Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski spotkał się w Nowym Jorku z szefem białoruskiej dyplomacji Maksymem Ryżenkowem. To pierwsza taka rozmowa na tym szczeblu od blisko dekady. Sikorski opisał ją jako pierwsze, „zapoznawcze” spotkanie. Szanse na poprawę relacji Warszawy z Mińskiem porównał do przebiśniegu, „który może zakwitnąć, jeśli aura będzie sprzyjać”. Druga strona zareagowała własną metaforą, dając do zrozumienia, że oczekuje więcej niż symbolicznego gestu.
Co dokładnie powiedział Sikorski o spotkaniu z Ryżenkowem?
Do spotkania doszło 22 września podczas 81. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Sikorski potwierdził w rozmowie z dziennikarzami, że taka rozmowa miała miejsce. Jak podkreślił, siedziba ONZ to „teren neutralny”, który pozwala na kontakty również z przedstawicielami państw, z którymi Polska nie ma w pełni ustabilizowanych relacji.
To jest spotkanie pierwsze, zapoznawcze, ale odbywają się też spotkania innych resortów, na innych szczeblach. Wkrótce otwieramy nowy budynek ambasady w Mińsku. Kiedy sąsiad chce odmrozić i polepszyć stosunki, Polska zawsze jest pierwsza do zgody.
Radosław Sikorski, wicepremier i minister spraw zagranicznych
Rozmowa dotyczyła sytuacji na granicy, bezpieczeństwa regionalnego oraz – jak podkreślił Sikorski – kwestii przelotów rosyjskich dronów i rakiet nad terytorium Białorusi „między innymi”. Obecną sytuację na granicy szef polskiego MSZ określił jako „bardziej znormalizowaną” niż wcześniej. Wskazał w tej kwestii na zaporę oraz uwolnienie więźniów politycznych, w tym Andrzeja Poczobuta. Czy jednak oznacza to ocieplenie relacji na linii Warszawa-Mińsk? Niekoniecznie. Sikorski ocenił sprawę dość ostrożnie.
To jest jak przebiśnieg, który może zakwitnąć, jeśli aura będzie sprzyjać.
Radosław Sikorski
Mówił też, że przy spokojniejszej granicy i po uwolnieniu więźniów politycznych „sąsiadom wolno więcej”. Dodał, że na horyzoncie pojawiają się nowe, większe powody, aby próbować stabilizować stosunki z naszym sąsiadem. Zastrzegł przy tym jednak, że Polska uznaje państwa, nie rządy, co oznacza, że spotkanie z Ryżenkowem nie oznacza uznania reżimu Alaksandra Łukaszenki.
Jak zareagował Mińsk na słowa o „przebiśniegu”?
Białoruskie MSZ w odpowiedzi na to spotkanie opublikowało na X zdjęcie ze spotkania i odpowiedziało własną metaforą ogrodniczą odnośnie szans na reset relacji z Polską.
Dyplomacja przebiśniegów to dobry początek nowego rozdziału. Nam jednak chodzi o plony. Załóżmy sad – wymaga on pielęgnacji każdego roku, a nie tylko raz na dekadę.
MSZ Białorusi, wpis na platformie X
Dano tym samym jasno do zrozumienia, że Białoruś oczekuje czegoś więcej niż jednorazowego, symbolicznego gestu, czyli stałych, regularnych kontaktów, a nie odosobnionego spotkania w czasie sesji ONZ.
Co mówią eksperci i białoruska opozycja o szansach na reset?
Paweł Łatuszka z białoruskiej opozycji ocenił, że Polska dała reżimowi Łukaszenki „ogromny kredyt”. Jego zdaniem należy zadać sobie pytanie, czy Mińsk zechce z niego skorzystać. Łatuszka apelował przy tym, aby los białoruskiego społeczeństwa nie rozstrzygał się „za jego plecami”. Było to oczywiście wezwanie do uwolnienia więźniów politycznych, zakończenia prowadzonych represji i podjęcia dialogu z samymi Białorusinami, a nie tylko z reżimem.
Polski dyplomata Leszek Szerepka przestrzegał z kolei przed przesadnymi oczekiwaniami wobec resetu relacji z Białorusią. W jego ocenie, dopóki trwa wojna na Ukrainie, to Białoruś zachowuje się na wzór postawy „mieć ciastko i zjeść ciastko”. Jego zdaniem reżim Łukaszenki chce sobie poszerzyć pole manewru na arenie międzynarodowej, ale przy tym częściowo umyć ręce od odpowiedzialności za wojnę, bez konieczności odcinania się jednocześnie od Rosji.
Analitycy zwracają również uwagę na szerszy kontekst całej sprawy. Chodzi bowiem o to, że administracja Donalda Trumpa od ponad roku prowadzi własne rozmowy z Mińskiem i próbuje łączyć kolejne zwolnienia więźniów politycznych z częściowym łagodzeniem amerykańskich sankcji. We wrześniu 2026 r. Białoruś uwolniła kolejne 25 osób, a USA złagodziły ograniczenia wobec dwóch białoruskich firm. Trump wspominał również o możliwym zakupie od Białorusi potażu (nawozów potasowych), który jest o wiele tańszy niż ten sprowadzany z Kanady. To między innymi te sygnały ze strony Waszyngtonu skłaniają część stolic, w tym Warszawę, aby podchodzić ostrożnie do kwestii kontaktów z Mińskiem.
Jak wcześniej wyglądały relacje Polski z Białorusią?
Polska jako jedno z pierwszych państw uznała niepodległość Białorusi. Nawiązaliśmy z nią stosunki dyplomatyczne w dniu 2 marca 1992 r. Przez kolejne lata relacje Polski z Białorusią bywały bardzo zmienne – od okresów „krytycznego dialogu” po napięcia wokół polskiej mniejszości narodowej (liczącej ok. 400 tys. osób) i wydalenia dyplomatów w 2005 r.
Do poważniejszego załamania relacji z Mińskiem doszło po 2020 r. Sfałszowane wybory prezydenckie na Białorusi, które odbyły się 9 sierpnia 2020 r., oraz brutalne stłumienie masowych protestów sprawiły, że Warszawa zdecydowała się wesprzeć białoruską opozycję, w tym Swiatłanę Cichanouską, która znalazła schronienie na terenach naszego kraju. W 2021 r. reżim Łukaszenki zorganizował hybrydową operację migracyjną, w ramach której sprowadzał migrantów z Bliskiego Wschodu i Afryki, a następnie kierował ich na granicę z Polską, Litwą i Łotwą.
Polska odpowiedziała wtedy budową zapory i wprowadzeniem stanu wyjątkowego. W lutym 2022 r. część rosyjskiej inwazji na Ukrainę wyszła z terytorium Białorusi, co uczyniło Mińsk współodpowiedzialnym za agresję. Represje objęły również działaczy polskiej mniejszości. Wśród skazanych znalazł się między innymi Andrzej Poczobut, którego w 2023 r. sąd skazał na 8 lat więzienia. Od czasu załamania relacji po 2020 r. Polska nie posiada w Mińsku swojego ambasadora, a placówką kieruje chargé d’affaires.
Jak wyglądają relacje polsko-białoruskie dzisiaj?
Sytuacja na granicy polsko-białoruskiej jest obecnie zdecydowanie spokojniejsza niż w szczytowym momencie kryzysu. Dla porównania, w 2025 r. odnotowano ok. 20 tys. prób nielegalnego jej przekroczenia, natomiast od początku 2026 r. liczba ta spadła już w okolice 300 takich incydentów. Zapora graniczna wciąż działa, a ograniczenia dotyczące azylu w pasie przygranicznym są regularnie przedłużane. Andrzej Poczobut został uwolniony w kwietniu 2026 r. w ramach wymiany więźniów (5 za 5) z udziałem USA i polskich służb, a we wrześniu na krótko wrócił nawet do rodzinnego Grodna.
Nierozwiązane pozostają jednak znacznie poważniejsze problemy. Na Białorusi wciąż przetrzymywanych jest ponad 800 więźniów politycznych, a status Związku Polaków na Białorusi od ponad 20 lat nie jest uznawany przez reżim. Ofiarą osobnej, nierozwiązanej sprawy jest polski żołnierz, sierż. Mateusz Sitek, który zginął podczas odbywania służby na granicy z Białorusią. Prokuratura ustaliła, że podejrzanym o jego zabójstwo jest obywatel Maroka Mohamed Addamrou, który przebywa – według ustaleń śledczych – na terytorium Białorusi. Polska w grudniu 2025 r. skierowała do Mińska wniosek o jego tymczasowe aresztowanie i ekstradycję. Prokuratura Okręgowa w Warszawie poinformowała 22 maja 2026 r., że śledztwo zostało zawieszone i nie doczekano się odpowiedzi ze strony białoruskiej.
Białoruś pozostaje też głęboko związana gospodarczo z Rosją (ok. 90 proc. handlu) i wojskowo, choć proces integracji z Moskwą realizowany jest jedynie częściowo. Do początku 2026 r. wykonano ok. 40 proc. (125 ze 310) działań przewidzianych w planie integracyjnym na lata 2024-2026. Eksperci od geopolityki są zgodni w tym, że głęboki reset relacji pozostaje mało prawdopodobny, dopóki trwa wojna na Ukrainie, a Łukaszenka pozostaje głęboko uzależniony od Putina. Wrześniowe spotkanie w Nowym Jorku należy więc traktować raczej jako ostrożną sondę niż zapowiedź odwilży.
