Nasza historiaZapomniani125 lat temu urodził się Antoni Chruściel „Monter”

Karol Kwiatkowski16 czerwca, 202011 min
Potrzebujemy Twojej pomocy, żeby wciąż tworzyć niezależne, wolne media. Jak możesz nam pomóc?

 

Za pomocą Pay Pal'a:
Za pomocą przelewu tradycyjnego:

 

Fundacja „Będziem Polakami”
ul. Podhalańska 3
85-123 Bydgoszcz
PKO BP PL04 1020 1462 0000 7902 0326 0783
Tytuł przelewu: darowizna na cele statutowe

125 lat temu, 16 czerwca 1895 r., urodził się Antoni Chruściel „Monter” – generał, komendant Okręgu Warszawa ZWZ-AK, bezpośredni dowódca oddziałów walczących w Powstaniu Warszawskim.

Przed I wojną światową działał w ruchu niepodległościowym. Od 1909 r. brał udział w tajnym skautingu w Jarosławiu. W 1914 r. wraz z drużyną skautową wstąpił do Legionu Wschodniego. Po jego rozwiązaniu we wrześniu 1914 r. został wcielony do armii austriackiej.

Po ukończeniu szkoły podoficerskiej i szkoły oficerów rezerwy od maja 1915 r. dowodził plutonem, był instruktorem szkoły podoficerskiej i dowódcą kompanii w austriackim 90 pułku piechoty, składającym się w większości z Polaków.

W listopadzie 1918 r. razem z 90 pp. powrócił z Ukrainy z bronią i sprzętem wojskowym do garnizonu w Jarosławiu.

Od grudnia 1918 r. służył w Wojsku Polskim. Jako dowódca kompanii 14 pułku piechoty brał udział w walkach z Ukraińcami, a następnie w wojnie z bolszewikami. W 1922 r. przeniesiony został do 42. pp. w Białymstoku, w którym objął stanowisko dowódcy kompanii.

We wrześniu 1923 r. uzyskał absolutorium na Wydziale Prawno-Historycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Miesiąc później został przydzielony do lwowskiego Korpusu Kadetów, gdzie został dowódcą kompanii.

W 1927 r. przeniesiono go do 6 pułku strzelców podhalańskich w Stryju. Objął w nim stanowisko dowódcy batalionu.

W 1931 r. ukończył Wyższą Szkołę Wojenną (WSWoj.). Następnie do 1934 r. był wykładowcą w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Od października 1934 do grudnia 1936 r. wykładał taktykę w WSWoj. w Warszawie. W latach 1935–1937 wchodził w skład komitetu redakcyjnego „Przeglądu Piechoty”.

W 1937 r. objął stanowisko dowódcy 40 pp. we Lwowie, a w marcu 1938 r. 82 Syberyjskiego Pułku Strzelców im. T. Kościuszki, stacjonującego w Brześciu nad Bugiem. Walczył na jego czele w kampanii polskiej 1939 r., biorąc udział w obronie Twierdzy Modlin. Po kapitulacji został wzięty do niewoli i osadzony w niemieckim obozie jenieckim w Działdowie. Pod koniec października 1939 r. został z niego zwolniony.

Od kwietnia 1940 r. dział w Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), początkowo pełniąc funkcję szefa wydziału taktyczno-wyszkoleniowego Komendy Okręgu ZWZ Warszawa-Miasto. Następnie od października 1940 do maja 1941 r. zajmował stanowisko szefa Sztabu i zastępcy komendanta Okręgu ZWZ Warszawa-Miasto płk. Zdzisława Zajączkowskiego.

W maju 1941 r. został mianowany Komendantem Okręgu ZWZ Warszawa-Miasto. Posługiwał się kolejno pseudonimami: Adam, Ryż, Dozorca, Monter, Sokół, Konar, Madej, Nurt, Cięciwa, X, ponownie Adam, Monter i Nurt.

Rozkazem Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego z sierpnia 1942 r. mianowany został pułkownikiem służby stałej.

Podczas narad ścisłego kierownictwa Armii Krajowej w końcu lipca 1944 r. należał do zwolenników powstania w Warszawie. To właśnie on zaproponował, by zryw rozpocząć o godz. 17.00. Uzasadniał to m.in. tym, że w popołudniowym tłoku na ulicach żołnierzom podziemia łatwiej będzie niepostrzeżenie dotrzeć na miejsca zbiórek.

31 lipca przekazał komendantowi głównemu AK gen. Tadeuszowi Komorowskiemu „Borowi” nieprecyzyjną – jak się potem okazało – wiadomość o tym, że sowieckie czołgi są już na przedmieściach Pragi. Ta niesprawdzona informacja wywiadu była jednym z powodów, dla którego wahający się jeszcze „Bór” podjął ostatecznie decyzję, że powstanie wybuchnie 1 sierpnia.

Powstanie Warszawskie: gen. Antoni Chruściel „Monter” (w środku) szef Okręgu Warszawskiego AK i jego Biuro Informacyjno-Propagandowe przed budynkiem Poczty Głównej na placu Napoleona 10 sierpnia 1944 r. Od lewej: Zygmunt Ziółek „Sawa” (z tyłu) z Janem Rzepeckim „Wolskim” przed nim zaciemnionym przez Lecha Sadowskiego „Wasyl ”(z przodu po lewej). Dalej jest generał Chruściel, a po jego prawej stronie Tadeusz Żenczykowski „Kania”.

W Powstaniu Warszawskim Chruściel był dowódcą całości walczących sił.

Charakteryzując go mjr Kazimierz Larys, szef Wydziału V (łączności) Komendy Okręgu Warszawskiego AK, mówił: „Wybitny żołnierz, który doskonale rozumiał ciężar odpowiedzialności na swoich barkach. Był pełen entuzjazmu dla powstania i w każdym z oddziałów, którymi on dowodził, również panował ten nastrój i dał się odczuć. Ofiarny jako żołnierz w obliczu niebezpieczeństwa, chodził do pierwszych linii bojowych i miał zawsze kontakty ze swoimi żołnierzami i z dowódcami na poszczególnych odcinkach”. (J. K. Zawodny „Uczestnicy i świadkowie Powstania Warszawskiego. Wywiady”)

14 września 1944 r. Chruściel awansowany został do stopnia generała brygady rozkazem Naczelnego Wodza „za wybitne dowodzenie i przykład osobistego męstwa w walkach o Warszawę”.

Od 20 września 1944 r. dowodził nowo utworzonym Warszawskim Korpusem AK: odziały Śródmieścia przemianowano na 28 Dywizji Piechoty AK im. Stefana Okrzei, Żoliborza na 8. DP AK im. Romualda Traugutta, a Mokotowa na 10 DP im. Macieja Rataja.

Po kapitulacji oddziałów powstańczych przebywał w oflagu Langwasser koło Norymbergii, a od lutego 1945 r. w obozie Colditz koło Lipska, gdzie w maju uwolniły go oddziały US Army.

Po zakończeniu działań wojennych objął w Londynie stanowisko zastępcy Szefa Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych, następnie był Inspektorem Komisji Likwidacyjnej.

Od marca 1947 był członkiem Rady Naczelnej Koła AK. Po demobilizacji oddziałów polskich w 1948 r. pozostał na emigracji w Londynie.

Decyzją komunistycznej Rady Ministrów z 26 września 1946 r. został pozbawiony obywatelstwa polskiego. Decyzję tę uchyliła 23 listopada 1971 r. Rada Państwa PRL już po jego śmierci (nie ogłaszając tego publicznie).

Od 1956 r. przebywał w Waszyngtonie, gdzie pracował w biurze adwokackim, a potem jako tłumacz.

Zmarł 30 listopada 1960 r. w Waszyngtonie. Początkowo pochowany został na cmentarzu Mount Oliver w Waszyngtonie. W 1970 r. z inicjatywy Polonii jego szczątki przeniesiono do sanktuarium Doleystown w Pensylwanii, zwanego amerykańską Częstochową.

W lipcu 2004 r. urny z prochami dowódcy Powstania Warszawskiego gen. bryg. Antoniego Chruściela „Montera” i jego żony Walerii zostały złożone na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Gen. Antoni Chruściel odznaczony był m.in. Złotym i Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari, Złotym Krzyżem Zasługi oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

W 1947 r. Kapituła Orderu Virtuti Militari na wniosek gen. T. Bora-Komorowskiego przyznała gen. Chruścielowi Krzyż Kawalerski Orderu Virtuti Militari. (PAP)

Udostępnij:

Karol Kwiatkowski

Wiceprezes Zarządu Fundacji "Będziem Polakami" - wydawcy Naszej Polski. Dziennikarz, działacz społeczny i polityczny.

Zostaw odpowiedź

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola oznaczone gwiazdką są wymagane

1 × trzy =