Bazylika na Kawęczyńskiej, czyli Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego na warszawskiej Pradze, to jedna z najpiękniejszych świątyń stolicy. Wzniesiona z fundacji księżnej Marii Radziwiłłowej na wzór rzymskiej Bazyliki św. Pawła za Murami, została konsekrowana w 1923 r., a papież Pius XI, wcześniej nuncjusz w Polsce, nazwał ją „najpiękniejszym kościołem w Polsce” i nadał tytuł bazyliki mniejszej. Od 1931 r. opiekują się nią salezjanie, duchowi synowie św. Jana Bosko, wychowawcy młodzieży z Turynu. W bazylice modlili się przyszli papieże i prymasi, w 1991 r. Jan Paweł II otworzył tu II Polski Synod Plenarny, a w maju 2013 r. nawiedziły ją relikwie św. Jana Bosko. Jan Korcz w cyklu „Na pielgrzymim szlaku” opowiada historię świątyni, jej architekturę i wyposażenie oraz zastanawia się, czy system prewencyjny Jana Bosko może dziś pomóc w wychowaniu polskiej młodzieży.
Na pielgrzymim szlaku: Warszawa-Praga
Represyjna polityka wyznaniowa cara Aleksandra II nie pozwalała na budowę nowych kościołów i kaplic katolickich w Królestwie Polskim. Wyjątek od tej reguły stanowiło dopiero zarządzenie z 14 grudnia 1885 r., zezwalające na utworzenie ośmiu nowych parafii w Warszawie. Dla licznych przybyszów, szukających w Warszawie zatrudnienia, postanowiono wybudować trzy obszerne kaplice. Jedna z nich stanęła przy ul. Kawęczyńskiej róg Otwockiej. Służyła wiernym w latach 1911-1923 – aż do konsekracji nowego murowanego kościoła.
30 marca 1904 r. księżna Maria Radziwiłłowa (z Zawiszów), znana z filantropijnej działalności małżonka Michała Radziwiłła, otrzymała błogosławieństwo od św. Piusa X na budowę kościoła na Pradze pw. Najświętszego Serca Jezusowego, który miał być wzorowany na Bazylice św. Pawła za Murami w Rzymie. Ten odręcznie pisany przez papieża (późniejszego świętego) dokument jest z troską przechowywany przez Salezjanów.
Wznoszenie świątyni przy ul. Kawęczyńskiej rozpoczęto w roku 1907, z inicjatywy proboszcza parafii NMP Loretańskiej ks. Ignacego Dudrowicza. Pełnomocnikiem księżnej został jego wikariusz ks. Alojzy Volkmer. Projekt monumentalnego kościoła opracowali wybitni architekci: Łukasz Wolski i Hugon Kudera. 25 października 1919 r., przed zakończeniem jego budowy, kard. Aleksander Kakowski erygował tu parafię. Wykonawcą dekretu był ówczesny dziekan praski ks. Ignacy Kłopotowski (późniejszy błogosławiony).
„Najpiękniejszy kościół w Polsce”. Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego
Budową „rzymskiego” kościoła na Pradze żywo interesował się Nuncjusz Apostolski w Polsce abp Achille Ratti. Już jako Pius XI nadał mu tytuł Bazyliki Mniejszej. W specjalnym dekrecie z 23 sierpnia 1923 r. nazwał tę świątynię „najpiękniejszym kościołem w Polsce” (La piu bella chiesa in Polonia). 16 kwietnia tegoż roku kard. Kakowski dokonał konsekracji trzynawowej bazyliki. Jej wymiary są imponujące: 65 m długości, 30 m szerokości i 22 m wysokości. Nawę główną od bocznych oddzielają dwa rzędy po 12 granitowych kolumn sprowadzonych z Italii.
Do lewej nawy przylega kaplica w stylu renesansowym pw. Matki Bożej Wspomożenia Wiernych. Na wysokiej wieży wiszą 3 dzwony (największy o wadze 2500 kg) z ludwisarni Janusza Felczyńskiego z Przemyśla. Poświęcił je w 1996 r. pierwszy biskup warszawsko-praski Kazimierz Romaniuk. Polichromię we wnętrzu wykonali Łucja i Józef Oźminowie. Autorem wizji Kościoła na sklepieniu kaplicy jest Jan Molga, zaś twórcą mozaik w absydzie prezbiterium – ks. Wincenty Kilian SDB. Obok głównego wyjścia z Bazyliki znajdują się dwa epitafia przedstawiające kard. Augusta Hlonda, prymasa Polski i papieża bł. Jana Pawła II.
Salezjanie na Kawęczyńskiej od 1931 r.
Życzeniem księżnej Radziwiłłowej było przekazanie świątyni Księżom Salezjanom, aby stała się ośrodkiem wychowawczym dzieci i młodzieży tej dzielnicy Warszawy. Szanując wolę fundatorki kard. Kakowski przekazał Salezjanom parafię NSJ wraz z Bazyliką „na wieczne czasy”, dekretem z 18 listopada 1931 r. Pierwszy proboszcz salezjański ks. Antoni Hlond (Chlondowski) – brat Prymasa – objął parafię już 23 września tego roku.
Zgromadzenie Salezjańskie zostało założone w 1859 r. przez wielkiego wychowawcę z Turynu św. Jana Bosko (1815-1888). Głównym polem pracy Zgromadzenia (zatwierdzonego przez bł. Piusa IX w 1874 r.) było i jest – jak czytamy w albumie o Bazylice NSJ w Warszawie – wychowywanie młodzieży oraz troska o jej chrześcijańską formację. Charyzmat Salezjanów streszcza się w wezwaniu: „Być dla młodzieży znakiem miłości Boga”.
Przeczytaj również: Ks. Stefan Niedzielak. Kapłan niezłomny
Przy parafii NSJ na Pradze, tak w okresie międzywojennym jak i powojennym, działało (i owocnie działa po dziś) wiele różnych stowarzyszeń, wspólnot i organizacji, które zrzeszały nie tylko dzieci i młodzież, ale i osoby starsze. Duszpasterskie wysiłki Salezjanów zostały docenione zarówno przez władze państwowe, które w 1937 r. nagrodziły parafię Złotym Krzyżem Zasługi, jak i przez władze kościelne. Prymas Tysiąclecia kard. Stefan Wyszyński w 1960 r. wyróżnił parafię tablicą upamiętniającą nawiedzenie Bazyliki przez Matkę Bożą Częstochowską, a w 1966 r. przewodniczył tu głównym uroczystościom z okazji Sacrum Poloniae Millennium. Oratorium przy Bazylice (wejście przy dzwonnicy) zaprasza dzieci i młodzież od poniedziałku do piątku.
Relikwie św. Jana Bosko i system prewencyjny
Bazylikę NSJ na Pradze nawiedziło wiele wybitnych osobistości, zarówno duchownych jak i świeckich. Byli wśród nich przyszli papieże: wspomniany Pius XI i przyszły Paweł VI, Prymasi Polski i kardynałowie, a także prezydent RP Stanisław Wojciechowski, dyplomaci i najwyżsi przełożeni Zgromadzenia Salezjańskiego. 8 czerwca 1991 r. Ojciec Święty Jan Paweł II odprawił w niej Mszę św. inaugurującą II Ogólnopolski Synod Plenarny. 7 i 8 października 1996 r. miało tu miejsce spotkanie młodzieży polskiej z pielgrzymującą figurą Matki Bożej z Fatimy.
Niezwykłym wydarzeniem w najnowszych dziejach Bazyliki było jej nawiedzenie przez relikwie św. Jana Bosko (peregrynujące po świecie od 2009 r.) w dniu 7 maja 2013 r. Uczestników uroczystości nie tylko z Warszawy, ale też z różnych stron Polski powitał ks. proboszcz Dionizy Mróz. Wśród licznych gości byli także biskupi warszawscy: abp Henryk Hoser i bp Marek Solarczyk. Mszy św. przewodniczył Ordynariusz, który w okolicznościowym kazaniu ukazał św. Jana Bosko jako pełnego charyzmatów „olbrzyma” wśród wychowawców młodzieży. W 2015 r. będziemy obchodzić 200. rocznicę jego urodzin. Spotkanie transmitowały toruńskie rozgłośnie Redemptorystów: Radio Maryja i Telewizja TRWAM.
W „Rozmowach niedokończonych” księża salezjanie zastanawiali się, jak dziś sprostać wezwaniom w dziedzinie wychowania polskiej młodzieży. Obserwujemy bowiem, że z Zachodu przechodzi przez nasz kraj fala laicyzacji i demoralizacji. System uznawanych dotychczas wartości został zachwiany liberalizmem moralnym. Współczesna polska szkoła nie ma jasno określonego celu wychowania i kształcenia dzieci i młodzieży. Jest tylko kształcenie określonych sprawności pod kątem praktycznej ich przydatności w życiu zawodowym. To prowadzi do niszczącego osobowość i godność młodego człowieka „wyścigu szczurów”.
Czy jest możliwy powrót do idei Oratorium św. Jana Bosko? Wypracowany przez niego system miał charakter prewencyjny, racjonalny i pozytywny. Jego głównymi filarami była religijność, ciągła obecność przy wychowankach oraz atmosfera rodzinna wspólnoty. Także dziś młodzi ludzie szukają głębszego sensu życia. Wielu z nich – chociaż Kościół jest kontestowany – chętnie uczestniczy w rekolekcjach i pielgrzymkach. Nadal oczekują od kapłanów porad duchowych. Trzeba te pozytywne objawy wykorzystać i na nich budować.
Nadal potrzeba zachęcać młodzież do pracy nad sobą, nad charakterem. Wdrażać do odpowiedzialnego traktowania macierzyństwa i ojcostwa. Św. Jan Bosko – przypominał abp H. Hoser – czynił cuda za życia, czyni je także dziś. Zwracajmy się do niego o pomoc. Nie zapominajmy też o Matce Bożej Wspomożyciele Wiernych, szczególnej patronce Księży Salezjanów. Ks. proboszcz, wraz z konfratrami, serdecznie zaprasza pielgrzymów i turystów do nawiedzenia wspaniałej Bazyliki na warszawskiej Pradze.
Jan Korcz
ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Jana Korcza pt. „Bazylika NSJ u Salezjanów” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 6 (953) z dnia 4 lutego 2014 roku, s. 19. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Jan Korcz / „Nasza Polska”. Zdjęcia: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 6 (953)/2014, s. 19.
