Ministerstwo Finansów bierze na celownik fachowców, którym Polacy płacą „do ręki”. Specjalna grupa zadaniowa analizuje, jak ograniczyć liczbę rozliczeń bez paragonu i faktury, czyli szarą strefę w remontach, budownictwie i naprawach samochodów. Rozważane są m.in. zmiany dotyczące zasad wystawiania paragonów i faktur oraz korzystanie z danych z dzienników budowy. Według badania UCE Research i Fachurra.pl co trzeci klient rozlicza się z fachowcem bez żadnego dokumentu.
Co trzeci klient płaci fachowcowi bez paragonu
Jak wynika z raportu „Doświadczenia Polaków z fachowcami. Edycja 2026”, aż 32,6 proc. osób korzystających z usług ekip remontowych, hydraulików, elektryków czy stolarzy najczęściej płaci bez paragonu, faktury czy rachunku. Paragon lub fakturę od razu otrzymuje jedynie 26,9 proc. klientów, a jakikolwiek dokument 58,7 proc. Część z nich, 11,8 proc., musiała się o niego nawet upominać.
Autorzy badania zastrzegają jednak, że brak paragonu nie oznacza automatycznie, że ktoś pracuje na czarno. Część fachowców może korzystać ze zwolnienia z VAT albo z kasy fiskalnej przy niskich obrotach.
Istotna część rynku usług remontowych, wykończeniowych i naprawczych funkcjonuje w sposób mało sformalizowany.
Paweł Szumlański, współautor raportu Fachurra.pl
Autorzy raportu szacują, że poza ewidencją może znajdować się około 12 proc. rynku usług budowlanych, którego wartość wycenia się na 54,6 mld zł, co odpowiada ok. 6,6 mld zł nieujawnionego obrotu rocznie. Nie należy jednak mylić tego z kwotą niezapłaconych podatków.
Ministerstwo Finansów rozważa nowe zasady dla fachowców
Sprawą już teraz zajmuje się specjalna grupa zadaniowa działająca w Międzyresortowym Zespole do spraw Przeciwdziałania Szarej Strefie. Na ten moment nie powstał jeszcze żaden projekt nowych przepisów, a wszystkie pomysły są obecnie na etapie analiz. Nic się więc dziś nie zmienia dla klientów ani fachowców. Pod uwagę brane są m.in.:
- zmiany zasad wystawiania faktur i paragonów za niektóre usługi, w tym „odstąpienie od kryterium wartości czy statusu nabywcy”
- wykorzystanie informacji z dzienników budowy
- promowanie płatności bezgotówkowych i rachunków firmowych
- lepszy nadzór nad zatrudnieniem i przejrzystość transakcji
- współpraca Krajowej Administracji Skarbowej z nadzorem budowlanym
- kampanie edukacyjne przeciw modelowi „taniej bez rachunku”
Według Głównego Urzędu Statystycznego budownictwo stanowi drugą największą branżę w Polsce pod względem pracy nierejestrowanej. Przy remontach i pracach budowlano-instalacyjnych pracuje 18,7 proc. osób zatrudnionych bez umowy, a przy usługach budowlano-instalacyjnych kolejne 5,6 proc. Łącznie to 24,3 proc. osób pracujących bez umowy.
Modzelewski: remont mieszkania to nie dochód
Eksperci podatkowi nie są zgodni co do pomysłów resortu finansów. Prof. Witold Modzelewski, prezes Instytutu Studiów Podatkowych i były wiceminister finansów, jest zdania, że dziś państwo zniechęca do dokumentowania usług dla gospodarstw domowych. Jego zdaniem system powinien nagradzać dokumentowanie wydatków.
Remont mieszkania to nie jest dochód podatnika.
prof. Witold Modzelewski, prezes Instytutu Studiów Podatkowych
Dr Grzegorz Poniatowski z Syntesia Policy & Economics zwraca uwagę, że połowa transakcji bez dokumentu nie jest równoznaczna z tym, że połowa rynku działa w szarej strefie. Problem dotyczy przede wszystkim usług dla gospodarstw domowych. Z kolei Marek Zieliński, były dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej we Wrocławiu, ocenia wysoki odsetek rozliczeń bez dokumentu jako sygnał ostrzegawczy. Zwraca też uwagę, że model „taniej bez rachunku” przerzuca ryzyko na klienta. Przy reklamacji trudniej mu wtedy udowodnić zakres prac, cenę i fakt zapłaty.
