Święty Bazyli Wielki to jeden z największych Ojców Kościoła, biskup Cezarei Kapadockiej, teolog, reformator życia zakonnego i obrońca prawdziwej wiary w czasach zamętu ariańskiego. Żył w IV wieku i wraz ze świętym Grzegorzem z Nazjanzu oraz swoim bratem, świętym Grzegorzem z Nyssy, zaliczany jest do Ojców Kapadockich. Kościół czci go jako Doktora Kościoła i autora fundamentalnych dzieł, między innymi traktatu „O Duchu Świętym”. Jego wspomnienie liturgiczne przypada 2 stycznia.
Kim był święty Bazyli Wielki?
Bazyli urodził się około 329–330 roku w Cezarei Kapadockiej, w dzisiejszej Turcji, w zamożnej i głęboko religijnej rodzinie, która wydała kilku świętych. Jego matką była święta Emilia, babką święta Makryna Starsza, a wśród rodzeństwa znaleźli się święta Makryna Młodsza, święty Grzegorz z Nyssy oraz święty Piotr z Sebasty. Ojciec Bazylego był retorem i sam zadbał o staranne wykształcenie syna. Bazyli uczęszczał do szkół w Cezarei, Konstantynopolu i Atenach, gdzie studiował retorykę i zaprzyjaźnił się z Grzegorzem z Nazjanzu. Choć otwierała się przed nim błyskotliwa kariera retora, wybrał życie poświęcone Bogu.
W latach około 357–359 Bazyli odbył podróż po ośrodkach życia pustelniczego i mniszego w Egipcie, Syrii, Palestynie i Mezopotamii, poznając ideały ascezy. Po powrocie przyjął chrzest i założył pustelnię nad rzeką Iris w Poncie, gromadząc wokół siebie uczniów. Następnie przyjął święcenia kapłańskie około 364 roku, a w 370 roku został biskupem i metropolitą Cezarei. Jako pasterz łączył głęboką modlitwę z niezwykłą energią w działaniu, broniąc wiary, także wobec ariańskiego cesarza Walensa, i troszcząc się o ubogich.
Ojciec i Doktor Kościoła, jeden z Ojców Kapadockich
Święty Bazyli należy do najważniejszych teologów starożytnego Kościoła. Wraz z Grzegorzem z Nazjanzu i Grzegorzem z Nyssy tworzy grono Ojców Kapadockich, którzy w decydujący sposób ukształtowali naukę o Trójcy Świętej. W tradycji wschodniej Bazyli, obok świętego Grzegorza z Nazjanzu i świętego Jana Chryzostoma, czczony jest także jako jeden z Trzech Wielkich Hierarchów. W czasach, gdy arianizm negujący bóstwo Chrystusa i Ducha Świętego rozrywał Kościół, Bazyli nieustraszenie bronił prawowiernej wiary. Formuła mówiąca o jednej Bożej istocie w trzech Osobach zawdzięcza wiele jego przemyśleniom. Za tę teologiczną głębię i wierność Kościół obdarzył go tytułem Doktora Kościoła.
Dzieła świętego Bazylego Wielkiego
Bazyli pozostawił bogatą spuściznę pisarską. Jego najsłynniejszym dziełem jest traktat „O Duchu Świętym”, broniący boskości Trzeciej Osoby Trójcy. Napisał też „Hexaemeron”, czyli homilie o sześciu dniach stworzenia, oraz słynną „Mowę do młodzieńców”, w której uczył, jak mądrze i z pożytkiem korzystać z literatury pogańskiej. Pozostawił również reguły życia zakonnego i setki listów. W tej ostatniej kwestii dał wskazówkę, która do dziś zachwyca swoją równowagą:
„Na wzór pszczół powinniśmy korzystać z tych książek. Wziąwszy z nich to, co nam odpowiada i jest bliskie prawdy, resztę pominiemy”.– św. Bazyli Wielki, „Mowa do młodzieńców”
W traktacie „O Duchu Świętym” pozostawił natomiast obraz duszy oświeconej łaską, który należy do najpiękniejszych w literaturze patrystycznej:
„On zaś, jak słońce, ściągnąwszy na siebie czyste spojrzenie, pokaże tobie w sobie samym obraz Niewidzialnego”.– św. Bazyli Wielki, „O Duchu Świętym”
Reformator życia zakonnego i dzieł miłosierdzia
Święty Bazyli jest uważany za ojca wschodniego monastycyzmu. Ułożył reguły życia wspólnotowego, na których do dziś opiera się zakon bazylianów, i położył nacisk na połączenie modlitwy z pracą oraz miłosierdziem. Przyszła reguła bazyliańska stała się dla chrześcijańskiego Wschodu tym, czym na Zachodzie reguła świętego Benedykta z Nursji. Pod Cezareą Bazyli stworzył słynną „Bazyliadę”, rozległy kompleks charytatywny ze szpitalem, przytułkiem i domami dla ubogich, trędowatych i podróżnych. Było to jedno z pierwszych tego typu dzieł w historii chrześcijaństwa, wyraz przekonania Bazylego, że prawdziwa wiara musi wyrażać się w konkretnej trosce o człowieka. Jego imię nosi także jedna z najstarszych liturgii wschodnich, Liturgia świętego Bazylego.
Ikonografia i patronat świętego Bazylego
W sztuce, zwłaszcza wschodniej, święty Bazyli przedstawiany jest jako biskup w szatach pontyfikalnych, z paliuszem, o wysokim czole i długiej, ciemnej, spiczastej brodzie, co pozwala odróżnić go od innych Ojców Kościoła. Trzyma zwykle księgę Ewangelii, a dłoń unosi w geście błogosławieństwa. Bywa też ukazywany jako mnich, znak jego umiłowania życia ascetycznego. Jest patronem zakonu bazylianów i bazylianek. Papieże wielokrotnie przypominali jego naukę, a papież Benedykt XVI poświęcił Ojcom Kościoła, wśród nich Bazylemu, osobne katechezy, ukazując go jako wzór pasterza i teologa.
Wspomnienie liturgiczne świętego Bazylego
Bazyli zmarł 1 stycznia 379 roku, wyczerpany surowym życiem i pasterskim trudem. W Kościele zachodnim jego wspomnienie obchodzone jest 2 stycznia, wspólnie ze świętym Grzegorzem z Nazjanzu, jego przyjacielem i towarzyszem w obronie wiary. W Kościołach wschodnich czci się go 1 stycznia. To dobra okazja, by sięgnąć po jego pisma i zaczerpnąć z mądrości jednego z największych nauczycieli chrześcijaństwa. Święty Bazyli pozostaje wzorem łączenia głębokiej wiedzy teologicznej z żarliwą wiarą i praktyczną miłością bliźniego.
Najczęstsze pytania o świętego Bazylego Wielkiego
Kim był Bazyli Wielki?
Bazyli Wielki był biskupem Cezarei Kapadockiej żyjącym w IV wieku (około 329–379), teologiem i jednym z największych Ojców Kościoła. Wraz ze świętym Grzegorzem z Nazjanzu i bratem Grzegorzem z Nyssy zaliczany jest do Ojców Kapadockich. Bronił wiary przed arianizmem, napisał traktat „O Duchu Świętym”, zreformował życie zakonne i stworzył wielkie dzieło charytatywne, Bazyliadę. Jest czczony jako Doktor Kościoła.
Czy Bazyli Wielki jest uważany za Ojca Kościoła?
Tak, święty Bazyli Wielki należy do grona Ojców Kościoła, a ściślej do Ojców Kapadockich, obok świętego Grzegorza z Nazjanzu i świętego Grzegorza z Nyssy. Ze względu na wagę jego nauczania, zwłaszcza o Trójcy Świętej i o Duchu Świętym, Kościół obdarzył go także tytułem Doktora Kościoła. Na Wschodzie czczony jest ponadto jako jeden z Trzech Wielkich Hierarchów, obok Jana Chryzostoma i Grzegorza z Nazjanzu.
Czy Bazyli Wielki dokonał cudów?
Tradycja hagiograficzna przypisuje świętemu Bazylemu różne cuda i nadzwyczajne wydarzenia, jednak jego wielkość Kościół widzi przede wszystkim w świętości życia, obronie wiary i dziełach miłosierdzia. Największym „cudem” Bazylego było łączenie głębokiej modlitwy z niestrudzoną działalnością: obroną prawowiernej nauki, reformą monastycyzmu i stworzeniem Bazyliady, pomagającej ubogim i chorym. To właśnie ta postawa, a nie spektakularne znaki, zjednała mu tytuł Wielkiego.
Kiedy jest wspomnienie świętego Bazylego?
W Kościele katolickim wspomnienie świętego Bazylego Wielkiego obchodzone jest 2 stycznia, razem ze świętym Grzegorzem z Nazjanzu. W Kościołach wschodnich przypada ono 1 stycznia, w dniu jego śmierci w 379 roku. Tego dnia warto sięgnąć po dzieła Bazylego i poznać jego naukę, a także prosić o jego wstawiennictwo w wierności prawdziwej wierze oraz w łączeniu wiedzy z pobożnością.
Zobacz też
– Święty Mikołaj z Miry
– Święty Szymon Słupnik
– Święty Paweł Apostoł
