Ustawa nr 2026-794 o prawie do pomocy w umieraniu została podpisana przez prezydenta Emmanuela Macrona 18 sierpnia 2026 r. i ogłoszona w Journal officiel dzień później. Od tej publikacji wspomagane samobójstwo i eutanazja przeprowadzone w ramach nowej procedury przestały być we Francji czynem zabronionym. Cztery dni przed podpisem Rada Konstytucyjna uznała ustawę za zgodną z ustawą zasadniczą, dopisując trzy zastrzeżenia interpretacyjne, a stu pięćdziesięciu dyrektorów chrześcijańskich placówek zdrowia zapowiedziało w dzienniku „La Croix”, że u siebie takiej procedury nie wprowadzą.
Francja ma prawo do pomocy w umieraniu. Ustawa obowiązuje od 19 sierpnia
Zgromadzenie Narodowe przyjęło tekst w czytaniu ostatecznym 15 lipca 2026 r. stosunkiem głosów 291 do 241. Droga do tego głosowania była długa i nieoczywista: Senat odrzucił projekt 28 stycznia 2026 r. w stosunku 181 do 122, Zgromadzenie przywróciło go 25 lutego, Senat odrzucił po raz drugi 12 maja, a komisja mieszana 2 czerwca nie osiągnęła porozumienia. Ostatnie słowo należało więc do izby niższej.
21 lipca 2026 r. do Rady Konstytucyjnej wpłynęły skargi na tekst. Rada rozstrzygnęła je decyzją nr 2026-910 DC z 14 sierpnia 2026 r. Żaden z filarów ustawy nie został uchylony: prawo do pomocy w umieraniu, procedura i tryb kontroli zostały utrzymane w całości.
Dwa dni od zgody lekarza. Tak wygląda francuska procedura
Dostęp do procedury ma osoba, która spełnia jednocześnie pięć warunków: ukończyła 18 lat, jest obywatelem Francji albo mieszka w niej na stałe, cierpi na poważną i nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu w fazie zaawansowanej lub terminalnej, doświadcza cierpienia fizycznego lub psychicznego, które nie poddaje się leczeniu albo jest dla niej nie do zniesienia, i jest zdolna do swobodnego oraz świadomego wyrażenia woli. Zasadą jest, że substancję podaje sobie sam pacjent; jeśli fizycznie nie jest w stanie tego zrobić, może to zrobić lekarz albo pielęgniarka.
Terminy są krótkie. Lekarz ma do 15 dni na przekazanie decyzji, a po niej ustawa przewiduje minimum dwa dni na potwierdzenie woli przez pacjenta. Europejskie Centrum Prawa i Sprawiedliwości (ECLJ) wyliczyło w opinii przesłanej Radzie Konstytucyjnej 28 lipca 2026 r., że w praktyce cały bieg sprawy – od wyrażenia życzenia do śmierci – może zamknąć się w trzech dniach. Ustawa nie wymaga też wniosku na piśmie: życzenie może zostać wyrażone, jak stanowi tekst, „każdym innym sposobem wyrazu odpowiednim do możliwości osoby”. Rodzina nie musi zostać powiadomiona.
Osobny rozdział to sankcje. Przestępstwo utrudniania dostępu do procedury zagrożone jest karą 2 lat więzienia i 30 tys. euro grzywny, a dodany obok występek nakłaniania do niej – karą roku więzienia i 15 tys. euro. Grégor Puppinck, doktor prawa i dyrektor ECLJ, zwrócił uwagę w analizie opublikowanej 25 marca 2026 r. na portalu Village de la Justice, że utrudnianie karane jest dwa razy surowiej niż namawianie, podczas gdy art. 223-13 francuskiego kodeksu karnego za prowokację do samobójstwa przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności.
Francja byłaby jedynym krajem na świecie, który karze każdego, kto próbowałby odwieść bliskiego od takiego kroku.
Grégor Puppinck, dyrektor Europejskiego Centrum Prawa i Sprawiedliwości
W wywiadzie dla „Le Journal du Dimanche” z 16 lutego 2026 r. Puppinck nazwał francuskie rozwiązanie procedurą „najbardziej permisywną, ekspresową i represyjną na świecie”, zestawiając je z miesięcznym okresem refleksji w Belgii i minimum dziewięćdziesięcioma dniami w Kanadzie.
150 katolickich placówek zapowiada obywatelskie nieposłuszeństwo
29 lipca 2026 r. dziennik „La Croix” opublikował apel stu pięćdziesięciu prezesów, dyrektorów generalnych, przełożonych zgromadzeń zakonnych i administratorów placówek zdrowia o chrześcijańskiej inspiracji. Wśród sygnatariuszy są szpitale Saint-Joseph w Marsylii, Paryżu i Lyonie, Fundacja Saint-Jean-de-Dieu, Zakon Maltański we Francji prowadzący 13 placówek medyczno-socjalnych, Małe Siostry Ubogich oraz Fundacja Simon-de-Cyrène. Rzecznikiem grupy jest Jean-René Barthélemy, prezes Krajowej Federacji Instytucji Zdrowia i Działania Społecznego o Inspiracji Chrześcijańskiej (FNISASIC).
Nie zgadzamy się, by nasze placówki stały się miejscami, w których pomaga się zadawać śmierć. Pozwólcie nam łagodzić cierpienie bez pomagania w zadawaniu śmierci.
Apel 150 dyrektorów chrześcijańskich placówek zdrowia, „La Croix”, 29 lipca 2026 r.
Sygnatariusze piszą, że są spadkobiercami tysiącletniej tradycji towarzyszenia chorym, i deklarują, że trudnych przypadków nie ignorują, tylko odpowiadają na nie kompetencjami opieki paliatywnej. Wskazują przy tym, że we Francji około połowy zapotrzebowania na tę opiekę pozostaje niezaspokojona. Polski deficyt ma inną przyczynę, a podobny skutek: w sierpniu 2026 r. część hospicjów wstrzymała przyjęcia z powodu opóźnionych płatności Narodowego Funduszu Zdrowia, o czym pisaliśmy w tekście o problemach hospicjów i opieki paliatywnej. Postulat sygnatariuszy apelu jest jeden: uznanie klauzuli sumienia nie tylko dla pojedynczego pracownika, ale dla instytucji.
Sami biskupi zajęli stanowisko w dniu głosowania. Komunikat z 15 lipca 2026 r. podpisali kard. Jean-Marc Aveline, arcybiskup Marsylii i przewodniczący Konferencji Episkopatu Francji, abp Vincent Jordy z Tours oraz bp Benoît Bertrand z Pontoise. Ostrzegli w nim, że osoby starsze żyjące w niedostatku mogą poczuć presję, by wybrać śmierć i nie obciążać rodzin, a przyjęty tekst zrywa z długą tradycją opieki. Bp Matthieu Rougé z Nanterre, rzecznik episkopatu do spraw końca życia, zapowiedział, że możliwa jest znacząca liczba środków odwoławczych, a ich celem jest doprowadzenie do tego, by placówki, których historia i karta etyczna odrzucają zadawanie śmierci, mogły trwać przy swojej misji.
Rada Konstytucyjna dopisała klauzulę placówki, ale obwarowała ją warunkami
Decyzja z 14 sierpnia 2026 r. przyniosła katolickim placówkom połowiczne zwycięstwo. Rada Konstytucyjna sformułowała zastrzeżenie interpretacyjne, zgodnie z którym placówka prywatna może odmówić prowadzenia procedury, jeżeli byłaby ona w sposób oczywisty sprzeczna z jej celami statutowymi lub projektem instytucjonalnym. Warunek jest jednak drugi i kumulatywny: dostęp do procedury muszą zapewniać inne placówki w okolicy.
Dwa pozostałe zastrzeżenia dotyczą farmaceutów, którym Rada przyznała prawo do odmowy przygotowania substancji, oraz osób pod kuratelą i opieką prawną – lekarz ma obowiązek wziąć pod uwagę uwagi opiekuna, ale opiekun nie dostaje prawa weta. Klauzula sumienia dla lekarzy i pielęgniarek była w ustawie od początku, z zastrzeżeniem, że odmawiający musi wskazać pacjentowi innego specjalistę.
Wspomagane samobójstwo a eutanazja. Gdzie jest legalne i co grozi w Polsce
Wspomagane samobójstwo to sytuacja, w której lekarz lub inna osoba dostarcza choremu środek albo informację umożliwiającą zakończenie życia, a ostatnią czynność wykonuje sam chory. Eutanazja różni się tym, że śmierć zadaje osoba trzecia, najczęściej lekarz, na żądanie pacjenta. Francuska ustawa łączy oba warianty w jednej procedurze, dlatego biskupi Francji od początku odmawiali używania urzędowej nazwy „pomoc w umieraniu”.
Które kraje Europy dopuszczają procedurę
Analiza Instytutu Ordo Iuris autorstwa Julii Książek z 11 sierpnia 2025 r. porządkuje europejską mapę. Eutanazję zalegalizowały kolejno Holandia w 2001 r., Belgia w 2002 r., Luksemburg w 2009 r., Hiszpania w 2021 r. i Portugalia w 2023 r. Szwajcaria nie ma osobnej ustawy – pomoc w samobójstwie jest tam dopuszczalna na gruncie art. 115 kodeksu karnego, o ile nie działa się z pobudek egoistycznych. W Niemczech drogę otworzył wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 2020 r., w Austrii przepisy weszły w życie w 2022 r.
Poniższe zestawienie pokazuje, od kiedy procedura jest w tych krajach dopuszczalna i ile przypadków odnotowano w ostatnich dostępnych danych.
| Kraj | Od kiedy | Najnowsze dane |
|---|---|---|
| Belgia | 2002 | ok. 4500 eutanazji w 2025 r., 4 proc. wszystkich zgonów |
| Holandia | 2001 | blisko 10 000 eutanazji w 2024 r. |
| Kanada | 2016 | 16 499 zgonów w programie MAiD w 2024 r. |
| Szwajcaria | art. 115 kodeksu karnego | 1729 wspomaganych samobójstw w 2023 r. |
| Hiszpania | 2021 | 323 eutanazje w 2023 r. |
Belgijska Federalna Komisja Kontroli i Oceny Eutanazji podała w marcu 2026 r., że w 2025 r. liczba zabiegów wzrosła o 12,4 proc. rok do roku. Blisko połowa przypadków dotyczyła chorych na nowotwory, niemal jedna trzecia – osób z kilkoma współistniejącymi schorzeniami, a 73,7 proc. pacjentów miało ponad 70 lat. Kanadyjski raport za 2024 r. odnotował 16 499 zgonów w ramach MAiD wobec 15 427 rok wcześniej. W tym samym dokumencie 48,4 proc. pacjentów ze ścieżki pierwszej i 50,3 proc. ze ścieżki drugiej podało jako powód poczucie bycia ciężarem dla rodziny lub opiekunów, a samotność wskazało odpowiednio 22 i 44,7 proc.
Eutanazja w Polsce pozostaje przestępstwem
Polski kodeks karny opisuje obie sytuacje osobno. Art. 150 par. 1 stanowi, że kto zabija człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia dla niego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5; par. 2 pozwala sądowi w wyjątkowych wypadkach zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Art. 151 przewiduje tę samą karę – od 3 miesięcy do lat 5 – dla tego, kto namową albo przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie. Żaden projekt zmiany tych przepisów nie trafił dotąd do wykazu druków sejmowych.
Kapsuła Sarco i granica, której Szwajcaria nie przekroczyła
Francuska ustawa nie powstała w próżni. Dwa lata wcześniej głośnym tematem w Europie było urządzenie, które postawiło pytanie o „prawo do śmierci” poza systemem ochrony zdrowia. Kapsuła Sarco, skonstruowana przez australijskiego lekarza Philipa Nitschkego i promowana przez organizację Exit International, to zamykana kabina, w której człowiek sam uruchamia procedurę prowadzącą do śmierci, bez udziału lekarza.
We wrześniu 2024 r. w kantonie Szafuza w kapsule zmarła 64-letnia Amerykanka. Policja zatrzymała kilka osób, a prokuratura wszczęła postępowanie o namowę i pomoc w samobójstwie; zatrzymani zostali później zwolnieni, śledztwo prowadzono dalej. Swissmedic, agencja nadzorująca wyroby medyczne, zaprzeczył, by kiedykolwiek dopuścił takie urządzenie. Elisabeth Baume-Schneider, szefowa Federalnego Departamentu Spraw Wewnętrznych, stwierdziła, że kapsuła nie spełnia wymogów prawa o bezpieczeństwie produktów, a sposób jej działania nie jest zgodny z prawem.
Szwajcaria dopuszcza pomoc w samobójstwie od dziesięcioleci, a mimo to urządzenia do obrotu nie dopuściła. Francuski ustawodawca poszedł inną drogą: wpisał procedurę do systemu ochrony zdrowia, powierzył ją lekarzom i aptekom szpitalnym oraz objął jej dostępność ochroną prawa karnego.
Co dalej: dekrety wykonawcze, komisja kontroli i droga do Strasburga
Ustawa obowiązuje, ale nie działa jeszcze w praktyce. Substancja ma być przygotowywana jako lek recepturowy w wyznaczonych aptekach szpitalnych, a wskazanie tych aptek wymaga rozporządzenia ministra. Osobny dekret Rady Stanu ma określić szczegóły procedury i formę wniosku, kolejny – skład i tryb pracy komisji nadzoru i oceny. Wspólne rozporządzenie o cenach i honorariach ma zostać wydane przed 18 listopada 2026 r., a rejestr chroniący majątek osób korzystających z procedury – najpóźniej do 31 grudnia 2028 r.
Do czasu publikacji tych aktów placówki nie mają czego stosować, a spór przenosi się na grunt praktyki. Rada Konstytucyjna zastrzegła, że placówka może odmówić tylko wtedy, gdy w okolicy dostęp zapewnia ktoś inny, więc o zakresie klauzuli przesądzi mapa świadczeniodawców, a nie deklaracja. ECLJ zapowiedziało odwołanie się do międzynarodowych mechanizmów ochrony praw człowieka, argumentując, że eutanazja jest sprzeczna z prawami człowieka; episkopat mówi o znaczącej liczbie możliwych środków odwoławczych. Żadna z tych skarg nie została dotąd rozpoznana.
Najczęstsze pytania
Od kiedy francuska ustawa o pomocy w umieraniu obowiązuje?
Ustawa nr 2026-794 z 18 sierpnia 2026 r. została ogłoszona w Journal officiel 19 sierpnia 2026 r. i weszła w życie z dniem publikacji. Praktyczne stosowanie procedury zależy jednak od dwóch aktów wykonawczych: dekretu Rady Stanu o przebiegu procedury i rozporządzenia wskazującego apteki szpitalne, które przygotują substancję.
Czy francuski lekarz może odmówić udziału w procedurze?
Tak. Ustawa daje lekarzom i pielęgniarkom klauzulę sumienia, ale odmawiający musi wskazać pacjentowi innego specjalistę gotowego przeprowadzić procedurę. Rada Konstytucyjna rozciągnęła to uprawnienie na farmaceutów, którzy mogą odmówić przygotowania substancji i mają wtedy podać pacjentowi nazwiska kolegów gotowych to zrobić.
Czy szpital katolicki może nie prowadzić takiej procedury?
Rada Konstytucyjna dopuściła to w decyzji z 14 sierpnia 2026 r. pod dwoma warunkami łącznie: procedura musi być w sposób oczywisty sprzeczna z celami statutowymi lub projektem instytucjonalnym placówki, a dostęp do niej muszą zapewniać inne placówki w okolicy. Sama ustawa klauzuli instytucjonalnej nie zawiera.
Co grozi we Francji za odwodzenie chorego od procedury?
Przestępstwo utrudniania dostępu do pomocy w umieraniu zagrożone jest karą 2 lat pozbawienia wolności i 30 tys. euro grzywny. Odrębny występek nakłaniania do skorzystania z procedury zagrożony jest karą roku więzienia i 15 tys. euro. Przepis o utrudnianiu wzorowano na francuskim przestępstwie utrudniania dostępu do aborcji.
Czy eutanazja jest legalna w Polsce?
Nie. Art. 150 kodeksu karnego przewiduje za zabicie człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia karę od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, choć w wyjątkowych wypadkach sąd może odstąpić od jej wymierzenia. Art. 151 przewiduje tę samą karę za doprowadzenie człowieka do targnięcia się na własne życie namową lub pomocą.
Jeśli potrzebujesz wsparcia – 800 70 2222 (całodobowe Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym), 116 123 (kryzys emocjonalny, dorośli), 116 111 (dzieci i młodzież), 112 w sytuacji zagrożenia życia.
