Podatek od zysków firm paliwowych wraca na stół rządu trzy tygodnie po tym, jak prezydent Karol Nawrocki skierował uchwaloną ustawę do Trybunału Konstytucyjnego. Minister aktywów państwowych Wojciech Balczun powiedział 11 sierpnia 2026 r. w RMF FM, że rozważane jest objęcie daniną również firm gazowych, a wpływy z takiej wersji szacowane są na 7-10 mld zł. Wersja wstrzymana przez prezydenta miała dać budżetowi 4 mld zł.
Rząd zapowiada drugie podejście do podatku od zysków firm paliwowych
Kierunek jest znany, termin nie. Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański powiedział 6 sierpnia 2026 r. w TVN24: „Myślę, że takie kolejne podejście będzie. Trudno jeszcze powiedzieć kiedy”. Uzasadniał to sytuacją na rynku: „Wiemy, że w tej chwili koncerny paliwowe osiągają potężne zyski kosztem kierowców”. Pięć dni później Wojciech Balczun dołożył do tego nowy element – sektor gazowy.
„Jest scenariusz kolejnego podejścia” – powiedział minister aktywów państwowych w RMF FM. Pytany o dostawców gazu odparł: „Jest taki scenariusz dyskutowany”. Dodał, że rząd „patrzy bardzo szeroko” i liczy na „konstruktywne rozwiązanie”. Poszerzenie kręgu podatników o spółki gazowe podnosi szacowane wpływy do 7-10 mld zł, czyli ponad dwukrotnie wobec zablokowanej ustawy. Rząd chce więc opodatkować nie tylko sprzedaż paliw ciekłych, ale i gaz.
Pakiet CPN, czyli program Ceny Paliwa Niżej – działanie osłonowe obniżające ceny na stacjach – kosztował budżet państwa około 4,7 mld zł. To niemal tyle, ile miał przynieść podatek w wersji uchwalonej 3 lipca. Ministerstwo Finansów i Gospodarki nie podało dotąd ani daty nowego projektu ustawy, ani jego konstrukcji.
Ustawa z 3 lipca 2026 r. zakładała 60 proc. i objęcie 20-30 podmiotów
Sejm uchwalił 3 lipca 2026 r. ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych. Podatek nie sięgał zysku księgowego, lecz nadwyżki przychodów ponad poziom wyliczony przy marży referencyjnej, czyli średniej marży z 2025 r. powiększonej o 20 proc. Poniżej parametry, na których stanął spór.
| Parametr | Wartość w ustawie z 3 lipca 2026 r. |
|---|---|
| Stawka | 60 proc. podstawy opodatkowania |
| Podstawa | nadwyżka przychodów ponad marżę referencyjną (średnia marża z 2025 r. plus 20 proc.) |
| Okres objęty podatkiem | 1 marca – 31 grudnia 2026 r. |
| Planowane wejście w życie | 1 sierpnia 2026 r. |
| Liczba podatników | około 20-30 podmiotów |
| Prognozowane wpływy | 4 mld zł, w tym 3,8 mld zł w 2026 r. |
| Status | skierowana do Trybunału Konstytucyjnego 24 lipca 2026 r. |
Podatnikami mieli być producenci, importerzy i podmioty obrotu paliwami ciekłymi – od największych koncernów po firmy z sektora MMŚP. Portal Energetyka24 wymienił 17 czerwca 2026 r. między innymi Orlen, Aramco Fuels Poland, MOL Polska, BP Europa SE, Shell Polska, Circle K Polska, AMIC Polska, Unimot oraz Anwim, właściciela sieci Moya. Głównym podatnikiem był Orlen, z szacowaną podstawą opodatkowania rzędu 4 mld zł.
Parametry zmieniały się w trakcie prac. Projekt opisany 29 maja 2026 r. przez „Parkiet” przewidywał stawkę 75 proc. i wpływy 5 mld zł, a sektor gazowy wprost wyłączał z opodatkowania mimo wzrostu cen gazu. Ustawa uchwalona pięć tygodni później miała stawkę o 15 punktów procentowych niższą i prognozę wpływów mniejszą o miliard złotych. Dziś to właśnie wyłączony wcześniej gaz jest rozważany jako sposób na odzyskanie tej różnicy.
Karol Nawrocki zakwestionował podatek sięgający wstecz
Prezydent skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego 24 lipca 2026 r. w trybie kontroli prewencyjnej, czyli przed podpisem. Zakwestionował art. 119 ust. 1 i art. 123 ust. 1 Konstytucji, dotyczące trybu prac nad ustawą, art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2, dotyczące równej ochrony własności, oraz art. 2, czyli zasadę demokratycznego państwa prawnego.
Prawo ma wejść w życie w sierpniu, ale podatek miałby obejmować dochody uzyskiwane już od początku marca. Oznacza to próbę opodatkowania działalności z mocą wsteczną.
Karol Nawrocki, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Rząd odpowiedział tego samego dnia. Andrzej Domański stwierdził, że „prezydent Nawrocki zablokował kolejne 4 mld zł dla budżetu Polski”. Minister energii Miłosz Motyka nazwał brak podpisu „antypaństwowym działaniem” i zapowiedział, że odczują to kierowcy, rolnicy i transportowcy. Wcześniej, 17 czerwca 2026 r., wiceminister finansów Jarosław Neneman tłumaczył konstrukcję daniny wprost: podatek tego typu „z założenia musi sięgać wstecz”, bo inaczej podatnicy dostosowaliby do niego swoje rozliczenia.
Branża podnosiła ten sam zarzut wcześniej. Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego (POPiHN) apelowała 28 maja 2026 r. o wstrzymanie prac, wskazując na zakaz działania prawa wstecz i na to, że danina „nie obciąża zysków, a różnicę przychodów”, więc pomija koszty logistyczne i nakłady inwestycyjne. Organizacja przypominała też, że składka solidarnościowa nałożona w 2022 r. na sektor węglowy wynosiła 33 proc., a nie 60 proc.
Czym jest windfall tax i jak liczy się nadwyżkę
Windfall tax to jednorazowa lub czasowa danina od zysków, które przedsiębiorstwo osiągnęło dzięki nagłej zmianie warunków rynkowych, a nie dzięki własnym inwestycjom czy poprawie efektywności. Państwo wyznacza poziom uznawany za normalny i opodatkowuje wyłącznie nadwyżkę ponad ten poziom. W Polsce te same przepisy występują w debacie pod trzema nazwami: podatek od nadzwyczajnych zysków, podatek od nadmiarowych zysków i windfall tax.
W polskiej ustawie punktem odniesienia jest marża referencyjna: średnia marża sprzedaży z roku obrachunkowego zakończonego przed 1 marca 2026 r., powiększona o 20 proc. Ten dwudziestoprocentowy bufor ma chronić przed opodatkowaniem zwykłych wahań rynku. Dopiero przychód powyżej tak wyliczonego poziomu tworzy podstawę opodatkowania, od której nalicza się 60 proc. Pobór miał się odbywać w miesięcznych zaliczkach z rocznym rozliczeniem.
Na tym punkcie skupia się zarzut branży. POPiHN pisze, że firma, która sprzedała więcej paliwa przy wyższych cenach ropy, wykazuje wyższy przychód także wtedy, gdy w tym samym tempie rosły jej koszty, a podatek liczony od różnicy przychodów obciąża wówczas podmiot, który marży nie zwiększył.
Orlen zarobił 7,68 mld zł, a inwestorzy wyceniają ryzyko regulacyjne
Skalę zysków, o których mówi rząd, pokazuje raport Orlenu za drugi kwartał 2026 r. Wyniki przebiły konsensus rynkowy: skorygowana EBITDA LIFO o 11,1 proc., zysk netto o 13 proc.
| Wskaźnik | II kw. 2026 | Zmiana rok do roku |
|---|---|---|
| Skorygowana EBITDA LIFO | 13,9 mld zł | z 9,02 mld zł |
| Zysk netto | 7,68 mld zł | wzrost o 378 proc. |
| Przychody | 76,5 mld zł | wzrost o 26,1 proc. |
| Przepływy operacyjne | 15,2 mld zł | z 10,4 mld zł |
| Nakłady inwestycyjne | 9,3 mld zł | 14,7 mld zł w pierwszym półroczu |
| Dług netto do EBITDA | 0,10x | z minus 0,17x |
Kurs Orlenu ustanowił w lipcu 2026 r. historyczny szczyt 156,50 zł, co dawało kapitalizację 176,5 mld zł, a w dniu decyzji prezydenta akcje rosły o 1,57 proc., do 155,68 zł. Mateusz Czyżkowski, analityk rynków finansowych XTB, wskazywał 7 sierpnia 2026 r., że wskaźnik cena do zysku na poziomie 7,3 dla prognoz na kolejne dwanaście miesięcy jest zbliżony do średniej 7,5 z lat po 2019 r., a wyniki wspierają czynniki geopolityczne: ropa naftowa droższa o 20 proc. rok do roku i diesel o 60 proc. Ten sam kierunek wzmacnia ustawa Grahama, przyjęta przez Senat Stanów Zjednoczonych 7 sierpnia 2026 r.
Niepewność widać w modelach analityków. Michał Kozak z DM Trigon w rekomendacji z 21 lipca 2026 r. podniósł cenę docelową Orlenu do 156,5 zł ze 146,2 zł i prognozę EBITDA na 2026 r. do 54 mld zł. Wpływ podatku zakładał najpierw na 6,4 mld zł, a w wariancie alternatywnym na 3,2 mld zł rocznie w latach 2026-2027. Różnica między tymi wariantami to 3,2 mld zł rocznie.
Kluczowe pytanie jest takie, czy windfall tax zostanie w ogóle wdrożony. Tutaj rozstrzygający jest podpis Karola Nawrockiego.
Michał Kozak, analityk DM Trigon
Kozak wskazał w rozmowie z portalem Zero.pl na główne ryzyko dla wyceny: niepewność polityczna przed wyborami parlamentarnymi w czwartym kwartale 2027 r., która może przełożyć się na alokację kapitału i politykę dywidendową. POPiHN w maju formułowała to samo z perspektywy branży, pisząc o zasadzie przewidywalności prawa i ryzyku podwójnego opodatkowania. Firmy paliwowe nie są przy tym jedyną grupą, której warunki zmieniają się w 2026 r. – od 1 października działa odpowiedzialność solidarna w VAT, a od stycznia rośnie podatek od nieruchomości dla firm.
Co dalej: Trybunał Konstytucyjny, dywidenda z Orlenu i brak terminu
Trybunał Konstytucyjny nie wyznaczył terminu rozprawy w sprawie ustawy z 3 lipca. Do czasu wyroku prezydent nie musi jej podpisywać, a rząd nie może pobierać podatku. Nowy projekt nie trafił dotąd do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów, a żaden z ministrów nie podał daty jego przyjęcia.
Równolegle rozważana jest droga bez ustawy. Skarb Państwa ma 49,9 proc. akcji Orlenu i otrzymał z dywidendy za 2025 r. około 4,634 mld zł z łącznej wypłaty 9,287 mld zł, przy 8 zł na akcję. Michał Kozak ocenia, że przy patowej sytuacji rząd może sięgnąć po wyższą dywidendę za 2026 r., wypłacaną w 2027 r., albo po dywidendę zaliczkową: „Polityka dywidendowa Orlenu jest dość elastyczna i daje pole manewru”. Analityk prognozuje co najmniej 8 zł na akcję również w 2027 r.
Otwarte pozostają trzy pytania: czy nowy projekt obejmie spółki gazowe, jaki okres wskaże jako podstawę, by uniknąć zarzutu retroakcji, i czy zdąży przed końcem 2026 r. Od odpowiedzi zależy, czy budżet dostanie 4 mld zł, 10 mld zł, czy nic.
Najczęstsze pytania
Ile wynosi podatek od zysków firm paliwowych?
W ustawie uchwalonej 3 lipca 2026 r. stawka wynosi 60 proc. podstawy opodatkowania. Podstawą jest nadwyżka przychodów ponad poziom wyliczony przy marży referencyjnej, czyli średniej marży z 2025 r. powiększonej o 20 proc. Ustawa czeka na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i nie obowiązuje.
Kogo obejmie nowy podatek dla firm paliwowych?
Zablokowana ustawa obejmowała producentów, importerów i podmioty obrotu paliwami ciekłymi, łącznie około 20-30 firm, w tym Orlen, Aramco Fuels Poland, MOL Polska, Shell Polska, Unimot i Anwim. Wojciech Balczun powiedział 11 sierpnia 2026 r., że rozważane jest rozszerzenie kręgu podatników o dostawców gazu.
Ile zyska budżet państwa na podatku od nadzwyczajnych zysków?
Ustawa z 3 lipca 2026 r. zakładała 4 mld zł, z czego 3,8 mld zł miało wpłynąć w 2026 r. Wariant obejmujący także firmy gazowe szacowany jest na 7-10 mld zł. Dla porównania pakiet CPN kosztował budżet około 4,7 mld zł.
Czy podatek od nadzwyczajnych zysków podniesie ceny paliw?
POPiHN ostrzegała, że danina ograniczy nakłady na magazyny, terminale i infrastrukturę paliw alternatywnych, a minister energii Miłosz Motyka wiązał brak podpisu prezydenta ze wzrostem cen paliw dla kierowców. Żadna ze stron nie podała wyliczenia przełożenia nowych przepisów na cenę litra paliwa na polskim rynku paliw.
