Wystarczy decyzja wójta, burmistrza albo prezydenta miasta i wezwanie z urzędu, a prywatny samochód trafia do dyspozycji Sił Zbrojnych. W czasie pokoju wojsko może pobrać auto na 48 godzin albo na 7 dni, w razie mobilizacji i wojny aż do ustania potrzeby, a za uchylanie się od obowiązku grozi wtedy do 3 lat więzienia. Mechanizm opisuje ustawa o obronie Ojczyzny, a przepisy nazywają go świadczeniami rzeczowymi na rzecz obrony.
Decyzja wójta otwiera wojsku drogę do prywatnego auta
Obowiązek świadczeń rzeczowych może zostać nałożony na urzędy, przedsiębiorców i osoby fizyczne. Tak stanowi art. 628 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, obecnie w tekście jednolitym Dz.U. z 2025 r. poz. 825. Wojsko nie przychodzi po samochód samo: wniosek składa jednostka wojskowa albo inny uprawniony organ, a decyzję o przeznaczeniu auta na cele obronne wydaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
Od decyzji właściciel może odwołać się do wojewody w terminie 14 dni od jej doręczenia. Kiedy decyzja staje się ostateczna, właściciel może w każdej chwili dostać wezwanie. Urząd doręcza je 14 dni przed terminem oddania pojazdu, z jednym wyjątkiem. Przy sprawdzaniu gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych wezwanie może przyjść bez takiego wyprzedzenia.
Od samego wezwania odwołanie już nie przysługuje, a posiadacz ma oddać auto w terminie i miejscu wskazanym w piśmie. Ten sam tryb dotyczy przyczep, maszyn i nieruchomości, które urzędy wskazują na potrzeby kwalifikacji wojskowej.
Pełny bak, dokumenty i najwyżej trzy razy w roku
Szczegóły przekazania opisuje rozporządzenie Rady Ministrów z 29 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju. Zgodnie z § 18 właściciel zostawia pojazd przygotowany technicznie do przewozów i „zaopatrzony w pełne zbiorniki materiałów pędnych oraz materiały eksploatacyjne”. Ustawa dodaje obowiązek oddania auta w stanie przydatnym do użytku, razem z dokumentami.
Art. 629 ustawy wyznacza granice czasowe, liczone jednorazowo od chwili pobrania pojazdu:
| Cel świadczenia | Maksymalny czas | Limit w roku |
|---|---|---|
| sprawdzenie gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych | 48 godzin | w puli 3 świadczeń rocznie |
| ćwiczenia wojskowe | 7 dni | 1 raz w roku |
| dojazd do miejsca wskazanego w wezwaniu i powrót | do 2 godzin, wliczone w czas świadczenia | przy każdym świadczeniu |
Jednostka, która bierze samochód, ponosi zwykłe koszty jego utrzymania i ma go zwrócić w stanie niepogorszonym. Według § 24 rozporządzenia oddaje auto z taką ilością paliwa, z jaką je otrzymała. Za używanie pojazdu właścicielowi należy się ryczałt, a za utratę lub uszkodzenie odpowiada biorący. Na zgłoszenie roszczeń właściciel ma rok od zwrotu pojazdu.
Uchylanie się od świadczenia w czasie pokoju jest wykroczeniem zagrożonym karą aresztu albo grzywny z art. 683 ustawy. Tą samą karą ustawa zagroziła za sprzedaż lub inne rozporządzenie autem objętym decyzją bez zawiadomienia urzędu.
W razie wojny decyzja działa od razu, a odmowa grozi więzieniem
Po ogłoszeniu mobilizacji i w czasie wojny limity 48 godzin i 7 dni przestają obowiązywać. Art. 638 ustawy o obronie Ojczyzny pozwala zobowiązać urzędy, przedsiębiorców i osoby fizyczne do oddania rzeczy ruchomych do używania, a zwrot następuje dopiero po ustaniu potrzeby. Takich świadczeń nie ogranicza ani liczba w roku, ani maksymalny czas.
Decyzji wójta w tym trybie art. 640 nadaje rygor natychmiastowej wykonalności. Właściciel nie może więc wstrzymać przejęcia odwołaniem złożonym do wojewody.
Za uchylanie się od świadczenia rzeczowego w czasie mobilizacji lub wojny art. 689 przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat. Tą samą karą zagrożone jest utrudnianie świadczenia oraz niezawiadomienie urzędu o sprzedaży samochodu przeznaczonego na cele obronne.
Osobny mechanizm prawny dotyczy okresu stanu wojennego. Ministerstwo Infrastruktury opublikowało w czerwcu 2026 r. w Rządowym Centrum Legislacji projekt zmiany rozporządzenia z 2004 r. o przejmowaniu środków transportu na potrzeby obrony w czasie stanu wojennego. Projekt zastępuje szefów wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komendantów uzupełnień szefem Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji i szefami wojskowych centrów rekrutacji. Nie tworzy nowej podstawy do przejmowania aut, ale utrzymuje katalog organów, które mogą je rekwirować: dowódców wojskowych, Żandarmerię Wojskową, a także Policję, Straż Graniczną, ABW i wojewodów. Przejęcie i zwrot pojazdu dokumentuje się protokołem, a właściciel zachowuje prawo do odszkodowania.
Czym są świadczenia rzeczowe na rzecz obrony
Świadczenia rzeczowe na rzecz obrony to obowiązek czasowego oddania nieruchomości lub rzeczy ruchomej, na przykład samochodu, przyczepy albo maszyny, do używania przez Siły Zbrojne lub inne jednostki wykonujące zadania obronne. Nakłada go decyzja wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, a właściciel zachowuje prawo własności i otrzymuje ryczałt.
Ustawa o obronie Ojczyzny wyłącza z tego obowiązku część mienia. Świadczeniem nie mogą zostać objęte pojazdy niedopuszczone do ruchu, rzeczy wyłączone spod egzekucji, świątynie i domy modlitwy, muzea, archiwa, biblioteki oraz budynki najważniejszych organów państwa. Świadczenia w czasie pokoju służą przygotowaniu obrony, a także zwalczaniu klęsk żywiołowych i zarządzaniu kryzysowemu.
MON planuje na 2027 r. pobranie do 293 samochodów
Ministerstwo Obrony Narodowej opublikowało 11 czerwca 2026 r. w Rządowym Centrum Legislacji projekt rozporządzenia w sprawie niezbędnych świadczeń rzeczowych w 2027 r. na rzecz obrony. Dokument przewiduje oddanie do używania do 293 pojazdów samochodowych, 34 przyczep lub naczep, 27 maszyn oraz 400 nieruchomości. Pojazdy mają trafić do Sił Zbrojnych na ćwiczenia, stawiennictwo rezerwy i sprawdzanie gotowości mobilizacyjnej.
Rozporządzenie ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r. i obowiązywać do końca tego roku. Projekt powstaje w czasie doniesień o zagrożeniu ze wschodu. Amerykański wywiad według dziennika „Wall Street Journal” ocenia, że Putin może sprawdzić gotowość NATO, a premier Czech Andrej Babisz zadeklarował 21 września 2026 r., że Praga pomoże Polsce na podstawie artykułu 5. MON nie podało publicznie, według jakich kryteriów gminy wskazują konkretne auta i ile decyzji o świadczeniach rzeczowych wydano w 2026 r.
Najczęstsze pytania
Czy wojsko może zabrać samochód bez decyzji urzędu?
Wojsko w trybie świadczeń rzeczowych nie pobiera samochodu bez decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Decyzję wydaje urząd gminy na wniosek jednostki wojskowej, a właściciel dostaje ją na piśmie z uzasadnieniem. W czasie stanu wojennego środki transportu mogą przejmować także dowódcy wojskowi, Żandarmeria Wojskowa i inne służby wskazane w rozporządzeniu.
Ile trwa świadczenie rzeczowe w czasie pokoju?
Świadczenie rzeczowe w czasie pokoju trwa jednorazowo najwyżej 48 godzin przy sprawdzaniu gotowości mobilizacyjnej i najwyżej 7 dni przy ćwiczeniach wojskowych. Obowiązek można nałożyć maksymalnie 3 razy w roku, przy czym siedmiodniowe świadczenie tylko raz. Do tego czasu wlicza się do 2 godzin na dojazd i powrót.
Co grozi za nieoddanie auta wojsku?
Za uchylanie się od świadczenia rzeczowego w czasie pokoju ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje karę aresztu albo grzywny. W czasie mobilizacji lub wojny ten sam czyn jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności do 3 lat. Karane jest także sprzedanie auta objętego decyzją bez zawiadomienia urzędu.
