Danuta Szlajmer „Siódemka”, łączniczka i sanitariuszka batalionu „Kiliński” w Powstaniu Warszawskim, zmarła w wieku 99 lat. Informację podało w piątek 21 sierpnia 2026 roku Muzeum Powstania Warszawskiego w serwisie X, a depeszę rozesłała Polska Agencja Prasowa. Daty ani przyczyny śmierci nie podano. Dwa dni wcześniej, 19 sierpnia, skończyła 99 lat.
Muzeum Powstania Warszawskiego poinformowało w piątek. Przyczyny śmierci nie podano
Wiadomość pojawiła się na profilu Muzeum Powstania Warszawskiego w serwisie X w piątek 21 sierpnia 2026 roku. Muzeum napisało, że „na wieczną wartę odeszła” Danuta Szlajmer, i przypomniało jej powstańczy szlak. Ani w tym wpisie, ani w depeszy Polskiej Agencji Prasowej nie podano, kiedy i gdzie zmarła, ani co było przyczyną śmierci.
To trzecie takie pożegnanie w ciągu trzech tygodni. 5 sierpnia zmarła sanitariuszka „Baszty” Maria Kowalska, która miała 101 lat, a 18 sierpnia w Warszawie Wanda Traczyk-Stawska „Pączek” – również w wieku 99 lat i również urodzona w 1927 roku. Pokolenie, które w sierpniu 1944 roku miało po kilkanaście lat, dochodzi dziś do setki.
Miała iść do Szarych Szeregów, trafiła do „Kilińskiego”. Siedemnaste urodziny na barykadzie
Danuta Szlajmer, z domu Krempa, z pierwszego męża Borowska, urodziła się 19 sierpnia 1927 roku u babci w Chełmcach na Kujawach, w dzisiejszej gminie Kruszwica. Rodzice, Ludwik i Wanda, przenieśli się z Poznania do Warszawy, gdy ojciec dostał pracę w firmie „Tudor” z biurem przy ulicy Złotej 35. Była jedynaczką, w czasie okupacji należała do Szarych Szeregów, przeszła szkolenie sanitarne i szkolenie z bronią, roznosiła pieniądze i meldunki, jeździła z nimi także do Wyszkowa. Raz wpadła w łapankę: szła z przesyłką na dzisiejszy plac Powstańców Warszawy, gdy teren był już obstawiony. Niemiecki żołnierz odepchnął ją od wozu do wywózki i kazał odejść.
1 sierpnia 1944 roku miała zgłosić się na Świętokrzyską 28, do punktu Szarych Szeregów. Nie dotarła tam i trafiła do batalionu „Kiliński”. W powstańczym biogramie Muzeum Powstania Warszawskiego jej przydział zapisano jako 9. kompanię, włączoną do batalionu 4 sierpnia 1944 roku z dawnej 41. kompanii Wojskowej Służby Ochrony Powstania, pluton 411. Szlak bojowy to Śródmieście Północ, stopień – sierżant, funkcja – łączniczka i sanitariuszka. Walczyła między innymi o gmach PAST-y przy ulicy Zielnej. Pierwszy ranny, którego przyniesiono jej pod opiekę, był przypadkowym przechodniem i zmarł od razu. Siedemnaste urodziny obchodziła 19 sierpnia, w dziewiętnastym dniu walk.
Myśmy były zapalone, myśmy kochały ojczyznę. […] Walczyć o wolność to po prostu była normalność
Danuta Szlajmer, relacja dla Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego, 22 stycznia 2009 roku
Ożarów, Stalag IV B Mühlberg i fabryka w Piesteritz
Po kapitulacji Powstania Warszawskiego i złożeniu broni wyszła z miasta razem z oddziałem. Trafiła do obozu przejściowego w Ożarowie, a stamtąd do niemieckiego obozu jenieckiego Stalag IV B Mühlberg. Jej numer jeniecki, zapisany w powstańczym biogramie, to 107141. Później skierowano ją do pracy w fabryce w Piesteritz; w swojej relacji mówiła, że był to zakład koncernu IG Farbenindustrie i że wyrabiano tam gumę. Panował głód. Jeden z Niemców podkładał jej kanapkę ze smalcem, a ona jej nie brała, bo pochodziła od Niemca. Po latach oceniała to inaczej: gdyby jadła, nie zachorowałaby na gruźlicę.
Koniec wojny zastał ją w drodze. Z komenderówki w Piesteritz dostała rozkaz powrotu do obozu macierzystego, dwanaście kilometrów przeszła nocą z plecakiem, a na dworcu czekali jeńcy z różnych obozów, część po pięciu latach niewoli. Wyzwolili ją żołnierze amerykańscy. Wróciła do Warszawy.
Fotoplastikon Warszawski, a potem Nowy Jork
Od 1946 roku razem z rodzicami prowadziła Fotoplastikon Warszawski – pod tym samym adresem w Alejach Jerozolimskich 51, pod którym rodzina mieszkała jeszcze przed wojną. Zajmowali się nim 27 lat. W 1973 roku Fotoplastikon został sprzedany, a Szlajmer wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Przez kolejne dekady dzieliła życie między Warszawę i Nowy Jork.
Ten sam rok przyniósł stratę, o której mówiła po latach z żalem: podczas rewizji funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa zabrali jej pamiętnik prowadzony w Powstaniu i w obozie. Zapisków nie odzyskała. Została po niej za to inna dokumentacja – własne zdjęcia. Fotoplastikon Warszawski pokazał 48 jej stereoskopowych fotografii Rzymu z 1957 roku na wystawie „Rzymskie wakacje 1957″, o czym pisała redakcja TVN Warszawa. Swoją relację nagrała dla Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego 22 stycznia 2009 roku.
Kto trafia do bazy Polskich Sprawiedliwych
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata to najwyższe cywilne odznaczenie Państwa Izrael, przyznawane od 1963 roku osobom nieżydowskiego pochodzenia, które w czasie II wojny światowej bezinteresownie i z narażeniem życia pomagały Żydom prześladowanym przez nazistowskie Niemcy. Według portalu Polscy Sprawiedliwi, prowadzonego przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, tytuł otrzymało 28 707 osób z 51 krajów, w tym 7 318 Polaków – to stan na 1 stycznia 2024 roku.
W bazie tego portalu figurują wszyscy troje: Danuta Szlajmer z domu Krępa, jej ojciec Ludwik Krępa i matka Wanda Krępa z domu Markiewicz. Przy każdym nazwisku widnieje rola „Ratujący”. Nazwisko rodowe zapisano tam przez „ę”, w dokumentach Muzeum Powstania Warszawskiego – przez „em”. W swojej relacji Szlajmer mówiła, że rodzice ukrywali Żydów od początku okupacji, że z ukrywanych zginął tylko jeden – Marian Gąsior, który żył na metryce brata jej ojca, Józefa Krempy – i że wieczorami wychodziła z nim na spacery, bo w dzień bał się wyjść. Pytana, co kierowało jej rodzicami, odpowiedziała krótko.
To było normalne, ludzkie
Danuta Szlajmer o pomocy, jakiej jej rodzice udzielali Żydom, Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego
Terminu pogrzebu nie podano
Muzeum Powstania Warszawskiego nie ogłosiło daty, miejsca ani formy pogrzebu. Nie zapowiedziano też księgi kondolencyjnej. Jej relacja pozostaje dostępna w Archiwum Historii Mówionej, a powstańczy biogram w bazie muzeum – to z niego pochodzą numer jeniecki i przydział do plutonu 411. Warszawa wraca do sierpnia 1944 roku co roku o 17.00 pierwszego dnia miesiąca, w Godzinę W. Świadków, którzy tamten dzień pamiętają, ubywa szybciej niż argumentów w sporze o to, czy Powstanie miało sens.
Najczęstsze pytania
Ile lat miała Danuta Szlajmer?
Miała 99 lat. Urodziła się 19 sierpnia 1927 roku w Chełmcach na Kujawach, a o jej śmierci poinformowano 21 sierpnia 2026 roku, dwa dni po jej 99. urodzinach. Dokładnej daty śmierci nie podano ani w komunikacie Muzeum Powstania Warszawskiego, ani w depeszy Polskiej Agencji Prasowej.
Jakie pseudonimy nosiła Danuta Szlajmer?
W dokumentach Muzeum Powstania Warszawskiego widnieją dwa: „Siódemka” i „Leszek”. W mediach i w komunikacie o śmierci używany jest pierwszy z nich. W powstańczym biogramie figuruje pod panieńskim nazwiskiem Danuta Krempa, bo Szlajmer to nazwisko po drugim mężu; po pierwszym nosiła nazwisko Borowska.
W jakim oddziale walczyła Danuta Szlajmer?
W batalionie „Kiliński”, w 9. kompanii i plutonie 411, na szlaku Śródmieścia Północnego. Była łączniczką i sanitariuszką w stopniu sierżanta. Batalion „Kiliński” zdobył 20 sierpnia 1944 roku gmach PAST-y przy ulicy Zielnej, jeden z najważniejszych punktów oporu Niemców w Śródmieściu.
Czym jest Fotoplastikon Warszawski?
Urządzenie do oglądania zdjęć stereoskopowych, mieszczące się przy Alejach Jerozolimskich 51 w Warszawie. Muzeum Powstania Warszawskiego, którego jest dziś oddziałem, określa je jako unikatowe. Rodzina Danuty Szlajmer prowadziła Fotoplastikon od 1946 do 1973 roku.
