Skarbówka nie będzie już mogła tak łatwo sprawdzać, co dzieje się na kontach bankowych Polaków. Sejm uchwalił ustawę, zgodnie z którą Krajowa Administracja Skarbowa dostanie dane z rachunku osoby prywatnej tylko w sytuacji, gdy jest ona podejrzana o przestępstwo albo gdy zadecyduje o tym sąd. Za zmianą zagłosowali niemal wszyscy posłowie. To ważny krok w stronę ochrony prywatności i tajemnicy bankowej.
Sejm uchwalił ważne przepisy dot. skarbówki
Sejm 22 października przyjął nowelizację ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Za głosowało 418 posłów, nikt nie był przeciw, a 18 posłów wstrzymało się od głosu. Projekt przygotowali członkowie Trzeciej Drogi.
Zgodnie z zawartym w ustawie zapisem bank może przekazać skarbówce informacje o koncie osoby fizycznej tylko wtedy, gdy posiada ona status podejrzanego. Jeśli natomiast ktoś nie ma postawionych zarzutów, urzędnicy będą musieli najpierw uzyskać zgodę sądu okręgowego. Chodzi w tym wypadku o szczegółowe dane, takie jak saldo, wpływy, przelewy czy odbiorcy płatności, a więc jedne z najbardziej wrażliwych informacji na temat obywatela.
Co się zmienia?
Do połowy 2022 roku skarbówka mogła żądać takich informacji od banków wyłącznie w przypadku osób podejrzanych. Zmienił to Polski Ład. Od 1 lipca 2022 roku urzędnicy mogli sięgać po dane z kont każdej osoby fizycznej, gdy wobec niej było prowadzone postępowanie dotyczące jej działalności, nawet bez postawienia jej zarzutów.
Przepisy te spotkały się z krytyką między innymi Rzecznika Praw Obywatelskich i prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Uznano, że zbyt mocno ingerują w prywatność obywateli. Szef KAS Marcin Łoboda w 2024 roku przekonywał, że urzędy skarbowe korzystały z nich stosunkowo rzadko. W ciągu dwóch lat wysłano do banków 510 zapytań, głównie przy sprawach dotyczących walki z wyłudzeniami VAT. Łoboda nazywał je „incydentalnymi przypadkami”. Pełna skala była jednak znacznie szersza, bowiem w tym samym czasie urzędy celno-skarbowe wysłały do banków kolejne 3598 zapytań.
Nowe przepisy dotyczą wyłącznie osób fizycznych. Skarbówka zachowa dotychczasowe uprawnienia wobec firm i innych podmiotów. Bez zmian pozostaną także zasady pozyskiwania danych objętych tajemnicą bankową w postępowaniach podatkowych i kontrolach celno-skarbowych, a także zasady blokowania rachunków.
Zaznaczmy, że ustawa jeszcze nie wchodzi w życie. Najpierw musi się nią zająć Senat, a następnie podpisać ją prezydent Karol Nawrocki. Nowe przepisy wejdą w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Zapytania, które urzędy zdążą wysłać do banków wcześniej, będą jeszcze rozpatrywane według starych zasad.
Gdzie kończą się uprawnienia państwa?
Skuteczna kontrola podatkowa jest potrzebna, ponieważ bez niej państwo nie ma szans w walce z mafiami VAT-owskimi oraz innymi przestępcami skarbowymi. Nie może to jednak oznaczać, że urzędnik bez żadnej kontroli zajrzy na konto zwykłego obywatela, któremu niczego nie zarzucono. Dostęp do prywatnych danych finansowych powinien nieść ze sobą jasne podstawy i zabezpieczenia, a kontrola sądu daje taką gwarancję.
Ponadpartyjne poparcie dla tej ustawy pokazuje, że przynajmniej w tej sprawie politycy są wyjątkowo zgodni. Prywatność obywateli powinna być chroniona bez względu na to, kto akurat rządzi.
