Urna z prochami mamy na półce w salonie, prochy ojca rozsypane w lesie, w którym zbierał grzyby. Dziś w Polsce to wykroczenie, za które grozi grzywna albo areszt. W Senacie leży jednak petycja o legalizację, a Ministerstwo Rozwoju i Technologii pracuje nad zmianą przepisów, które pozwoliłyby na rozsypywanie prochów i trzymanie urny w domu.
Chodzi o ustawę o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 1959 r., która od ponad 60 lat zna tylko groby, katakumby, kolumbaria i morze. Zmiana dotknęłaby każdej rodziny, która po kremacji bliskiej osoby musi dziś szukać miejsca na cmentarzu.
Petycja P11-52/25: prochy w lesie, w ogrodzie i pod drzewem
Petycja oznaczona numerem P11-52/25 trafiła do Senatu w kwietniu 2025 r. Jej autor, który nie zgodził się na ujawnienie danych, chce zmiany ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Przekonuje, że prawo do decydowania o formie pochówku jest częścią wolności osobistej.
Postulaty są trzy. Pierwszy to rozsypywanie prochów w miejscach wyznaczonych przez gminy, takich jak lasy, parki, łąki pamięci i akweny. Drugi to pochówek urny w ziemi poza cmentarzem, także na prywatnej posesji i w przydomowym ogrodzie, pod warunkiem zachowania wymogów sanitarnych. Trzeci to cmentarze leśne, na których prochy w biodegradowalnej urnie trafiałyby pod korzenie drzewa, a jedynym znakiem miejsca byłoby samo drzewo.
Senacka Komisja Petycji zajęła się sprawą 18 listopada 2025 r. Joanna Kujawa z Departamentu Zdrowia Publicznego Ministerstwa Zdrowia oświadczyła, że kremacja i rozsypywanie prochów nie stwarzają zagrożenia epidemiologicznego ani sanitarno-epidemiologicznego, więc z punktu widzenia resortu nie wymagają regulacji. Z inicjatywy senator Jolanty Piotrowskiej komisja wystąpiła o opinie do czterech kolejnych resortów: rozwoju i technologii, klimatu i środowiska, infrastruktury oraz spraw wewnętrznych i administracji.
Rząd chce urny w domu i ogrodów pamięci na cmentarzach
Równolegle nad nowelizacją ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych pracuje Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Jak w październiku 2026 r. ustaliło RMF FM, nowe przepisy miałyby pozwolić na przechowywanie urny z prochami w domu oraz zalegalizować ogrody pamięci, czyli wyznaczone miejsca na cmentarzach, w których rozsypuje się prochy. Dopuszczone ma być też rozsypanie prochów w miejscu ważnym dla zmarłego poza cmentarzem, ale z ograniczeniami, między innymi bez parków narodowych.
Wiceminister rozwoju i technologii Tomasz Lewandowski zadeklarował, że resort jest gotów dopuścić także wytwarzanie pamiątek z niewielkiej części prochów, na przykład biżuterii. Sam przyznał, że ten pomysł może wywoływać skrajne emocje.
Projekt miał 27 października 2026 r. trafić pod obrady zespołu do spraw programowania prac rządu, a stamtąd do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Nie było jednak zgody na wszystkie rozwiązania proponowane przez ministerstwo i prace trwają dalej. Na razie nie ma więc ani projektu w wykazie, ani tym bardziej uchwalonej ustawy.
Dla rodzin zmiana miałaby też wymiar finansowy. Urna w domu albo prochy rozsypane w ogrodzie pamięci to brak wydatków na miejsce na cmentarzu i nagrobek. Koszty zakładu pogrzebowego, kremacji, transportu i ceremonii ostatniego pożegnania zostałyby jednak bez zmian. Zasiłek pogrzebowy z ZUS wynosi od 1 stycznia 2026 r. 7 tys. zł.
Czy w Polsce można rozsypać prochy?
Dopóki zmiany pozostają w sferze petycji i zapowiedzi, rozsypywanie prochów w Polsce jest nielegalne. Zakaz wynika z ustawy z 1959 r. Jej art. 12 ust. 1 stanowi, że zwłoki mogą być pochowane przez złożenie w grobach ziemnych, w grobach murowanych lub katakumbach i zatopienie w morzu, a prochy po kremacji mogą trafić także do kolumbarium. Groby i kolumbaria muszą znajdować się na cmentarzu. Tekst ustawy jest dostępny w ujednoliconym tekście ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
Złamanie tych zasad to wykroczenie z art. 18 ustawy, za które grozi kara aresztu albo grzywny. W praktyce oznacza to grzywnę do 5 tys. zł albo areszt od 5 do 30 dni. Przepis nie robi wyjątku dla ostatniej woli zmarłego, więc rodzina, która spełni prośbę o rozsypanie prochów w górach czy nad morzem, łamie prawo.
Przy niektórych cmentarzach działały kiedyś łąki pamięci do rozsypywania prochów, ale zostały zamknięte i wyłączone z użytku, bo ustawa takiej formy pochówku nie przewiduje. Ministerstwo Zdrowia nie widzi w rozsypywaniu prochów zagrożenia sanitarnego, więc zakaz nie wynika z ochrony zdrowia, tylko z brzmienia przepisów sprzed ponad 60 lat.
| Forma pochówku | Stan prawny w 2026 r. | Propozycja zmiany |
|---|---|---|
| urna w grobie lub kolumbarium na cmentarzu | dozwolona | bez zmian |
| urna przechowywana w domu | zakazana | plan Ministerstwa Rozwoju i Technologii |
| rozsypanie prochów w ogrodzie pamięci na cmentarzu | zakazane | plan Ministerstwa Rozwoju i Technologii |
| rozsypanie prochów w lesie, parku lub na akwenie | zakazane | petycja P11-52/25 i plan ministerstwa, z ograniczeniami |
| urna w ziemi na prywatnej posesji | zakazana | petycja P11-52/25 |
| cmentarz leśny, urna pod drzewem | zakazany | petycja P11-52/25 |
Kościół: urna powinna spocząć na cmentarzu
Kościół katolicki dopuszcza kremację, ale wymaga, by prochy spoczęły w miejscu świętym, czyli na cmentarzu. Instrukcja Kongregacji Nauki Wiary „Ad resurgendum cum Christo” z 2016 r. nie zezwala na rozsypywanie prochów w powietrzu, na ziemi czy w wodzie ani na ich przechowywanie w domu, poza wyjątkowymi sytuacjami, o których decyduje biskup. Duchowni przypominają, że cmentarz jest miejscem modlitwy i pamięci, które zostaje dla kolejnych pokoleń, a rozsypane prochy odbierają rodzinie miejsce, do którego można przyjść.
Najczęstsze pytania
Czy można trzymać urnę z prochami w domu?
Według ustawy z 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych urna z prochami musi trafić do grobu lub kolumbarium na cmentarzu, więc stałe przechowywanie jej w domu jest niezgodne z prawem. Ministerstwo Rozwoju i Technologii pracuje nad zmianą, która by to dopuściła, ale projekt nie trafił jeszcze do wykazu prac rządu.
Gdzie można legalnie pochować urnę z prochami?
Urnę z prochami po kremacji można zgodnie z prawem złożyć w grobie ziemnym, grobie murowanym, katakumbach albo w kolumbarium na cmentarzu komunalnym lub wyznaniowym. Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 1959 r. nie przewiduje innych miejsc, dlatego urna nie może trafić do przydomowego ogrodu ani zostać w domu.
Czy można rozsypać prochy zmarłego w morzu?
Ustawa z 1959 r. przewiduje zatopienie w morzu zwłok, ale nie przewiduje rozsypania prochów po kremacji nad morzem ani w innym akwenie. Rozsypanie prochów zmarłego w morzu, jeziorze czy rzece jest więc niezgodne z obowiązującymi przepisami, nawet jeśli taka była jego ostatnia wola.
Co to jest ogród pamięci?
Ogród pamięci to wyznaczone miejsce na cmentarzu, w którym rozsypuje się prochy zmarłych zamiast składać urnę w grobie. W wielu krajach Europy taka forma pożegnania jest dozwolona. W Polsce przy niektórych cmentarzach działały kiedyś łąki pamięci, ale zostały zamknięte. Legalizację ogrodów pamięci planuje Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
Co to jest cmentarz leśny?
Cmentarz leśny to miejsce pochówku, w którym prochy w biodegradowalnej urnie składa się w ziemi pod drzewem, a samo drzewo zastępuje nagrobek. W Polsce taka forma pochówku jest niedozwolona. Jej wprowadzenia domaga się petycja P11-52/25, którą rozpatruje senacka Komisja Petycji.
Jaka kara grozi za rozsypanie prochów?
Rozsypanie prochów poza cmentarzem jest wykroczeniem z art. 18 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, za które grozi grzywna do 5 tys. zł albo areszt od 5 do 30 dni. Kara grozi także wtedy, gdy rodzina spełnia ostatnią wolę zmarłego.
