Moskwa i Petersburg płacą za wojnę Putina stosunkowo niewielką cenę. Za to rosyjska prowincja i rdzenne narody Syberii oraz Dalekiego Wschodu wykrwawiają się na froncie w tempie, które dla niektórych małych społeczności może oznaczać demograficzną katastrofę. Straty Rosji na Ukrainie rozkładają się bardzo nierówno. Według BBC wskaźnik poległych w syberyjskiej Tuwie jest 33 razy wyższy niż w Moskwie.
Putin toczy swoją wojnę ludźmi z prowincji
Rosyjska sekcja BBC przeanalizowała dane o ponad 186 tys. poległych żołnierzy Kremla, których tożsamość udało się ustalić z imienia i nazwiska. Wynika z nich, że 67 proc. zabitych pochodziło ze wsi i miasteczek, które liczą mniej niż 100 tys. mieszkańców. Tymczasem w takich miejscowościach mieszka tylko 48 proc. ludności Rosji.
Najmniejsze straty w przeliczeniu na liczbę mieszkańców ponosi Moskwa. Natomiast w Tuwie, rosyjskiej republice w południowej Syberii przy granicy z Mongolią, wskaźnik poległych jest ok. 33 razy wyższy niż w stolicy. W leżącej nad Bajkałem Buriacji jest on ok. 27 razy wyższy. Według BBC różnice wynikają przede wszystkim z biedy, niskich płac i braku perspektyw. Dla mężczyzny z syberyjskiej wsi wojskowy kontrakt oznacza pieniądze, których nie zarobiłby nigdzie indziej.
Niezależny portal Mediazona, który od początku wojny prowadzi imienny rejestr poległych, na początku listopada potwierdził już ok. 286 tys. nazwisk. Zaznaczmy, że to tylko udokumentowane minimum osób, które zginęły na froncie. Według danych pochodzących z wycieku z rosyjskiego urzędu statystycznego, które opisał szerzej „The Guardian”, liczba zabitych rosyjskich wojskowych może przekraczać 400 tys. osób. Niedawno pisaliśmy również o rekordowych dziennych stratach Rosji.
Sedanka. Wieś, która straciła swoich mężczyzn
BBC opisało przykład Sedanki, małej wsi rybackiej na Kamczatce. Mieszka w niej 258 osób, głównie Koriacy i Itelmeni. Przedstawiciele tych narodów mogli zostać zwolnieni z mobilizacji. Mimo to kontrakty z wojskiem podpisało 39 mężczyzn z tej wsi. Dwunastu z nich zginęło, a siedmiu zostało uznanych za zaginionych. Według mieszkańców na wojnę wyjechali niemal wszyscy mężczyźni w wieku od 18 do 55 lat. Dla tak małej społeczności to ogromna strata. Ubyło nie tylko mężów i ojców, ale też ludzi, którzy łowili ryby i przygotowywali opał na zimę.
Ile tracą najmniejsze narody?
BBC zdołało również ustalić liczbę poległych wśród przedstawicieli kilku rdzennych ludów północy Rosji. W przypadku niektórych z nich zginął już znaczący odsetek wszystkich mężczyzn w wieku od 18 do 60 lat:
- Nieńcy – 201 poległych
- Czukcze – 96 poległych, czyli ok. 2 proc. mężczyzn w tym wieku
- Chantowie – 77 poległych, ok. 0,8 proc.
- Koriacy – 30 poległych, ok. 1,32 proc.
- Inuici – 7 poległych, ok. 1,4 proc.
Siedmiu zabitych może się wydawać niewielką liczbą. Weźmy jednak pod uwagę, że w tak małych narodach każdy młody mężczyzna, który nie wraca z frontu, to realna strata dla przyszłości całej społeczności.
Kim są Niwchowie?
Szczególnie dobrze widać to na przykładzie Niwchów. Jest to rdzenny naród zamieszkujący Sachalin i dolny bieg Amuru w Kraju Chabarowskim. Jego przedstawiciele utrzymywali się z rybołówstwa i łowiectwa. Ich język nie jest spokrewniony z żadnym innym znanym językiem, a samo słowo „niwch” oznacza po prostu „człowieka”.
Niwchów jest coraz mniej. Według Atlasu Ludów Rdzennych Rosji w spisie z 2010 r. naliczono ich 4652, a w spisie z lat 2020-2021 już tylko ok. 3,8 tys. Jeszcze szybciej zanika ich język. Według tego samego źródła w ostatnim spisie znajomość jego sachalińskiej odmiany zadeklarowało zaledwie 117 osób.
Historia 20-letniego Nikity
Jednym z Niwchów, którzy zginęli na wojnie, był Nikita Mołoczkowski z miejscowości Ocha na Sachalinie. Jego historię opisywało między innymi Radio Swoboda. W listopadzie 2023 r. 20-latek trafił do wojska jako poborowy. W trakcie służby dowiedział się, że w jego imieniu podpisano kontrakt z Ministerstwem Obrony. Nikita twierdził, że nigdy go nie podpisywał. W kwietniu 2024 r. pozwał nawet dowódcę swojej jednostki, oskarżając go o podrobienie podpisu.
To jednak nic nie dało. Chłopak trafił na front, a w sierpniu 2024 r. zaginął. 4 października gubernator obwodu sachalińskiego poinformował o jego śmierci. Kilka dni później pochowano go w rodzinnej Osze. W grudniu wyniki ekspertyzy potwierdziły, że podpisy w kontrakcie nie zostały złożone przez Mołoczkowskiego. Mimo to, jak podawała Meduza, rodzice dostali informację o umorzeniu sprawy podrobienia podpisu. Według Meduzy w podobnych okolicznościach zginęło jeszcze dwóch poborowych z Sachalinu, którzy również twierdzili, że ktoś podrobił ich podpisy pod kontraktami.
Bieda, pieniądze i propaganda
Na opisywany wyżej problem zwracają uwagę również obrońcy praw ludów rdzennych. W analizie amerykańskiego Wilson Center z 2025 r. przytoczono relacje działacza Pawła Suliandzigi. Według jego organizacji w Kraju Chabarowskim rdzenni mieszkańcy mieli być rekrutowani niemal trzy razy częściej niż reszta ludności. W jednej z miejscowości podczas mobilizacji w 2022 r. miano powołać praktycznie wszystkich mężczyzn w wieku od 18 do 50 lat.
Badacze wskazują kilka powodów takiego stanu rzeczy. Kluczowa jest tutaj kwestia pieniędzy, ponieważ żołd i premie za podpisanie kontraktu wielokrotnie przewyższają zarobki, jakie są możliwe na syberyjskiej prowincji. Do tego dochodzi propaganda, która chętnie przedstawia rdzennych mieszkańców jako urodzonych myśliwych i wojowników.
Kreml od lat przekonuje, że walczy na Ukrainie w obronie „russkiego miru”. W praktyce za imperialne ambicje Moskwy najwyższą cenę płacą ludzie, którzy z wielkoruskim imperium mają niewiele wspólnego, a ich małe narody mogą tej wojny po prostu nie przetrwać w dotychczasowej formie.



