Andrzej Lepper zmarł 5 sierpnia 2011 r. w Warszawie w wieku 57 lat – 5 sierpnia 2026 r. mija 15. rocznica jego śmierci. Był rolnikiem z Zielnowa, założycielem i przewodniczącym Samoobrony Rzeczpospolitej Polskiej, posłem na Sejm IV i V kadencji, dwukrotnie wicemarszałkiem Sejmu, a w latach 2006-2007 wicepremierem oraz ministrem rolnictwa i rozwoju wsi. Prokuratura Okręgowa w Warszawie umorzyła śledztwo 31 października 2011 r., ustalając, że do jego śmierci nie przyczyniły się osoby trzecie, a rodzina nie zaskarżyła tej decyzji.
Kim był Andrzej Lepper
Andrzej Zbigniew Lepper to polityk, który przeniósł język wiejskiego protestu do parlamentu i przez dekadę wyznaczał tempo polskiej polityki od jej brzegów. Urodził się 13 czerwca 1954 roku w Stowięcinie w powiecie słupskim. W 1974 r. ukończył Państwowe Technikum Rolnicze w Sypniewie, ale nie przystąpił do egzaminu dojrzałości. Po odbyciu zasadniczej służby wojskowej w latach 1976-1977 pracował w Stacji Hodowli Roślin w Gorzynie i w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Rzechcinie, a od 1980 r. prowadził własne gospodarstwo w Zielnowie koło Darłowa. W latach 1977-1980 należał do PZPR, co przeciwnicy przypominali mu przez całą karierę.
Do polityki wszedł nie z uczelni ani z aparatu partyjnego, lecz z długu. Na początku lat 90. gwałtowny wzrost oprocentowania kredytów zaciągniętych jeszcze przed 1989 r. zrujnował tysiące gospodarstw. Był jednym z tych rolników i to doświadczenie zbudowało całą jego późniejszą retorykę. Kilka lat później stanął na czele największego w kraju protestu rolniczego, a jako lider Samoobrony stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci III RP.
Ile hektarów miał Andrzej Lepper
Gospodarstwo w Zielnowie liczyło na początku lat 90. około 63 ha, a w 2006 r., gdy obejmował resort rolnictwa, prasa podawała już areał rzędu 340 ha. To jedna z niewielu liczb, które w jego biografii da się porównać z dwóch punktów w czasie, i tłumaczy, dlaczego przeciwnicy zarzucali mu rozbieżność między wizerunkiem zadłużonego rolnika a stanem posiadania. Pytanie o hektary wraca zresztą w wyszukiwarkach częściej niż pytanie o poglądy zmarłego lidera Samoobrony.
Skala majątku nie oznaczała płynności. Wiosną 2011 r. bank zabrał mu ciągnik, komornik zajął zasiłek chorobowy, a wynagrodzenie w partii wynosiło 1317 zł brutto miesięcznie. Prokuratura wskazała później trudną sytuację finansową jako jeden z możliwych motywów.
Od blokad dróg do Samoobrony Rzeczpospolitej Polskiej
27 lipca 1991 r. w Darłowie powstał gminny Komitet Protestacyjny Samoobrony Rolników. Pół roku później, 10 stycznia 1992 r., zarejestrowano Związek Zawodowy Rolnictwa „Samoobrona”, na czele którego stanął jego twórca. 12 czerwca 1992 r. powstała partia pod nazwą Przymierze Samoobrona. Nazwę Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej ugrupowanie przyjęło dopiero 17 stycznia 2000 r. i to ta data bywa mylnie podawana jako rok założenia partii.
Metody były wyliczone na kamerę. W kwietniu 1992 r. rolnicy okupowali Ministerstwo Rolnictwa, latem tego samego roku prowadzili blokady dróg. W 1998 r. wysypywali zboże w proteście przeciw importowi, w styczniu 1999 r. blokada objęła na dwa dni terminal w Świecku, a w lutym przewodniczący związku publicznie podarł porozumienie rządu ze związkami rolniczymi. Dla mediów był awanturnikiem, dla części wsi jedynym, kto w ogóle podnosił głos.
Poglądy Andrzeja Leppera i hasło „Balcerowicz musi odejść”
Program Samoobrony trudno było zamknąć w klasycznym podziale na lewicę i prawicę. Łączył postulaty socjalne, protekcjonizm w rolnictwie i nieufność wobec prywatyzacji z konserwatyzmem obyczajowym. Jego najbardziej rozpoznawalne hasło, „Balcerowicz musi odejść”, było skierowane przeciw autorowi planu transformacji i kierownictwu Narodowego Banku Polskiego. Powtarzał też, że wszystkie dotychczasowe ekipy już rządziły i rozkradły Polskę.
W kampanii prezydenckiej 2010 r. przedstawiał się jako kandydat zwykłych ludzi i postulował budżet zadaniowy, w którym ochrona zdrowia i edukacja mają pierwszeństwo przed administracją. Wobec Unii Europejskiej nie był zwolennikiem wyjścia: domagał się przebudowy wspólnoty w organizację państw partnerskich, bez podziału na starych i nowych członków. Ten zestaw poglądów tłumaczy, dlaczego jego elektorat rekrutował się głównie z terenów rolniczych i małych miast. Rozpoznawalność wykraczała poza politykę: wystąpił jako on sam w komedii „Gulczas, a jak myślisz…” z 2001 r., a jego nazwisko do dziś funkcjonuje w kulturze popularnej.
Wicemarszałek Sejmu, wicepremier, minister rolnictwa
W wyborach parlamentarnych 2001 r. Samoobrona zdobyła 10,20 proc. głosów i 53 mandaty, w 2005 r. 11,41 proc. i 56 mandatów, a w przedterminowych wyborach 2007 r. 1,53 proc. i nie przekroczyła progu wyborczego. Mandat poselski sprawował w IV i V kadencji, z okręgu koszalińskiego. Funkcję wicemarszałka Sejmu objął 19 października 2001 r. i stracił ją 29 listopada tego samego roku, a po raz drugi pełnił ją od 26 października 2005 r. do 9 maja 2006 r. Od 1 maja do 19 lipca 2004 r. brał też udział w pracach Parlamentu Europejskiego z mandatu delegowanego, przed pierwszymi polskimi wyborami do PE.
Wicepremierem oraz ministrem rolnictwa i rozwoju wsi był dwukrotnie: od 5 maja do 22 września 2006 r. w rządzie Kazimierza Marcinkiewicza oraz od 16 października 2006 r. do 9 lipca 2007 r. w rządzie Jarosława Kaczyńskiego. Pierwszego dnia urzędowania pojechał do ambasady Rosji rozmawiać o zniesieniu embarga na polskie mięso; sporu tego nie rozstrzygnął do końca kadencji. Blokował połączenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Agencją Rynku Rolnego i zmienił zasady dopłat do paliwa rolniczego, przechodząc z rozliczania faktur na przelicznik hektarowy. „Gazeta Wyborcza” we wrześniu 2006 r. wyliczała, że z obiecanych 500 mln zł pomocy suszowej wypłacono około 50 mln zł, i nazwała go jednym z najgorszych ministrów rolnictwa ostatnich lat. W tym samym gabinecie zasiadali między innymi wicepremier i minister edukacji Roman Giertych oraz minister obrony narodowej Radosław Sikorski.
Czterokrotnie kandydował w wyborach prezydenckich. Trzecie miejsce i ponad dwa miliony głosów w 2005 r. pozostają jego najlepszym rezultatem, a udział w wyborach 2010 r. zamknął się wynikiem poniżej dwóch procent.
| Rok wyborów | Wynik | Liczba głosów | Miejsce |
|---|---|---|---|
| 1995 | 1,32 proc. | 235 797 | 9. |
| 2000 | 3,05 proc. | 537 570 | 5. |
| 2005 | 15,11 proc. | 2 259 094 | 3. |
| 2010 | 1,28 proc. | 214 657 | 7. |
W drugiej turze w 2005 r. zaapelował do swych wyborców o udzielenie poparcia Lechowi Kaczyńskiemu. Rok później Samoobrona weszła do koalicji z Prawem i Sprawiedliwością oraz Ligą Polskich Rodzin, a Lepper po raz pierwszy objął stanowisko wiceprezesa Rady Ministrów.
Wystąpienie z 29 listopada 2001 r. i wyrok
Z mównicy oskarżył o korupcję kilku czołowych polityków, wśród nich Andrzeja Olechowskiego, Janusza Lewandowskiego, Pawła Piskorskiego, Donalda Tuska i Włodzimierza Cimoszewicza. Zapowiedział, że dysponuje dokumentami. Tego samego wieczoru Sejm odwołał go z funkcji wicemarszałka.
Dokumenty w tej sprawie istnieją i są zdeponowane w odpowiednich miejscach. Niezależnie od tego, co się ze mną stanie, te dokumenty ujrzą światło dzienne.
Andrzej Lepper, wicemarszałek Sejmu IV kadencji, wystąpienie w Sejmie 29 listopada 2001 r.
Zapowiedzianych dokumentów nigdy nie przedstawiono. Sąd Okręgowy w Warszawie uznał, że oskarżony działał świadomie i z premedytacją, a wyrok uprawomocnił się 8 maja 2006 r. przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie: kara pozbawienia wolności w zawieszeniu oraz 20 tys. zł grzywny. Źródła podają rozbieżne wymiary kary więzienia – „Wprost” pisało o roku i trzech miesiącach w zawieszeniu na pięć lat wraz z 50 tys. zł zadośćuczynienia, depesza PAP o półtora roku w zawieszeniu.
To nie była jedyna sprawa. Za wysypanie zboża sprowadzonego z Niemiec na Żeraniu w czerwcu 2002 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie prawomocnie ukarał go 13 marca 2009 r. grzywną 25 tys. zł. W sprawie opisywanej w mediach jako praca za seks w Samoobronie, po zarzutach Anety Krawczyk, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim skazał go 11 lutego 2010 r. na 2 lata i 3 miesiące więzienia, lecz 30 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi uchylił ten wyrok z powodu błędów proceduralnych i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 12 września 2011 r. postępowanie umorzono wobec śmierci oskarżonego. Andrzej Lepper nigdy nie został w tej sprawie prawomocnie skazany, a badania DNA wykluczyły jego ojcostwo.
Afera gruntowa, CBA i koniec kariery rządowej
W lipcu 2007 r. Centralne Biuro Antykorupcyjne przeprowadziło w resorcie rolnictwa operację specjalną dotyczącą rzekomej korupcji przy odrolnieniu gruntów. Do przekazania pieniędzy nie doszło. 9 lipca 2007 r. premier Jarosław Kaczyński odwołał go ze stanowiska, koalicja rozpadła się, a parlament skrócił kadencję. W sierpniu 2010 r. postawiono mu zarzut składania fałszywych zeznań; proces ruszył w kwietniu 2011 r. i został umorzony po jego śmierci. Sprawa CBA i ówczesnego kierownictwa biura, w tym Mariusza Kamińskiego i Macieja Wąsika, wracała potem w polskiej polityce wielokrotnie, podobnie jak wcześniejszy spór wokół Centralnego Biura Antykorupcyjnego, a rodzina byłego wicepremiera do dziś domaga się z tego tytułu zadośćuczynienia.
Śmierć Andrzeja Leppera i ustalenia prokuratury
Andrzej Lepper został znaleziony martwy 5 sierpnia 2011 r. w warszawskiej siedzibie Samoobrony. Sekcja zwłok nie wykazała obrażeń wskazujących na udział innych osób, nie znaleziono listu pożegnalnego. Śledztwo umorzono 31 października 2011 r., przyjmując, że wicepremier sam odebrał sobie życie i że nikt go do tego nie nakłaniał ani w tym nie pomagał. Badania biologiczne i fizykochemiczne nie wykazały śladów osób trzecich. Rodzina nie złożyła zażalenia, więc postanowienie stało się prawomocne.
Od tamtej pory żaden biegły, prokurator ani sąd nie podważył ustalenia, że Andrzej Lepper popełnił samobójstwo. Jedyny formalny wniosek o podjęcie umorzonego postępowania złożył w maju 2017 r. związkowiec Sławomir Izdebski; warszawska prokuratura okręgowa odmówiła 9 lutego 2018 r., a decyzję podpisał zastępca prokuratora okręgowego Jakub Romelczyk. Wątpliwości pozostały jednak w obiegu publicznym. Były minister spraw wewnętrznych i administracji Janusz Kaczmarek zwracał 5 sierpnia 2024 r. uwagę na to, że sekcję zwłok wicepremiera przeprowadzono dopiero trzy dni po zgonie, zaznaczając jednocześnie, że prokuratura udział osób trzecich wykluczyła.
22 lipca 2022 r. Konfederacja rozpoczęła zbiórkę podpisów pod wnioskiem o powołanie sejmowej komisji śledczej, która zbadałaby przebieg tego postępowania. Na konferencji wystąpił Grzegorz Braun, apel powtórzyli 5 sierpnia 2022 r. Artur Dziambor i Robert Winnicki. Wniosek wymagał 46 podpisów, a klub Konfederacji liczył wówczas 11 posłów. Podpisów nie zebrano i sprawa nigdy nie trafiła pod głosowanie w Sejmie.
Waldemar Żurek, prokuratura i przesłuchanie prezesa PiS
Sprawa wróciła z zupełnie nieoczekiwanej strony. 15 listopada 2025 r. w Kwidzynie prezes Prawa i Sprawiedliwości powiedział publicznie, że jego zdaniem Andrzej Lepper został zamordowany. Przyznał zarazem, że ówczesny prokurator generalny Andrzej Seremet zapewniał go, iż taka wersja nie znajduje potwierdzenia.
Według mnie Lepper został zamordowany przez ludzi ze swojego środowiska.
Jarosław Kaczyński, prezes Prawa i Sprawiedliwości, spotkanie w Kwidzynie 15 listopada 2025 r.
Dwa dni później minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek zapowiedział, że resort rozważy przesłuchanie prezesa PiS. Jarosław Kaczyński został przesłuchany w charakterze świadka 12 stycznia 2026 r. w Prokuraturze Okręgowej w Warszawie, w trybie gromadzenia dowodów po prawomocnym umorzeniu. Rzecznik Piotr Antoni Skiba poinformował, że czynności nie doprowadziły do podjęcia umorzonego śledztwa. Dla kolejnego sporu wewnątrz obozu prawicy wystarczyło to na kilka tygodni; dla akt sprawy nie zmieniło nic.
5 sierpnia 2026 r. syn Andrzeja Leppera przekazał, że resort ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka odmówił rodzinie Andrzeja Leppera zadośćuczynienia w związku z aferą gruntową, o które wnioskowała ona od lutego 2024 r., a ostatnio – na kwotę około 4 mln zł – pod koniec 2025 r. Poinformował także, że list z prośbą o pośmiertne odznaczenie ojca, wysłany do prezydenta Karola Nawrockiego, pozostał bez odpowiedzi. Prezydent, który regularnie prowadzi ranking zaufania do polityków, nie odniósł się publicznie do tej sprawy.
Żona, dzieci i syn Andrzeja Leppera po latach
Żoną Andrzeja Leppera była Irena, z którą miał troje dzieci: syna Tomasza oraz córki Małgorzatę i Renatę. Rodzina od początku trzymała się z dala od kamer, a wdowa nie udziela wywiadów. Publicznie wypowiada się przede wszystkim syn. Pogrzeb odbył się 11 sierpnia 2011 r.; polityk spoczął na cmentarzu w Krupach koło Darłowa, a w uroczystościach z wojskową asystą honorową wzięło udział kilka tysięcy osób, w tym Lech Wałęsa.
Gospodarstwo w Zielnowie przejął Tomasz Lepper i to on ponosi konsekwencje długów. 16 stycznia 2018 r. komornik z Koszalina zlicytował cztery działki o łącznej powierzchni 11 ha za 121 tys. zł, przy cenie wywoławczej 700 tys. zł. W listopadzie 2022 r. nie znalazł nabywców na dom, oborę i działkę, a zadłużenie sięgało wtedy około 2,5 mln zł. W lipcu 2025 r. powstała Fundacja „Dziedzictwo Andrzeja Leppera”, a w maju 2026 r. ruszyła zbiórka na Izbę Pamięci w Zielnowie, którą poparł europoseł Grzegorz Braun.
Tomasz Lepper w rozmowie z mediami konsekwentnie powtarza, że nie wierzy w samobójstwo ojca. Syn byłego lidera Samoobrony mówi o tym publicznie od lat, choć prokuratura nie znalazła dowodów, które by to stanowisko potwierdzały.
Uważam, że nie popełnił samobójstwa. W mojej ocenie było to morderstwo.
Tomasz Lepper, syn polityka, wypowiedź z 5 sierpnia 2026 r.
Dlaczego ta sprawa nie chce się zamknąć
Pod materiałami rocznicowymi w mediach społecznościowych wraca ten sam zestaw motywów. Czytelnicy piszą o człowieku, który – jak ujął to jeden z komentujących – „dbał o polskich rolników, o prostych ludzi mówił prawdę”, i o polityku, który „nie potrafił trzymać języka za zębami”. Powtarza się też przekonanie, że jego wystąpienia z sejmowej mównicy okazały się prorocze, a osoby, pod adresem których kierował ostrzeżenia, nadal mają wpływ na państwo.
Z punktu widzenia akt sytuacja jest jednoznaczna: prawomocnie umorzone śledztwo, brak nowych dowodów, odmowa jego podjęcia w 2018 i 2026 r. Z punktu widzenia opinii publicznej – nie jest. Rozjazd między tymi dwiema perspektywami utrzymuje się od piętnastu lat i to on, a nie kolejne oświadczenia polityków, jest właściwym tematem 15. rocznicy śmierci Andrzeja Leppera. Podobne napięcie między urzędową wersją a społecznym odbiorem wracało w Polsce wielokrotnie, także przy kryzysie na rynku zbóż i protestach rolników.
Najczęstsze pytania
Kiedy zmarł Andrzej Lepper?
Andrzej Lepper zmarł 5 sierpnia 2011 r. w Warszawie, w wieku 57 lat. Śledztwo w sprawie okoliczności zgonu umorzono 31 października 2011 r., ustalając, że nie przyczyniły się do niego osoby trzecie. Rodzina nie zaskarżyła tego postanowienia, więc uprawomocniło się ono bez kontroli sądu.
Gdzie jest pochowany Andrzej Lepper?
Andrzej Lepper spoczywa na cmentarzu w Krupach w gminie Darłowo, w województwie zachodniopomorskim. Pogrzeb odbył się 11 sierpnia 2011 r. z wojskową asystą honorową i salwą honorową. Uczestniczyło w nim kilka tysięcy osób, w tym Lech Wałęsa oraz przedstawiciele Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i Kancelarii Prezydenta.
Jaką partię założył Andrzej Lepper?
Andrzej Lepper założył Związek Zawodowy Rolnictwa „Samoobrona”, zarejestrowany 10 stycznia 1992 r., oraz partię zarejestrowaną 12 czerwca 1992 r. jako Przymierze Samoobrona. Nazwę Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej ugrupowanie przyjęło 17 stycznia 2000 r. Kierował nim nieprzerwanie do 2011 r., a po jego śmierci obowiązki przewodniczącego objął Jerzy Piasecki.
Ile dzieci miał Andrzej Lepper?
Andrzej Lepper i jego żona Irena mieli troje dzieci: syna Tomasza oraz córki Małgorzatę i Renatę. Tomasz Lepper przejął gospodarstwo w Zielnowie i jako jedyny z rodziny wypowiada się publicznie w sprawach dotyczących ojca. W lipcu 2025 r. założył Fundację „Dziedzictwo Andrzeja Leppera”.
Jakie wykształcenie miał Andrzej Lepper?
Miał wykształcenie średnie zawodowe. W 1974 r. ukończył Państwowe Technikum Rolnicze w Sypniewie jako abiturient, ale nie przystąpił do egzaminu dojrzałości. Taką informację podaje również archiwalny biogram poselski na stronach Sejmu. Przez kolejne lata pracował w rolnictwie państwowym, zanim w 1980 r. objął własne gospodarstwo.
Co ujawnił Andrzej Lepper w Sejmie?
29 listopada 2001 r. z mównicy Andrzej Lepper postawił zarzuty korupcyjne kilku politykom i zapowiedział, że ma na to dokumenty. Dokumentów nigdy nie ujawnił, a za te słowa został prawomocnie skazany 8 maja 2006 r. za pomówienie. Tego samego wieczoru, w którym wygłosił przemówienie, Sejm odwołał go z funkcji wicemarszałka.
Jaka partia rządziła, gdy zmarł Andrzej Lepper?
W sierpniu 2011 r. rządziła koalicja Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego z premierem Donaldem Tuskiem. Samoobrona RP od 2007 r. nie miała reprezentacji parlamentarnej, a jej twórca stał na czele ugrupowania nieprzerwanie od 1992 r. do śmierci. Po nim obowiązki przewodniczącego objął Jerzy Piasecki.
Jeśli potrzebujesz wsparcia – 800 70 2222 (całodobowe Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym), 116 123 (kryzys emocjonalny, dorośli), 116 111 (dzieci i młodzież), 112 w sytuacji zagrożenia życia.
