymusowych do Hanoweru, żeby prowadzić wśród nich pracę religijną i oświatową.
Aresztowano ją 29 kwietnia 1944 roku. Zginęła w obozie Ravensbrück 31 marca 1945 roku, kilka tygodni przed wyzwoleniem obozu. Jan Paweł II beatyfikował ją 13 czerwca 1999 roku w Warszawie, w gronie 108 błogosławionych męczenników drugiej wojny światowej; była jedną z dwóch kobiet świeckich w tej grupie. Wspomnienie całej grupy przypada 12 czerwca.
Czego patronką jest święta Natalia
Natalii z Nikomedii i Natalii z Kordoby Kościół nie przypisał patronatu nad zawodem, stanem ani chorobą. Tradycja wskazuje pierwszą z nich jako orędowniczkę żon oraz tych, którzy odwiedzają więzionych i opiekują się chorymi, bo tym właśnie zajmowała się w Nikomedii. To patronat wyprowadzony z życiorysu, nie z dokumentu.
Kościół wschodni czci oboje razem i obchodzi ich wspomnienie jednego dnia, bo ich świadectwo jest małżeńskie: dwoje ludzi dochowało wierności Chrystusowi, każde w inny sposób. On oddał życie, ona przeżyła i poniosła pamięć o nim przez morze.
Wyjątkiem jest błogosławiona Natalia Tułasiewicz, ogłoszona po beatyfikacji patronką nauczycieli. To jedyny formalny patronat przypisany świętej albo błogosławionej o tym imieniu.
W praktyce Natalia pozostaje przede wszystkim patronką imienia, czyli świętą, którą Kościół stawia jako orędowniczkę wobec osób ochrzczonych tym imieniem. Wezwania kieruje się do niej w intencjach wynikających z jej życiorysu: wierności małżeńskiej i wytrwania przy kimś, kto cierpi. Pełne teksty zebraliśmy osobno – zobacz modlitwę do świętej Natalii wraz z kolektą mszalną. W tej samej intencji odmawia się też modlitwę za męża.
Kiedy Natalia obchodzi imieniny
Daty imienin Natalii rozchodzą się między kalendarzami, bo każda sięga do innej postaci. Poniższa tabela zestawia dni notowane w polskich wykazach wraz ze świętą, do której się odnoszą.
| Data | Postać | Gdzie notowana |
|---|---|---|
| 27 lipca | Natalia z Kordoby, żona Aureliusza | najpopularniejsza data w polskich kalendarzach imienin |
| 12 czerwca | błogosławiona Natalia Tułasiewicz | wspomnienie 108 błogosławionych męczenników |
| 26 sierpnia | Natalia z Nikomedii wraz z Adrianem | kalendarz bizantyjski, według nowego stylu 8 września |
| 8 września | święty Adrian z Nikomedii | Martyrologium Rzymskie, dzień męża Natalii |
| 1 grudnia | Natalia z Nikomedii | Martyrologium Rzymskie, wspomnienie w Konstantynopolu |
Osoba, która chce wybrać jedną datę, ma dwa sensowne kryteria. Zwyczajowy – wtedy wypada 27 lipca, bo tę datę drukuje większość kalendarzy sprzedawanych w Polsce. Albo osobisty: jeśli ikona lub obrazek patronki przedstawia parę małżonków, właściwym dniem jest 26 sierpnia albo 1 grudnia.
Atrybuty świętej Natalii w ikonografii
Natalia z Nikomedii prawie nigdy nie występuje sama. Ikonografia wschodnia i zachodnia pokazuje ją w parze z Adrianem, a rozpoznaje się ją po tym, co trzyma i przy kim stoi.
- kowadło u stóp albo w dłoni Adriana – narzędzie jego męczeństwa i najpewniejszy znak, że to ta para
- naczynie albo szkatułka w rękach Natalii, w której według przekazu przeniosła rękę męża
- ciemny maforion, czyli okrywający głowę i ramiona płaszcz kobiety zamężnej w tradycji wschodniej
- miecz i palma męczeństwa przy postaci Adriana, rzadziej przy niej
Konsekwencja jest praktyczna: ikona podpisana samym imieniem Natalia, kupiona bez opisu, może przedstawiać którąkolwiek z trzech postaci. Rozstrzyga inskrypcja i data wspomnienia podana na odwrocie, nie sam wizerunek.
Co oznacza imię Natalia i skąd pochodzi
Natalia wywodzi się z łaciny, od przymiotnika natalis, czyli dotyczący narodzin. Źródłem jest wyrażenie dies natalis Domini, oznaczające dzień narodzenia Pańskiego, a więc Boże Narodzenie. Imię nadawano pierwotnie dzieciom przychodzącym na świat w okresie świąt Bożego Narodzenia i tylko taka jest jego pierwotna treść – nie odnosi się do żadnej cechy charakteru.
Do polszczyzny weszło wcześnie: formę Natka zapisano w 1376 roku, Natalija w 1399. Rozpowszechniło się jednak dopiero w dziewiętnastym wieku. W innych językach funkcjonuje jako Natalie i Nathalie we francuskim i angielskim, Natalia we włoskim i hiszpańskim oraz Natasza w rosyjskim, gdzie jest zdrobnieniem, a nie osobnym imieniem. Męski odpowiednik to Natalis.
Najczęstsze pytania
Czego patronką jest święta Natalia?
Natalia z Nikomedii i Natalia z Kordoby nie mają patronatu nad zawodem, miastem ani chorobą. Tradycja wskazuje pierwszą jako orędowniczkę żon oraz osób odwiedzających więzionych i chorych. Jedyny formalny patronat w tym gronie należy do błogosławionej Natalii Tułasiewicz, ogłoszonej patronką nauczycieli.
Kiedy Natalia obchodzi imieniny?
Najpopularniejszą datą w polskich kalendarzach jest 27 lipca, dzień męczennicy z Kordoby. Poza nią notowane są 12 czerwca, dzień błogosławionej Natalii Tułasiewicz, 26 sierpnia w kalendarzu bizantyjskim oraz 1 grudnia, przypisany Natalii z Nikomedii w Martyrologium Rzymskim.
Kim była święta Natalia z Nikomedii?
Żoną Adriana, oficera gwardii cesarskiej, który nawrócił się podczas przesłuchania chrześcijan i sam zgłosił się do więzienia. Natalia była chrześcijanką wcześniej niż on. Odwiedzała go w więzieniu przebrana za chłopca, a po jego śmierci przewiozła relikwie do Bizancjum i tam zmarła.
Czy święta Natalia była męczennicą?
Natalia z Nikomedii nie zginęła za wiarę – zmarła śmiercią naturalną przy relikwiach męża, choć kalendarze wschodnie wymieniają ją wśród męczenników. Męczennicą w ścisłym znaczeniu była Natalia z Kordoby, ścięta 27 lipca 852 roku, oraz błogosławiona Natalia Tułasiewicz, zamordowana w Ravensbrück.
Czy istnieje polska święta Natalia?
Tak, choć nosi tytuł błogosławionej, nie świętej. Natalia Tułasiewicz, polonistka i nauczycielka, zginęła w obozie Ravensbrück 31 marca 1945 roku. Jan Paweł II beatyfikował ją 13 czerwca 1999 roku w Warszawie wraz ze 107 innymi męczennikami drugiej wojny światowej.
Czy święta Natalia to postać historyczna czy legendarna?
Jedno i drugie. Historyczne jest tło: masowe prześladowania chrześcijan w Nikomedii za Dioklecjana oraz wczesny, szeroki kult Adriana i Natalii, poświadczony kościołami w Konstantynopolu, Rzymie i we Flandrii. Legendarne są szczegóły dopisane w aktach męczeńskich, jak burza gasząca stos. Natalia z Kordoby i Natalia Tułasiewicz mają biografie w pełni udokumentowane.
Co oznacza imię Natalia?
Imię pochodzi z łaciny, od przymiotnika natalis, czyli dotyczący narodzin, a dokładniej od wyrażenia dies natalis Domini oznaczającego Boże Narodzenie. Nadawano je dzieciom urodzonym w okresie świąt. W Polsce formę Natka zapisano już w 1376 roku, ale imię rozpowszechniło się dopiero w dziewiętnastym wieku.
Jakie są atrybuty świętej Natalii?
Natalia nie ma własnego, wyłącznego atrybutu. Rozpoznaje się ją po tym, że stoi obok Adriana, którego znakiem jest kowadło, narzędzie jego męczeństwa. Jej samej przypisuje się naczynie lub szkatułkę, w której według przekazu przeniosła rękę męża, oraz ciemny maforion kobiety zamężnej.
