Profesor Andrzej Mackiewicz nie żyje. Poznański onkolog, immunolog i biotechnolog, twórca polskiej szczepionki terapeutycznej przeciw czerniakowi, zmarł 20 września 2026 r. w wieku 72 lat. O śmierci poinformowały 22 września Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu i Narodowy Instytut Onkologii.
Profesor Mackiewicz zmarł 20 września 2026 roku
Miał 72 lata. Kierował Katedrą Biotechnologii Medycznej na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu, którą sam stworzył, oraz Zakładem Diagnostyki i Immunologii Nowotworów w Wielkopolskim Centrum Onkologii.
Komunikaty o jego śmierci uczelnia i Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie opublikowały dwa dni później. Terminu pogrzebu na razie nie podano.
Był jednym z pionierów badań nad immunoterapią i terapią genową nowotworów w Polsce. Badania te należały do jednych z pierwszych na świecie prac nad wykorzystaniem terapii genowej u pacjentów onkologicznych.
Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie, komunikat z 22 września 2026 roku
Uniwersytet Medyczny w Poznaniu napisał o zmarłym, że był wyjątkowo oddany pracy naukowej, cenionym nauczycielem akademickim oraz doskonałym lekarzem i mentorem wielu naukowców i lekarzy.
Własny nekrolog opublikowało Wielkopolskie Centrum Onkologii, z którym profesor był związany ponad 35 lat. To tam tworzył Zakład Immunologii Nowotworów, a później kierował Zakładem Diagnostyki i Immunologii Nowotworów.
Łączymy się w bólu i żalu po stracie wybitnego lekarza, naukowca i człowieka, który swoją wiedzą i pracą pozostawił trwały ślad w naszej społeczności.
Nekrolog Wielkopolskiego Centrum Onkologii, wrzesień 2026 roku
Polska szczepionka na czerniaka. Trzydzieści lat pracy i 500 pacjentów
Dziełem jego życia była terapeutyczna szczepionka genowa przeciw czerniakowi, oznaczana jako AGI-101. Pracował nad nią trzydzieści lat, od przypadkowej obserwacji, że zmodyfikowane komórki czerniaka potrafią powstrzymać rozwój nowotworu.
Preparat powstaje z komórek czerniaka pobranych od człowieka i zmienionych genetycznie tak, by nabrały cech nowotworowych komórek macierzystych, czyli tych, które odnawiają guz. Podany choremu uczy układ odpornościowy rozpoznawać i niszczyć właśnie te komórki.
W badaniach klinicznych wzięło udział około 450 osób, a łącznie preparat otrzymało ponad 500 pacjentów, którym podano ponad 40 tysięcy dawek. Byli to chorzy w zaawansowanym stadium, z rokowaniem liczonym w miesiącach.
Wyniki opisywane przez zespół mówią o wydłużeniu przeżycia pięcioletniego u połowy leczonych i dziesięcioletniego u 30 procent. Część pacjentów z wczesnych badań żyje ponad dwadzieścia lat od podania szczepionki.
Dlaczego szczepionka wciąż nie trafiła do aptek
Mimo tych wyników preparat do dziś nie został zarejestrowany. Zabrakło pieniędzy na badania rejestracyjne, które wymagałyby udziału tysięcy chorych i nakładów liczonych w setkach milionów złotych.
Problem wrócił już w 2012 roku. Chodziło wtedy o około 1,5 miliona złotych rocznie na dalsze wytwarzanie szczepionki dla 132 pacjentów z wczesnych badań, którzy nadal żyli. Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało, że finansowanie leku niezarejestrowanego nie mieści się w ustawie o programie zwalczania chorób nowotworowych, i wskazało Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. O kontynuację walczyło Stowarzyszenie Chorych na Czerniaka oraz posłowie, którzy składali w tej sprawie interpelacje.
Czym jest czerniak i kogo dotyczy w Polsce
Czerniak to złośliwy nowotwór wywodzący się z melanocytów, komórek barwnikowych skóry. Stanowi około 2 procent wszystkich rozpoznawanych w Polsce nowotworów złośliwych i zajmuje dwunaste miejsce pod względem częstości.
Narodowy Portal Onkologiczny podaje, że w 2022 roku zarejestrowano 4028 nowych zachorowań, z czego 2103 u kobiet i 1925 u mężczyzn, oraz 1343 zgony. Przez dwie dekady liczba zachorowań rosła średnio o 3 procent rocznie, a od 2017 roku wzrost wyhamował.
Mediana wieku zachorowania wynosi około 63 lat. Trzy czwarte przypadków dotyczy osób po pięćdziesiątce, a tylko 13 procent chorych ma mniej niż 40 lat. Wykryty wcześnie czerniak jest w większości przypadków wyleczalny chirurgicznie; to w stadium zaawansowanym, którym zajmował się zespół z Poznania, rokowanie dramatycznie się pogarsza.
Szczepionka przeciw COVID-19, która miała także leczyć
W 2020 roku zespół profesora sięgnął po tę samą technologię w innej sprawie. W maju tamtego roku Katedra Biotechnologii Medycznej i Wielkopolskie Centrum Onkologii ogłosiły prace nad polską szczepionką przeciw SARS-CoV-2.
Mackiewicz mówił wtedy, że pracuje nad szczepionką genetyczną z wykorzystaniem skonstruowanych wcześniej przez jego zespół adiuwantów molekularnych. Preparat miał pobudzać nie tylko odpowiedź przeciw białku kolca, ale również odporność komórkową, czyli komórki niszczące te już zakażone wirusem.
Nasza szczepionka działa podobnie do samego wirusa po to, by go zniszczyć w organizmie.
Prof. Andrzej Mackiewicz w rozmowie z serwisem Nauka w Polsce, luty 2021 roku
Projekt zatrzymał się na badaniach na zwierzętach. Profesor tłumaczył, że po zakupach gotowych szczepionek przez rządy zainteresowanie inwestorów polskim preparatem zniknęło. Równolegle jego zespół pracował nad szczepionką terapeutyczną dla pacjentów onkologicznych zakażonych koronawirusem.
Kim był profesor Andrzej Mackiewicz
Był specjalistą patomorfologii, chorób wewnętrznych i onkologii klinicznej. Założył i przez lata prowadził Katedrę Biotechnologii Medycznej poznańskiego Uniwersytetu Medycznego, a z Wielkopolskim Centrum Onkologii związany był ponad 35 lat, czyli niemal połowę życia.
Przewodniczył Polskiemu Towarzystwu Immunologii Doświadczalnej i Klinicznej, zasiadał w komitetach Polskiej Akademii Nauk, współtworzył Radę Naukową Międzynarodowego Instytutu Onkologii Molekularnej oraz Polską Platformę Medycyny Innowacyjnej. Należał do wielu towarzystw naukowych w kraju i za granicą.
Najczęstsze pytania
Ile lat miał profesor Andrzej Mackiewicz?
Miał 72 lata. Zmarł 20 września 2026 roku, a o jego śmierci poinformowały dwa dni później Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu oraz Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie.
Na czym polegała szczepionka na czerniaka?
To terapeutyczna szczepionka genowa, a więc podawana chorym, a nie zdrowym. Powstaje z ludzkich komórek czerniaka zmodyfikowanych genetycznie tak, by przypominały nowotworowe komórki macierzyste, i ma nauczyć układ odpornościowy niszczenia właśnie tych komórek.
Czy szczepionka na czerniaka jest dostępna dla pacjentów?
Nie. Preparat nie został zarejestrowany, bo zabrakło pieniędzy na badania rejestracyjne obejmujące tysiące chorych. Otrzymali go wyłącznie uczestnicy badań klinicznych, ponad 500 osób.
Ilu Polaków choruje na czerniaka?
W 2022 roku odnotowano 4028 nowych zachorowań i 1343 zgony. Czerniak odpowiada za około 2 procent wszystkich nowotworów złośliwych w Polsce, a mediana wieku zachorowania to około 63 lata.
