Ukraina znalazła tani sposób na rosyjskie drony odrzutowe, które sprawiają coraz większy problem dla jej systemów obrony. Ukraińskie Siły Powietrzne ogłosiły, że automatyczne wieże, wyposażone w ciężki karabin maszynowy oraz wspierane przez AI, które Kijów stawia m.in. wokół swoich mostów, z powodzeniem zestrzeliły już pierwsze drony Geran-5. Jedna taka wieża Sky Sentinel kosztuje około 150 tys. dolarów, czyli ułamek ceny rakiety przeciwlotniczej. Problemem jest jednak to, że taki karabin ma dość krótki zasięg i nawet sami Ukraińcy przyznają, że nie jest bronią idealną.
Co ogłosiły ukraińskie Siły Powietrzne?
O nowych stanowiskach jako pierwszy mówił 4 października prezydent Wołodymyr Zełenski. Podczas wspólnej konferencji z kanclerzem Niemiec Friedrichem Merzem, który przyjechał do Kijowa z pakietem pomocy, poinformowano, że w stolicy stoi już ponad 12 automatycznych wież z karabinami kalibru .50 cala (12,7 mm), a osiem kolejnych trafi do obwodu kijowskiego. Ma to być odpowiedź stolicy na rosyjskie drony odrzutowe, które w ostatnich tygodniach szczególnie upodobały sobie Kijów i tamtejsze mosty.
Dzień później rzecznik Dowództwa Sił Powietrznych Jurij Ihnat oznajmił, że wieże przynoszą pierwsze efekty. Zestrzelono drony odrzutowe, w tym Geran-5. Ihnat przyznał, że jeszcze do niedawna sam podchodził dość sceptycznie do tego rozwiązania. Jak podkreślił, przy zestrzeleniach wykorzystano machine vision, czyli technologię komputerowego rozpoznawania obrazu. Warto zaznaczyć, że swój udział w tym procesie ma sztuczna inteligencja, która „wyeliminowała błąd ludzki” i ewentualne błędy w wyliczeniach. Część opisów systemu wskazuje jednak, że strzał i tak zatwierdza operator.
Ihnat potwierdził również w rozmowie z UNITED24 Media, że w Kijowie działają ukraińskie systemy Sky Sentinel, które pełnią dyżur bojowy. Nie opublikowano jednak żadnego nagrania z dokonania konkretnego zestrzelenia, ani również liczby strąconych dronów ani zużycia amunicji.
Jak działa Sky Sentinel?
Sky Sentinel to ukraińska autonomiczna wieża przeciwlotnicza, której działanie szerzej opisano po raz pierwszy w maju 2025 r. Jest ona uzbrojona w ciężki karabin maszynowy M2 Browning kalibru 12,7 mm, strzelający zwykłą, niekierowaną amunicją. Wieża obraca się o 360 stopni i jest zasilana z akumulatora lub generatora. Można ją ustawić na danym podwyższeniu albo na specjalnej, wyniesionej podstawie. Ze względów bezpieczeństwa nie ujawniono również, kto jest producentem tych wieżyczek. Wiadomo jednak, że za oprogramowanie i mechanikę odpowiada strona ukraińska, natomiast optyka i dalmierze są sprowadzane z zagranicy.
Takie stanowisko dostaje z radaru namiar, po czym wbudowane czujniki optyczne przejmują nadlatujący cel. System wylicza prędkość, tor lotu, odległość, wiatr i punkt wyprzedzenia. Karabin nie goni drona, tylko strzela w miejsce, w którym pociski mają się z nim spotkać. Według twórców oprogramowania jest ono w stanie odróżnić ptaki od dronów i jest w stanie poradzić sobie z celami lecącymi nawet z prędkością 800 km/h.
Dlaczego drony odrzutowe są takim problemem?
Klasyczny Geran-2 to rosyjska kopia irańskiego Shaheda-136, która leci z prędkością około 180 km/h. Przez lata Ukraińcy skutecznie zwalczali go karabinami maszynowymi grup mobilnych i tanimi dronami przechwytującymi.
Natomiast Geran-5 to już zupełnie inna kategoria zagrożenia. Jak wynika z danych ukraińskiego wywiadu wojskowego HUR, cytowanych przez „Rzeczpospolitą”, drony te posiadają napęd turboodrzutowy, ważą około 850 kg, przenoszą głowicę o masie około 90 kg i latają z prędkością 450-600 km/h. Przy takiej prędkości dron przemierza dystans jednego kilometra w około sześć sekund. To zdecydowanie za szybko na ręczne celowanie z wyprzedzeniem. Tanie drony przechwytujące nie są w stanie dogonić go od tyłu.
Rosja latem 2026 r. zwiększyła mocno swoje zasoby tych wersji odrzutowych. Według zestawień prasowych skuteczność całej ukraińskiej obrony przeciwlotniczej wobec takich dronów spadła do 50-70 proc., podczas gdy w przypadku wolniejszych dronów z silnikami tłokowymi przekracza 85 proc. Te dane dotyczą jednak całego systemu obrony, a nie samych wież.
Ile kosztuje wieża i ile sztuk trafi na front?
Jedno stanowisko kosztuje około 150 tys. dolarów. Według twórców ochrona całego miasta wymaga od 10 do 30 wież, co i tak ma być tańsze niż jeden klasyczny pocisk przechwytujący. Dla porównania, eksperci, na których powołuje się serwis Meduza, szacują koszt jednego Gerania-5 na ponad 100 tys. dolarów.
Za pośrednictwem platformy zbiórkowej UNITED24 zebrano około 3,3 mln dolarów na 22 zestawy. W sierpniu pięć z nich trafiło do 636. Samodzielnego Przeciwlotniczego Batalionu Karabinów Maszynowych w obwodzie sumskim.
Czy karabin z AI to skuteczna broń przeciw dronom?
Sami Ukraińcy studzą entuzjazm w tej sprawie. Ihnat powiedział agencji AFP, że praktyczny zasięg wieży to około kilometra lub nieco więcej przy sprzyjającym kącie podejścia drona, i zastrzegł, że „to nie jest panaceum”. Dron musi wlecieć w niewielką strefę ognia. Jeśli leci wysoko albo omija stanowisko bokiem, wieża nie jest w stanie go zestrzelić.
Na skuteczność duży wpływ ma również jakość namierzania przez radary, a także widoczność, pogoda i stabilność podstawy. Do tego dochodzi również ryzyko spadających pocisków i szczątków nad miastem, dlatego ukraińskie służby apelują, by podczas alarmu nie stać przy oknach.
Można więc powiedzieć, że Sky Sentinel to ostatni bastion obrony dotyczący konkretnego obiektu, ale zdecydowanie nie jest to zamiennik rakiet, lotnictwa czy dronów przechwytujących. Ihnat w rozmowie z mediami podkreślał, że w walce z dronami odrzutowymi główną rolę nadal odgrywają myśliwce. Wieża stanowi tylko jeden z elementów obrony.
Pod drony odrzutowe Ukraina zabezpieczyła także amunicję 20 mm do działek pokładowych F-16. Ponadto na początku października szef ukraińskiej dyplomacji Andrij Sybiha podziękował za nią Hiszpanii, Belgii i Polsce. Jak przekazał, nasz kraj rozpoczął już procedurę przekazania amunicji, co już we wrześniu zapowiadał wiceminister obrony Stanisław Wziątek. Pisaliśmy o tym przy okazji słów wiceministra Cezarego Tomczyka.
