Święta Tekla to jedna z najbardziej czczonych świętych pierwotnego Kościoła, dziewica i męczennica, uważana w tradycji wschodniej za „pierwszą męczennicę” i „równą apostołom”. Święta Tekla była według przekazu uczennicą świętego Pawła Apostoła, pod wpływem jego nauczania złożyła ślub dziewictwa i wielokrotnie w cudowny sposób ocalała z tortur: ogień jej nie strawił, a dzikie zwierzęta nie tknęły. Jest patronką dobrej śmierci, chorych i wzywaną w czasie zarazy. Wspomnienie świętej Tekli przypada 23 września.
Kim była święta Tekla?
Święta Tekla pochodziła z Ikonium (dzisiejsza Konya w Turcji) i żyła w I wieku, w czasach apostolskich. Wywodziła się z zamożnej pogańskiej rodziny i była zaręczona, gdy jej życie odmieniło spotkanie ze świętym Pawłem. Tradycja przedstawia Teklę jako młodą kobietę, która usłyszawszy nauczanie Apostoła Narodów, całkowicie oddała się Chrystusowi. Choć o jej życiu nie zachowały się pewne dokumenty historyczne, kult świętej Tekli był w starożytnym Kościele ogromny, a jej imię wymieniano wśród najważniejszych świadków wiary. W tradycji wschodniej nazywana jest protomęczennicą, czyli pierwszą wśród kobiet, która dała świadectwo aż po gotowość oddania życia.
Spotkanie ze świętym Pawłem i ślub dziewictwa
Przełomem w życiu Tekli było usłyszenie kazań świętego Pawła w Ikonium, w których Apostoł wysławiał czystość i życie oddane Bogu. Poruszona jego słowami, młoda dziewczyna postanowiła zachować dziewictwo i zerwała zaręczyny, co ściągnęło na nią gniew rodziny i narzeczonego. Rodzice, chcąc zmusić ją do małżeństwa, posunęli się nawet do przemocy, a odrzucony narzeczony oskarżył Pawła przed władzami. Tekla pozostała jednak niezłomna w swoim postanowieniu i odtąd, według tradycji, towarzyszyła Apostołowi, dzieląc trud głoszenia Ewangelii. Jej wierność powołaniu mimo prześladowań streszczają słowa Apokalipsy:
„Przestań się lękać tego, co będziesz cierpiał. […] Bądź wierny aż do śmierci, a dam ci wieniec życia” (Ap 2, 10).
Cuda i ocalenia świętej Tekli
Najbardziej znane opowieści o świętej Tekli dotyczą jej cudownych ocaleń z męczeństwa. Skazana na spalenie, miała stanąć na stosie, lecz ogień jej nie tknął, a gwałtowna ulewa ugasiła płomienie. Później, rzucona na pożarcie dzikim zwierzętom w amfiteatrze w Antiochii, pozostała nietknięta, bo bestie położyły się u jej stóp zamiast ją rozszarpać. Tradycja mówi też o jej ocaleniu w wodzie. Wszystkie te wydarzenia utrwaliły obraz Tekli jako świętej, nad którą czuwała szczególna Boża opieka. Ostatnie lata życia spędziła jako pustelnica w okolicach Seleucji, gdzie zmarła w podeszłym wieku, otoczona czcią jako żywa świadkini apostolskich czasów.
„Dzieje Pawła i Tekli” – apokryf
Głównym źródłem opowieści o świętej Tekli jest pismo zatytułowane „Dzieje Pawła i Tekli”, powstałe w II wieku. Należy wyraźnie zaznaczyć, że jest to apokryf, czyli tekst niewchodzący do kanonu Pisma Świętego i nieuznawany za natchniony. Zawiera on elementy legendarne i budujące, typowe dla wczesnochrześcijańskiej literatury. Kościół, ceniąc świadectwo wiary Tekli, zachowuje jednak ostrożność wobec szczegółów jej życiorysu, których nie da się potwierdzić historycznie. Wartość tej postaci nie leży w dosłowności opisów, lecz w tym, co uosabia: w radykalnej wierności Chrystusowi i odwadze młodej kobiety wobec przemocy.
Czego patronką jest święta Tekla?
Święta Tekla czczona jest przede wszystkim jako patronka dobrej śmierci i umierających, wzywana o łaskę spokojnego odejścia z tego świata. Jest także orędowniczką chorych, szczególnie cierpiących na choroby oczu, oraz patronką wzywaną w czasie zarazy i epidemii, a dawniej także przeciw pożarom, co wiąże się z legendą o ugaszonym stosie. W wielu miejscach Europy, zwłaszcza w hiszpańskiej Tarragonie, pozostaje główną patronką miasta, a jej święto gromadzi tłumy wiernych. W Polsce jej kult zachował się w licznych kościołach i wizerunkach, także w sztuce ludowej.
Ikonografia i atrybuty świętej Tekli
W sztuce sakralnej świętą Teklę rozpoznaje się po atrybutach związanych z jej męczeństwem i ocaleniami. Najczęściej przedstawiana jest z palmą męczeństwa, krzyżem lub krucyfiksem w dłoni oraz z dzikimi zwierzętami, zwłaszcza lwem, leżącymi pokornie u jej stóp. Bywa też ukazywana pośród płomieni, które jej nie trawią, co przypomina cud ugaszonego stosu. Niekiedy towarzyszy jej księga, znak Słowa Bożego, które przyjęła z ust świętego Pawła. Te znaki czynią jej wizerunki łatwo rozpoznawalnymi i podkreślają jej niezłomność w wierze.
Kult świętej Tekli i jej sanktuaria
Kult świętej Tekli należał w starożytności do najżywszych w całym chrześcijaństwie. Głównym jego ośrodkiem była Seleucja Izauryjska (dziś Silifke w Turcji), gdzie nad grobem świętej powstało wielkie sanktuarium pielgrzymkowe. Jej cześć rozprzestrzeniła się na Antiochię, Konstantynopol, Mediolan, a także na Syrię, gdzie do dziś słynie miejscowość Maalula z klasztorem świętej Tekli. Na Zachodzie szczególnym centrum kultu stała się kataloońska Tarragona, której święta Tekla jest patronką, a doroczne święto Santa Tecla należy do najważniejszych uroczystości miasta. W Polsce pod jej wezwaniem znajdują się liczne kościoły i kaplice, a jej wizerunki, jak te zachowane w sztuce ludowej, świadczą o trwałości tej pobożności przez wieki.
Wspomnienie liturgiczne świętej Tekli
Wspomnienie świętej Tekli obchodzone jest 23 września. Warto wiedzieć, że w reformie kalendarza liturgicznego w 1969 roku jej wspomnienie zostało usunięte z powszechnego kalendarza rzymskiego, ze względu na legendarny charakter zachowanych przekazów. Nie oznacza to jednak zakwestionowania jej świętości ani kultu, który wciąż jest żywy w wielu Kościołach lokalnych, wspólnotach i sanktuariach, zwłaszcza na Wschodzie oraz w krajach, gdzie tradycja jej czci sięga wieków. Dzień 23 września pozostaje okazją, by przypomnieć sobie jej świadectwo.
Czego uczy nas święta Tekla
Święta Tekla jest wzorem odwagi i wierności powołaniu wbrew presji otoczenia. Jej historia pokazuje młodą osobę, która dla Chrystusa gotowa była zerwać z planami rodziny, znieść przemoc i stanąć wobec śmierci, nie tracąc wewnętrznego pokoju. W czasach, gdy wierność własnym przekonaniom religijnym bywa trudna, święta Tekla przypomina, że prawdziwa wolność rodzi się z całkowitego zawierzenia Bogu. Jej postać zachęca, by nie lękać się iść pod prąd, gdy w grę wchodzi wierność sumieniu i wierze.
Najczęstsze pytania o świętą Teklę
Czego patronką jest święta Tekla?
Święta Tekla jest patronką dobrej śmierci i umierających, a także chorych, zwłaszcza cierpiących na choroby oczu. Wzywana jest w czasie zarazy i epidemii, a dawniej także jako obrona przed pożarami, co wiąże się z legendą o cudownie ugaszonym stosie. W wielu miejscach, na przykład w hiszpańskiej Tarragonie, pozostaje patronką miasta. Jej patronaty wypływają wprost z opowieści o jej cudownych ocaleniach z męczeństwa.
Kiedy jest święto świętej Tekli?
Wspomnienie świętej Tekli przypada 23 września. W 1969 roku, podczas reformy kalendarza liturgicznego, usunięto je z powszechnego kalendarza rzymskiego ze względu na legendarny charakter przekazów o jej życiu, jednak kult świętej pozostaje żywy w Kościołach lokalnych i wspólnotach, zwłaszcza wschodnich. Dzień ten obchodzą szczególnie parafie i sanktuaria pod jej wezwaniem.
Jaka jest historia świętej Tekli?
Według tradycji Tekla pochodziła z Ikonium i była zaręczoną poganką, gdy usłyszała nauczanie świętego Pawła o czystości. Pod jego wpływem złożyła ślub dziewictwa, zerwała zaręczyny i mimo prześladowań pozostała wierna Chrystusowi. Wielokrotnie cudownie ocalała z męczeństwa: ogień jej nie strawił, a dzikie zwierzęta nie tknęły. Zmarła jako pustelnica w okolicach Seleucji. Jej historia znana jest głównie z apokryfu „Dzieje Pawła i Tekli”.
Kim była Tekla dla świętego Pawła?
Tekla była uczennicą i towarzyszką świętego Pawła Apostoła. To jego nauczanie doprowadziło ją do nawrócenia i decyzji o życiu w dziewictwie poświęconym Bogu. Tradycja przedstawia ją jako osobę, która dzieliła trudy głoszenia Ewangelii i pozostała wierna przesłaniu Apostoła mimo gróźb i tortur. Z tego powodu w tradycji wschodniej nazywana jest „równą apostołom”.
Zobacz też
– Święty Paweł Apostoł – nauczyciel świętej Tekli
– Święty Mikołaj z Miry
– Święty Jan Nepomucen
