Polonia w Wielkiej Brytanii to jedna z najmłodszych i zarazem najliczniejszych polskich społeczności świata – jeszcze niedawno mówiło się o milionie Polaków na Wyspach. Polacy w UK to dwie zupełnie różne fale: bohaterowie spod Monte Cassino i dywizjonu 303, którzy zostali tu po wojnie, oraz milion młodych ludzi, którzy przylecieli tanimi liniami po 2004 roku „na chwilę”, a często zostali na lata. Dziś, po Brexicie, ta wielka fala się cofa, a odpływ Polaków z Wysp stał się najciekawszą częścią historii polskiej Anglii.
Ilu Polaków mieszka w Wielkiej Brytanii?
Liczba Polaków w Wielkiej Brytanii przez dekadę tylko rosła, dziś spada – i zależy od tego, kogo liczymy: obywateli Polski, osób urodzonych w Polsce czy wszystkich z polskimi korzeniami.
| Wskaźnik | Liczba | Źródło |
|---|---|---|
| Urodzeni w Polsce (spis 2021, Anglia i Walia) | 743 tys. | Office for National Statistics |
| Urodzeni w Polsce – Szkocja i Irlandia Płn. | ok. 98 tys. | spisy 2022 |
| Szacunek aktualny (malejący) | ok. 680–750 tys. | ONS, 2024 |
| Szczyt fali (ok. 2017) | blisko 1 mln | ONS |
W szczytowym momencie Polacy byli największą grupą urodzonych za granicą w całym Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej – i jedną z najliczniejszych mniejszości narodowych. Dziś, po spadku liczby i latach odpływu, ustępują migrantom z Indii, ale wciąż pozostają w ścisłej czołówce. Rozbieżność liczb bierze się stąd, że część Polaków przyjęła obywatelstwo brytyjskie i w statystykach „znika”, a dzieci urodzone już na Wyspach nie są liczone jako urodzone w Polsce.
Skąd się wzięli – od dywizjonu 303 do tanich linii
Polska obecność na Wyspach brytyjskich ma dwa wyraźne początki, oddzielone od siebie ponad półwieczem.
– w czasie II wojny światowej w Wielkiej Brytanii stacjonowało Wojsko Polskie, a lotnicy dywizjonu 303 zapisali się w Bitwie o Anglię jako jedni z najskuteczniejszych;
– po 1945 roku około 150 tysięcy żołnierzy i uchodźców nie wróciło do Polski rządzonej przez komunistów – powstała emigracja niepodległościowa z rządem na uchodźstwie w Londynie;
– prawdziwa lawina przyszła po 1 maja 2004 roku, wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej, gdy Wielka Brytania od razu otworzyła rynek pracy – w kilka lat przyjechało kilkaset tysięcy młodych ludzi;
– po 2016 roku, wraz z Brexitem, fala migracji zaczęła się odwracać.
To dlatego polska społeczność na Wyspach jest tak nietypowa: obok stuletnich weteranów i ich wnuków, mówiących już tylko po angielsku, żyje pokolenie trzydziesto- i czterdziestolatków, które pamięta jeszcze pierwszy lot z biletem za 99 złotych.
Gdzie mieszkają – polska mapa Wysp
Londyn – stolica polskiej Brytanii
W samym Londynie mieszka około 110 tysięcy Polaków. Historycznym sercem jest zachód miasta: Ealing (nazywany „małą Polską”), Hounslow, Hammersmith, Acton i Balham. To tu działa legendarny POSK – Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny, a polski sklep, polski fryzjer i msza po polsku są na wyciągnięcie ręki.
Manchester, Peterborough i reszta Anglii
Drugim skupiskiem jest aglomeracja Manchesteru (ok. 24 tys.), a dalej Birmingham, Peterborough, Slough, Leicester i Bradford – przemysłowe i magazynowe miasta w Anglii (England), które po 2004 roku dawały pracę od zaraz. Peterborough przez lata uchodziło za jedno z „najbardziej polskich” miast kraju.
Szkocja
Osobną historią jest Szkocja z Edynburgiem i Glasgow – tu polska obecność sięga jeszcze wojennych obozów Wojska Polskiego, a po 2004 roku doszła liczna młoda emigracja.
Dywizjon 303 – polski ślad, którego Brytyjczycy nie zapomnieli
Żaden inny epizod nie związał Polaków z Brytyjczykami tak jak lato 1940 roku. W czasie Bitwy o Anglię polscy piloci dywizjonu 303 okazali się jednymi z najskuteczniejszych w całym RAF-ie, a ich brawura przeszła do brytyjskiej legendy.
„Gdyby nie wielki wkład polskich dywizjonów i ich niezłomna odwaga, nie jestem pewien, czy bitwa zakończyłaby się tak samo” – te słowa przypisywane dowódcom RAF-u do dziś powtarza się przy pomniku Lotników Polskich w Northolt.
Zderzenie z kulturą – polski sklep na każdej High Street
Największym śladem, jaki Polacy zostawili w brytyjskim krajobrazie, jest polski sklep – „Polski Sklep” stał się na Wyspach pojęciem tak rozpoznawalnym, że wchodzą do niego także Brytyjczycy po kiełbasę i ogórki kiszone. Polacy odmienili też brytyjską służbę zdrowia i budownictwo: „polski hydraulik” był przez lata symbolem całej fali. Wśród młodszego pokolenia narodził się ponglish – „biorę szift w pracy”, „płacę renta za flat”. Polskie parafie w niedzielę wciąż pękają w szwach, choć dzieci coraz częściej odpowiadają księdzu po angielsku.
Jak są traktowani
Relacje bywały probierzem nastrojów całego kraju. Tuż po referendum w sprawie Brexitu w 2016 roku brytyjska policja odnotowała wzrost incydentów na tle narodowościowym, a część z nich wymierzona była w Polaków. Z drugiej strony rząd brytyjski uruchomił EU Settlement Scheme, który zabezpieczył legalny pobyt setek tysięcy Polaków. Rzetelna ocena wymaga ostrożności – obok głośnych incydentów są też badania migracji pokazujące, że Polacy należą do najlepiej ocenianych i najszybciej integrujących się grup migranckich.
Życie polonijne dziś
Polska Wielka Brytania jest zorganizowana na dwóch poziomach – starej emigracji niepodległościowej i nowej, poakcesyjnej:
– POSK w Hammersmith (od 1974 roku) z Biblioteką Polską i teatrem to serce polskiej kultury na Wyspach;
– Polska Macierz Szkolna patronuje dziesiątkom szkół sobotnich, w których dzieci uczą się polskiego;
– działają Zjednoczenie Polskie, Instytut Józefa Piłsudskiego, Polska Misja Katolicka oraz media polonijne – od „Coolturki” i „Polish Express” po portal londynek.net.
Jak głosują Polacy w UK
Obwody na Wyspach to najliczniejsze polskie głosowanie poza krajem – i pokazują profil odwrotny niż amerykański. W wyborach prezydenckich 2025 roku, według danych Państwowej Komisji Wyborczej, w drugiej turze w Wielkiej Brytanii Rafał Trzaskowski zdobył 60,72 proc. głosów, a Karol Nawrocki 39,28 proc. Frekwencja sięgnęła prawie 84 proc.
Polacy na Wyspach głosowali w 108 obwodach, m.in. w Londynie, Birmingham, Manchesterze, Edynburgu i Glasgow. Największy obwód powstał w Nottingham, gdzie zarejestrowało się 3688 wyborców. W pierwszej turze wygrał tu Trzaskowski (35,91 proc.), a na kolejnych miejscach – inaczej niż w kraju – znaleźli się Sławomir Mentzen i Grzegorz Braun.
Czy Polacy wracają z Wielkiej Brytanii?
To dziś główny wątek polskiej Anglii, a odpływ przyspieszyły pandemia i Brexit. Według brytyjskiego urzędu statystycznego (ONS) w roku kończącym się w czerwcu 2025 Wyspy opuściło około 25 tysięcy obywateli Polski, a przyjechało zaledwie kilka tysięcy – bilans jest wyraźnie ujemny. Powody są trzy: rosnące koszty życia i kryzys mieszkaniowy na Wyspach, formalności migracyjne po Brexicie oraz poprawa sytuacji w Polsce. Nie każdy wyjazd z UK to jednak powrót do kraju – część migrantów przenosi się do innych państw.
Czy w Wielkiej Brytanii jest drogo?
Wyspy są wyraźnie droższe od Polski – koszty życia bywają o około jedną trzecią wyższe, a jedzenie w restauracji nawet o dwie trzecie. Waluta to funt szterling (GBP); przelicznik orientacyjny: 1 funt ≈ 5 zł.
| Pozycja | Cena (funt, GBP) | Ok. w PLN |
|---|---|---|
| Bochenek chleba | ~£1,3 | ~6,5 zł |
| Litr benzyny | ~£1,45 | ~7,3 zł |
| Obiad w niedrogiej restauracji | ~£16 | ~80 zł |
| Wynajem kawalerki w Londynie | ~£1800–2200/mies. | ~9000–11000 zł |
| Wynajem poza Londynem | ~£800–1200/mies. | ~4000–6000 zł |
Ceny orientacyjne (źródło: Numbeo/portale kosztów życia), mocno różnią się między Londynem a resztą kraju. Żywność bywa droższa niż w Polsce o ok. 47 proc., posiłki w restauracjach o ok. 69 proc.
Polacy w Wielkiej Brytanii – najczęstsze pytania
Dlaczego Polacy wracają z Anglii?
Główne powody to rosnące koszty życia i kryzys mieszkaniowy na Wyspach, formalności po Brexicie oraz poprawa sytuacji gospodarczej w Polsce. W ostatnim roku z UK wyjechało około 25 tysięcy Polaków, a przyjechało jedynie kilka tysięcy.
W jakim mieście w UK jest najwięcej Polaków?
Najwięcej w Londynie (ok. 110 tys.), zwłaszcza w zachodnich dzielnicach Ealing i Hounslow. Kolejne duże skupiska to Manchester, Birmingham, Peterborough, Slough oraz Edynburg i Glasgow.
Czy Polacy to najliczniejsi imigranci w UK?
Przez kilka lat tak – Polacy byli największą grupą urodzonych za granicą. Dziś, po fali powrotów, ustępują migrantom z Indii, ale wciąż są w ścisłej czołówce.
Czy w Wielkiej Brytanii jest drogo?
Tak, drożej niż w Polsce – koszty życia są wyższe o około jedną trzecią, a wynajem kawalerki w Londynie to koszt rzędu 1800–2200 funtów miesięcznie. Poza stolicą jest wyraźnie taniej.
