Jeśli Polak będzie chciał zapłacić gotówką za wesele córki, kupić wnukowi kilka złotych monet na chrzciny i odebrać z komisu używane auto za 50 tys. zł to od 10 lipca 2027 r. w każdej z tych sytuacji trafi na unijne rozporządzenie AMLR. Za salę weselną i samochód banknotami już nie zapłaci, a przy zakupie złota sprzedawca spisze jego dane z dowodu osobistego, łącznie z numerem PESEL. Bruksela tłumaczy to walką z praniem pieniędzy, ale krytycy nie mają złudzeń, że to kolejny krok do końca anonimowej gotówki w Europie.
Przepisy nie wymagają żadnej ustawy uchwalonej w naszym Sejmie. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 zostało przyjęte w 2024 r. i od lipca 2027 r. będzie stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach Unii, także w Polsce, która nie należy do strefy euro. Polski Sejm natomiast moż obniżyć unijny limit gotówki, podnieść go już nie może no i liczymy, że nie będzie tego robił.
Czytaj również: Podatek od oszczędności od 2027 r. Kto zapłaci nową daninę?
PESEL przy zakupach od 2027 r. Co nakazuje unijne rozporządzenie AMLR
AMLR, czyli Anti-Money Laundering Regulation, to unijne rozporządzenie w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Dla zwykłego klienta oznacza trzy nowe zasady, które zadziałają jednego dnia, 10 lipca 2027 r.
– limit gotówki 10 tys. euro – przedsiębiorca handlujący towarami albo świadczący usługi nie przyjmie gotówki powyżej 10 000 euro (przy obecnym kursie ok. 42-43 tys. zł). Dotyczy to również płatności konsumentów, czego w Polsce do tej pory nie było, bo krajowy limit 15 tys. zł obejmuje tylko transakcje między firmami
– identyfikacja klienta od 3 tys. euro w gotówce – podmiot objęty przepisami AML, np. handlarz złotem czy kantor, przy płatności gotówką od 3000 euro (ok. 12,7 tys. zł) musi ustalić tożsamość kupującego i ją zweryfikować
– pełna weryfikacja od 10 tys. euro bez względu na formę płatności – przy transakcji o wartości co najmniej 10 tys. euro sprzedawca objęty AMLR stosuje procedurę należytej staranności wobec klienta (Customer Due Diligence), nawet gdy klient płaci kartą albo przelewem z własnego konta
Sprzedawca będzie musiał spisać pełne dane osobowe klienta, datę i miejsce urodzenia, obywatelstwo oraz krajowy numer identyfikacyjny, którym w Polsce jest numer PESEL. W razie potrzeby dojdzie także adres zamieszkania. Przy transakcjach nietypowych albo szczególnie wysokich sprzedawca może zażądać dowodu, że pieniądze pochodzą z legalnego źródła, a przy zakupach na firmę ustalić beneficjenta rzeczywistego i spisać także NIP. Gdy płatność idzie z rachunku, w dokumentacji ląduje również numer IBAN. Rozbicie płatności na kilka mniejszych nic nie da, bo regulacja każe liczyć łączną wartość transakcji powiązanych.
| Sytuacja od 10 lipca 2027 r. | Próg | Co się stanie |
|---|---|---|
| Płatność gotówką u dowolnego przedsiębiorcy | powyżej 10 tys. euro (ok. 42-43 tys. zł) | zakaz, tylko przelew lub karta |
| Gotówka u podmiotu objętego AML (złoto, kantor, pośrednik) | od 3 tys. euro (ok. 12,7 tys. zł) | dowód osobisty i dane klienta |
| Zakup u podmiotu objętego AML, dowolna forma płatności | od 10 tys. euro | pełna weryfikacja, PESEL, źródło pieniędzy |
| Kryptowaluty, transakcja okazjonalna | od 1 tys. euro (ok. 4,2 tys. zł) | identyfikacja klienta |
| Biżuteria i zegarki | powyżej 10 tys. euro | sprzedawca staje się podmiotem obowiązanym |
| Samochody, łodzie, samoloty | od 250 tys. euro, łodzie i samoloty od 7,5 mln euro | zgłoszenie do jednostki analityki finansowej |
Wesele, remont, złoto. Te zakupy Kowalskiego trafią pod unijną lupę
Nowe obowiązki obejmą nie tylko banki. Na liście podmiotów obowiązanych znajdą się m.in. dealerzy samochodów, galerie sztuki, domy aukcyjne, handlarze metalami szlachetnymi, firmy pożyczkowe, platformy crowdfundingowe i dostawcy usług związanych z kryptoaktywami. W 2026 r. wiele z tych firm dopiero zaczyna przygotowania, a czasu zostało niewiele.
Oto sytuacje, w których przeciętna polska rodzina może zderzyć się z AMLR.
Wesele i komunia opłacane gotówką
Sala, catering i orkiestra na 120 gości to dziś często kilkadziesiąt tysięcy złotych, a wiele lokali wciąż chętnie bierze resztę w kopercie. Od lipca 2027 r. płatność gotówką powyżej 10 tys. euro u właściciela sali będzie zakazana. Rozłożenie jej na zaliczkę i dopłatę nie pomoże, bo to jedna transakcja powiązana.
Remont domu, nowa kuchnia, pompa ciepła
Limit obejmuje nie tylko sklepy, ale też usługi. Ekipa budowlana, stolarz robiący meble kuchenne na wymiar czy firma montująca fotowoltaikę nie przyjmą od Kowalskiego gotówki za zlecenie warte więcej niż ok. 42-43 tys. zł.
Używany samochód z komisu
Polacy wciąż często kupują auta za odłożone w domu banknoty. Kto po 10 lipca 2027 r. wybierze w komisie albo salonie samochód droższy niż 10 tys. euro, będzie musiał zapłacić przelewem lub kartą, czyli pozostawić ślad w systemie bankowym. Zakup tego samego auta od sąsiada, osoby prywatnej, nadal można rozliczyć gotówką.
Złote monety i sztabki na czarną godzinę
Złoto to dla wielu rodzin forma oszczędzania poza systemem. Od lipca 2027 r. zawodowy handel metalami szlachetnymi stanie się osobną kategorią podmiotów obowiązanych. Przy płatności gotówką od 3 tys. euro dealer musi sprawdzić, kim jest klient, a od 10 tys. euro zastosuje szersze procedury niezależnie od tego, czy płacimy gotówką, czy przelewem. Ten sam mechanizm zadziała, gdy Kowalski zechce sprzedać babcine złoto w skupie, bo na potrzeby progów dealer traktuje jako klienta także osobę, od której kupuje kruszec.
Pierścionek zaręczynowy i zegarek
Jubiler sprzedający biżuterię lub zegarki o wartości powyżej 10 tys. euro staje się podmiotem obowiązanym bez względu na formę płatności. Przy takim zakupie przelew z własnego konta przestaje być wystarczającym dowodem uczciwości kupującego.
Kryptowaluty i bitomaty
Przy usługach związanych z kryptoaktywami próg jest jeszcze niższy. Dla transakcji okazjonalnej wynosi 1000 euro, czyli ok. 4,2 tys. zł.
Mieszkanie przez biuro nieruchomości
Pośrednicy w obrocie nieruchomościami są na liście podmiotów obowiązanych. Kto kupuje mieszkanie z ich udziałem, musi liczyć się ze szczegółowym sprawdzeniem tożsamości i pytaniami o pochodzenie środków.
Bruksela zakłada, że obywatel ma coś do ukrycia. Argumenty krytyków
AMLR to coś więcej niż techniczna regulacja dla banków to:
– suwerenność – wybrano formę rozporządzenia, a nie dyrektywy, więc parlamenty narodowe nie mają nic do powiedzenia. Polska może limit gotówki tylko obniżyć, po konsultacji z Europejskim Bankiem Centralnym. Tymczasem w Sejmie leży projekt idący w przeciwną stronę, czyli podniesienia limitu płatności gotówkowych między przedsiębiorcami z 15 do 25 tys. zł, a z badań opinii wynika, że ograniczenia gotówki popiera mniej więcej co piąty Polak, a ponad połowa jest przeciw
– odwrócenie domniemania niewinności – to klient ma udowadniać, że jego oszczędności są legalne, choć nikt nie postawił mu żadnego zarzutu. Gotówka odłożona przez lata z pensji czy emerytury staje się z definicji podejrzana
– bezpieczeństwo danych – numery PESEL i kopie dowodów trafią do tysięcy małych firm, od komisów po skupy złota, które nie mają działów bezpieczeństwa. Polska zna już skutki takich praktyk, o czym pisaliśmy przy okazji wycieku numerów PESEL żołnierzy z Zegrza
– droga do cyfrowego euro – przeciwnicy zwracają uwagę, że ograniczenia gotówki wchodzą mniej więcej wtedy, gdy Europejski Bank Centralny planuje pierwsze pilotaże cyfrowego euro. Ich zdaniem każde kolejne cięcie anonimowości przyzwyczaja obywateli do pieniądza, nad którym pełną kontrolę ma państwo
– koszty dla przedsiębiorców – jubiler, komis czy właściciel sali weselnej muszą wdrożyć procedury, szkolenia i systemy weryfikacji, a rachunek ostatecznie zapłaci klient
– wykluczenie starszych – dla wielu seniorów gotówka to jedyna forma pieniądza, której ufają, a limit spycha ich do bankowości, z której nie potrafią lub nie chcą korzystać
Zwolennicy regulacji odpowiadają, że duże płatności gotówkowe od lat służą przestępcom do legalizowania pieniędzy, a podobne limity obowiązują już w wielu krajach Unii. We Włoszech jest to 5 tys. euro, w Belgii 3 tys. euro, natomiast Niemcy i Austria do tej pory nie miały ogólnego limitu. Kto jednak liczy, że problem prania pieniędzy rozwiąże spisywanie PESEL-u Kowalskiego kupującego obrączki, ten musi wierzyć, że zawodowi przestępcy płacą za swoje interesy w okienku u jubilera.
Czego nowe przepisy nie obejmą
AMLR nie wprowadza obowiązku legitymowania się przy codziennych zakupach w dyskoncie, aptece, na stacji paliw czy w sklepie odzieżowym. Limit gotówki nie dotyczy płatności między osobami prywatnymi, które nie działają zawodowo, ani wpłat w oddziałach banków. Obowiązek identyfikacji od 3 tys. euro spoczywa wyłącznie na podmiotach objętych przepisami AML, a nie na każdym sklepie. Rozporządzenie samo w sobie nie wymienia też numeru PESEL, lecz krajowy numer identyfikacyjny, którym w Polsce jest właśnie PESEL. Kogo dokładnie obejmie limit, Ministerstwo Finansów wyjaśniło w odpowiedzi na interpelację poselską w sprawie limitu płatności gotówkowych.
Gotówka nie znika z obiegu, znika natomiast możliwość wydania jej w dużej kwocie bez tłumaczenia się urzędnikowi, sprzedawcy i systemowi, który zapamięta każdą taką transakcję. Unia nazywa to przejrzystością, a coraz więcej Polaków widzi w tym zwykłą kontrolę.
FAQ – PESEL przy zakupach od 2027 roku
Od kiedy trzeba będzie podawać PESEL przy zakupach?
Nowe zasady wynikające z rozporządzenia AMLR zaczną obowiązywać 10 lipca 2027 r. w całej Unii Europejskiej, w tym w Polsce.
Czy będziemy podawać PESEL przy każdych zakupach?
Nie bo unijne przepisy nie nakazują podawać PESEL-u przy zwykłych zakupach w sklepie. Obowiązek pojawi się wtedy, gdy wartość transakcji przekracza progi z rozporządzenia, a sprzedawca jest podmiotem objętym przepisami AML.
Od jakiej kwoty sprzedawca poprosi o PESEL?
Podmiot objęty przepisami AML musi zidentyfikować klienta przy płatności gotówką od 3 tys. euro (ok. 12,7 tys. zł) oraz przy każdej transakcji od 10 tys. euro, bez względu na to, czy klient płaci gotówką, kartą, czy przelewem.
Czy po 2027 r. zapłacę gotówką za samochód?
W komisie lub salonie tylko do 10 tys. euro, czyli ok. 42-43 tys. zł. Droższe auto trzeba będzie opłacić przelewem albo kartą. Zakup od osoby prywatnej nadal można rozliczyć gotówką.
Co, jeśli odmówię podania PESEL-u?
Jeśli sprzedawca objęty AMLR nie może przeprowadzić weryfikacji klienta, nie powinien przeprowadzić transakcji. W praktyce oznacza to odmowę sprzedaży.
Czy rozbicie płatności na mniejsze kwoty pozwoli ominąć limit?
Nie bo rozporządzenie każe liczyć łącznie transakcje powiązane, czyli kilka płatności za ten sam towar lub usługę.
Źródła: Portal Faktura.pl, Bezprawnik
