Relacje polsko-rosyjskie za rządów PO opierały się na polityce „normalizacji” stosunków z Moskwą po rzekomo szkodliwym ochłodzeniu za rządów PiS. W marcu 2014 r., gdy Władimir Putin zajmuje Krym, a Donald Tusk, Bronisław Komorowski i Radosław Sikorski przedstawiają Polskę jako lidera oporu wobec rosyjskiego imperializmu, Paweł Siergiejczyk przypomina najważniejsze momenty tej polityki. Kalendarium zaczyna się od odstąpienia od blokady rozmów o członkostwie Rosji w OECD w listopadzie 2007 r., a obejmuje m.in. reaktywację Polsko-Rosyjskiej Grupy ds. Trudnych z prof. Adamem Danielem Rotfeldem, przemówienie Putina na Westerplatte w 2009 r., rozdzielenie wizyt premiera i prezydenta w Katyniu w kwietniu 2010 r., wizytę Dmitrija Miedwiediewa w Warszawie, reakcję rządu na raport MAK, utworzenie Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia oraz kontrakty gazowe PGNiG z Gazpromem. Autor uznaje działania Rosji na Krymie za klęskę polityki wschodniej Platformy.
Polska dzisiaj
Narady, spotkania, wyjazdy, groźne miny i niekończący się potok słów – tak ekipa rządząca Polską reaguje na działania Moskwy wobec Ukrainy. Z wypowiedzi Tuska, Komorowskiego i Sikorskiego można odnieść wrażenie, że Polska stoi i zawsze stała w pierwszym szeregu przeciwników rosyjskiego imperializmu.
Ale prawda jest inna. Działania Putina na Krymie – tak samo, jak wcześniejsze działania Janukowycza w Kijowie – to klęska polityki wschodniej PO. Istotą tej polityki była „normalizacja” stosunków z Rosją po rzekomo szkodliwym ich ochłodzeniu za rządów PiS. Dziś okazuje się, że metoda „ugłaskiwania niedźwiedzia” nic nie daje, bo dla Moskwy głównym narzędziem polityki pozostaje siła militarna – a w tej dziedzinie Polska nie ma nawet o czym z Rosją rozmawiać.
Poniżej przypominamy najbardziej charakterystyczne momenty w relacjach polsko-rosyjskich pod rządami PO. Niech to kalendarium stanie się nauczką na przyszłość – dla tej i każdej kolejnej ekipy rządzącej naszym krajem.
Lata 2007-2009: „ten gest poprawi stosunki”
Listopad 2007 r. – jedną z pierwszych decyzji rządu PO-PSL było odstąpienie od blokady rozpoczęcia negocjacji przez kraje zabiegające o członkostwo w OECD, w tym Rosję. Premier Donald Tusk wyraził przekonanie, że „ten gest doprowadzi do poprawy stosunków polsko-rosyjskich”.
Luty 2008 r. – premier Tusk przebywał z jednodniową wizytą w Moskwie. Po spotkaniu z prezydentem Władimirem Putinem oświadczył: „Ważne jest, że obie strony mają dość atmosfery chłodu. Rozmawialiśmy i rozmawiamy o wszystkich sprawach, które rozbudzają emocje, z wolą porozumienia”. Natomiast podczas spotkania z premierem Wiktorem Zubkowem Tusk omawiał m.in. kwestię wznowienia festiwalu piosenki rosyjskiej w Zielonej Górze.
Czerwiec 2008 r. – reaktywowano powołaną w 2002 r. Polsko-Rosyjską Grupę ds. Trudnych, której współprzewodniczącym ze strony polskiej został prof. Adam Daniel Rotfeld, były szef MSZ w rządzie SLD, zarejestrowany jako wieloletni współpracownik wywiadu PRL.
Sierpień 2008 r. – komentując wizytę prezydentów Polski, Litwy, Estonii i Ukrainy oraz premiera Łotwy w zaatakowanej przez Rosję Gruzji Donald Tusk oświadczył, że jego rząd „nie jest entuzjastycznie nastawiony do tego wyjazdu”. Dodał przy tym, iż „nie można tworzyć wrażenia, jakoby Polska była zainteresowana natężaniem atmosfery konfliktu między Unią Europejską a Rosją”.
Wrzesień 2008 r. – niespełna miesiąc po rosyjskiej agresji na Gruzję z wizytą w Warszawie przebywał szef rosyjskiej dyplomacji Siergiej Ławrow, który rozmawiał z premierem Tuskiem m.in. o budowie tarczy antyrakietowej.
Wrzesień 2009 r. – na Westerplatte odbyły się uroczystości z okazji 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Głównym bohaterem tego wydarzenia stał się premier Rosji Władimir Putin, który wygłosił przemówienie próbujące usprawiedliwić sowiecką politykę z 1939 r., a także odbył rozmowę z premierem Tuskiem. Szef polskiego rządu wyraził przekonanie, że „zrobiliśmy kolejny krok dla przyjaznych relacji polsko-rosyjskich”.
Październik 2009 r. – Gazprom i PGNiG zawarły porozumienie zmieniające zasady polsko-rosyjskiej współpracy gazowej. Zakładało ono wzrost od 2010 r. wielkości dotychczasowych dostaw gazu do Polski z 8 do 11 mld m sześc., o co zabiegała strona polska. Dotychczasowy kontrakt, obowiązujący do 2022 r., został przedłużony o 15 lat (do 2037 r.). Latem 2010 r. zapisy umowy zostały zakwestionowane przez Komisję Europejską jako niezgodne z prawem europejskim.
Przeczytaj również: Trzy wieki imperium zła. Rosja i Polska od Piotra I do Putina
Rok 2010: Katyń, Smoleńsk i wizyta Miedwiediewa
Kwiecień 2010 r. – wskutek ustaleń rządów polskiego i rosyjskiego rozdzielono wizyty premiera Tuska i prezydenta Kaczyńskiego w Katyniu z okazji 70. rocznicy zbrodni na polskich oficerach. Podczas pierwszej z wizyt doszło do spotkania Donalda Tuska z premierem Putinem, którą szef polskiego rządu tak skomentował: „To bardzo ważny krok po to, aby rozmawiać ze sobą o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości jak przyjaciele, sąsiedzi, jak przedstawiciele narodów, które starają się dobrze siebie nawzajem zrozumieć”. Natomiast rozpoczęta trzy dni później wizyta polskiego prezydenta zakończyła się katastrofą samolotu na lotnisku w Smoleńsku i śmiercią wszystkich pasażerów.
Maj 2010 r. – wizyta pełniącego obowiązki prezydenta marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego w Moskwie na obchodach 65. rocznicy zakończenia II wojny światowej. Komorowski spotkał się z prezydentem Rosji Dmitrijem Miedwiediewem i wręczył odznaczenia grupie obywateli tego kraju.
Wrzesień 2010 r. – podczas spotkania z prezydentami Litwy, Łotwy i Estonii w Rydze nowy prezydent Bronisław Komorowski oświadczył, że „Polska stawia na dialog i na współpracę z Rosją. Będziemy szukali sposobu na intensyfikację tej współpracy we wszystkich obszarach. Jestem przekonany, że tutaj nie ma żadnych różnic między Polską a innymi krajami UE, bo dialog i dobre sąsiedztwo leży w interesie nas wszystkich”. Prezydent dodał, iż w jego przekonaniu „współpraca z Rosją leży w interesie Unii jako całości”.
Październik 2010 r. – pierwsze damy Polski i Rosji, Anna Komorowska i Swietłana Miedwiediewa, przewodziły pielgrzymce do miejsca katastrofy smoleńskiej z udziałem części rodzin ofiar.
Październik 2010 r. – wicepremierzy Waldemar Pawlak i Igor Sieczin zawarli polsko-rosyjską umowę zapewniającą dostawy gazu do Polski do 2022 r. Umowa zwiększyła dostawy z 7,45 do 10 mld m sześc. gazu rocznie.
Grudzień 2010 r. – pierwsza od 2002 r. oficjalna wizyta w Polsce prezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa, którą Bronisław Komorowski podsumował słowami: „Niedobra posucha w relacjach polsko-rosyjskich dobiegła końca”. Wizytę poprzedziło specjalne posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego z udziałem zaproszonych przez Komorowskiego byłych prezydentów i premierów III RP, w tym gen. Wojciecha Jaruzelskiego.
Lata 2011-2013: raport MAK, pojednanie i gaz
Styczeń 2011 r. – w wywiadzie telewizyjnym prezydent Komorowski stwierdził, że „w katastrofie smoleńskiej najważniejsze było to, że podjęto próbę lądowania w warunkach klimatycznych braku widoczności, w których absolutnie ta próba lądowania nie powinna mieć miejsca. Wszystkie inne kwestie są to sprawy dodatkowe. One mogły utrudnić sytuację. Ale to jest podstawowy powód i radziłbym nie szukać jakichś ekstranadzwyczajnych wytłumaczeń, bo niestety – w moim przekonaniu – sprawa jest w sposób arcybolesny prosta”.
Styczeń 2011 r. – rosyjski Międzypaństwowy Komitet Lotniczy (MAK) przedstawił swój raport końcowy w sprawie katastrofy smoleńskiej, całkowicie obciążający winą polskich pilotów. Premier Tusk, który w dniu ogłoszenia raportu przebywał na urlopie, wrócił do Polski i na specjalnie zorganizowanej konferencji prasowej oświadczył: „Nie kwestionujemy zasadniczych ustaleń MAK. Nie budzą one szczególnych zastrzeżeń. To, co budzi nasze wątpliwości, to braki w raporcie, a nie poszczególne stwierdzenia. Chodzi o okoliczności katastrofy, ale także o rosyjskie lotnisko, wieżę kontrolną i zachowanie kontrolerów. Także nie wszystkie proceduralne uchybienia, jakie wskazujemy w naszych uwagach, zostały przez stronę rosyjską uwzględnione”.
Marzec 2011 r. – Sejm uchwalił ustawę powołującą do życia Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia. To sztandarowa instytucja utworzona przez rządy Tuska i Putina w ramach „pojednania” polsko-rosyjskiego.
Kwiecień 2011 r. – w pierwszą rocznicę katastrofy smoleńskiej i 71. rocznicę zbrodni katyńskiej Bronisław Komorowski spotkał się w Katyniu i Smoleńsku z prezydentem Dmitrijem Miedwiediewem, gdzie oświadczył, że „obaj prezydenci są zainteresowani jak najszybszym zakończeniem śledztw prokuratorskich w sprawie katastrofy smoleńskiej”. Komorowski podkreślił również, że „nie czekając na rozwiązanie wszystkich spraw trudnych, staramy się iść razem do przodu, dobrą drogą, mocno zdecydowanym krokiem, ku współpracy i pojednaniu polsko-rosyjskiemu”.
Lipiec 2011 r. – rządowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego pod przewodnictwem ministra Jerzego Millera ogłosiła raport na temat przyczyn katastrofy smoleńskiej. Raport opiera się na tezie, iż „warunki atmosferyczne nie pozwalały na wykonanie lądowania samolotu i miały wpływ na wypadek”.
Luty 2012 r. – Edmund Klich, publicznie krytykujący działania rządu polskiego i Rosji w sprawie katastrofy smoleńskiej, został odwołany z funkcji szefa Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych przez ministra transportu Sławomira Nowaka.
Maj 2012 r. – przebywająca z wizytą w Polsce przewodnicząca rosyjskiej Rady Federacji (izby wyższej parlamentu) Walentyna Matwijenko podczas spotkania z premierem Tuskiem poinformowała, że śledztwo w sprawie katastrofy smoleńskiej „powinno być zakończone przez stronę rosyjską w ciągu kilku najbliższych miesięcy. Wówczas, zgodnie z prawem rosyjskim, wrak zostanie niezwłocznie przekazany stronie polskiej”. Śledztwo nie zakończyło się do dziś.
Czerwiec 2012 r. – przed meczem Polska-Rosja podczas piłkarskich mistrzostw Europy w Warszawie doszło do bójek między kibicami. W reakcji na te wydarzenia na prośbę strony rosyjskiej odbyła się rozmowa telefoniczna premiera Tuska z prezydentem Putinem. Szef polskiego rządu oświadczył, że „złe emocje stadionowe nie powinny mieć wpływu na dobre relacje pomiędzy obydwoma krajami i ich obywatelami”. Tusk wyraził przy tym „uznanie dla polskiej policji, której natychmiastowa i zdecydowana reakcja nie dopuściła do eskalacji agresji ze strony chuliganów” oraz przypomniał, że pracę polskiej policji pozytywnie ocenił także Michaił Fiedotow, przebywający z wizytą w Polsce doradca prezydenta Rosji. Przy okazji polski premier przekazał Putinowi życzenia z okazji Święta Narodowego Rosji 12 czerwca (przypadającego w rocznicę wygnania polskiej załogi z Kremla).
Listopad 2012 r. – PGNiG podpisało z Gazpromem aneks do kontraktu jamalskiego, na mocy którego została obniżona cena gazu dostarczanego do Polski. Szczegółów aneksu nie ujawniono, minister skarbu Mikołaj Budzanowski poinformował tylko, że PGNiG zbiło cenę „o nieco ponad 15 proc.”. Dzięki temu od stycznia 2013 r. rachunki za gaz spadły o 10 proc. W zamian strona polska wycofała pozew przeciwko Gazpromowi z Trybunału Arbitrażowego w Sztokholmie, złożony w lutym 2012 r.
Grudzień 2012 r. – minister Radosław Sikorski poinformował, że poprosił szefową unijnej dyplomacji Catherine Ashton, by podczas szczytu UE-Rosja podnieść formalnie kwestię potrzeby zwrotu wraku samolotu, który rozbił się w Smoleńsku. Wkrótce potem Sikorski spotkał się z szefem rosyjskiej dyplomacji Siergiejem Ławrowem, ale ze strony Rosji kolejny raz nie padło żadne konkretne zobowiązanie w sprawie oddania Polsce wraku.
Kwiecień 2013 r. – premier Tusk odwołał ministra Mikołaja Budzanowskiego za zamieszanie w związku z memorandum gazowym w sprawie budowy drugiej nitki gazociągu Jamał-Europa, mającej przechodzić przez Białoruś, Polskę i Słowację, z pominięciem Ukrainy. O podpisaniu tego dokumentu przez EuRoPol Gaz i Gazprom premier i minister skarbu dowiedzieli się od dziennikarzy. Stanowisko straciła też szefowa PGNiG Grażyna Piotrowska-Oliwa.
Opr. Paweł Siergiejczyk
ⓘ Informacja o publikacji
Kalendarium w opracowaniu Pawła Siergiejczyka pt. „Moskiewskie hołdy Platformy” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 11 (958) z dnia 11 marca 2014 roku, s. 1, 8-9. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Paweł Siergiejczyk / „Nasza Polska”. Zdjęcia: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 11 (958)/2014, s. 1, 8-9.
