Polacy w Egipcie – ilu jest nas nad Nilem?

Ilu nas jest nad Nilem? Polonia w Egipcie jest niewielka, wręcz śladowa – nie istnieje żadna oficjalna liczba, która pozwoliłaby ją dokładnie zmierzyć. Jej trzon stanowią Polki, które związały swoje życie z Egipcjanami, a główne skupiska rodaków to Kair i Aleksandria. Prawdziwym sercem polskiej obecności nad Nilem pozostaje jednak coś więcej niż statystyka – wielka polska archeologia oraz wojenny szlak żołnierzy, którzy przelewali tu krew za wolność.

Ile Polaków mieszka w Egipcie?

Odpowiedź trzeba postawić wprost: nie znamy dokładnej liczby. Polonia w Egipcie nie doczekała się oficjalnej statystyki, a polskie placówki podają jedynie informacje o społeczności niewielkiej i rozproszonej. Najliczniejszą grupę tworzą Polki, które wyszły za mąż za Egipcjan i osiadły przede wszystkim w Kairze oraz Aleksandrii. Ich pobyt w Egipcie bywa wieloletni, a często dożywotni. Poniższa tabela porządkuje najważniejsze informacje o tym, co o naszej obecności nad Nilem wiemy na pewno.

Skąd wzięli się Polacy w Egipcie?

Nasza obecność nad Nilem ma korzenie głębsze, niż mogłoby się wydawać, i niewiele wspólnego ma z wakacyjnym zwiedzaniem. Już w 1583 roku Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka” dotarł do egipskiej ziemi i pozostawił po sobie szczegółowy opis kraju faraonów. W kolejnych stuleciach Egipt przyciągał polskich podróżników, uczonych i kolekcjonerów, a w XIX wieku zainteresowanie starożytną cywilizacją przerodziło się w poważne badania naukowe.

Osobny, dramatyczny rozdział dopisała II wojna światowa. Przez Egipt przeszedł szlak bojowy Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich – polskich żołnierzy, którzy w 1941 roku wsławili się w obronie oblężonego Tobruku. Od ich postawy zależało bezpieczeństwo całego odcinka frontu. Świadectwem tamtej daniny krwi są polskie groby na egipskim cmentarzu wojennym w Tel el-Kebir, gdzie spoczywa 66 naszych rodaków, dla których droga powrotna do kraju już się nie zaczęła. To właśnie nauka i żołnierski trud, a nie turystyczne pamiątki, tworzą fundament polskiej historii w tym kraju.

Kazimierz Michałowski – ojciec polskiej archeologii śródziemnomorskiej

Jeżeli jeden człowiek symbolizuje polską obecność w Egipcie, to jest nim profesor Kazimierz Michałowski. To on wyprowadził Polaków z roli gości do grona światowej czołówki badaczy starożytności. W latach 1936–1939 pokierował wykopaliskami w Edfu – pierwszymi w dziejach polskimi badaniami archeologicznymi za granicą, prowadzonymi przez polsko-francuską grupę uczonych.

Po wojnie rozmach jego dzieła jeszcze wzrósł. W 1959 roku powołał w Kairze Polską Stację Archeologii Śródziemnomorskiej, która dziś działa jako Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego imienia Kazimierza Michałowskiego. Od 1960 roku polscy badacze prowadzą prace w Aleksandrii, na stanowisku Kom el-Dikka, odsłaniając rzymski amfiteatr i egipskie mozaiki. Najgłośniejszy sukces przyszedł jednak z Górnego Egiptu: od 1961 roku polska misja pracuje przy świątyni królowej Hatszepsut w Deir el-Bahari, gdzie odsłoniła nieznaną wcześniej świątynię faraona Totmesa III. Ta świątynia, ukryta między skałami, stała się wizytówką polskiej egiptologii, a informacje o odkryciu obiegły cały naukowy świat.

Warto pamiętać także o prekursorze. Tadeusz Smoleński (1884–1909) był pierwszym polskim egiptologiem – w latach 1905–1909 prowadził badania w Egipcie pod kierunkiem słynnego Gastona Maspero, między innymi w Szarunie i Gamhud. Pokonała go jednak nieuleczalna wówczas gruźlica: zmarł młodo w Krakowie, gdzie spoczął na cmentarzu Rakowickim.

Polski ślad w Egipcie to nie pamiątkowe zdjęcia z wielbłądem, lecz mozolna praca uczonych i ratowanie dziedzictwa ludzkości. Nasi archeolodzy nie przyjeżdżają tu podziwiać zabytków – oni je odkrywają, konserwują i ocalają dla przyszłych pokoleń.

„Widok ten robił wrażenie pola bitwy pod Verdun…”
– Kazimierz Michałowski o terenie wykopalisk

Życie polonijne dziś

Choć polonia w Egipcie jest nieliczna, ma swoje trwałe punkty oparcia – instytucje, które podtrzymują polskość nad Nilem i dbają o wzajemną uprzejmość obu narodów. Wokół nich gromadzi się niewielka, lecz zżyta grupa rodaków:

– Ambasada RP w Kairze, przy której działają biblioteka, szkoła polonijna oraz biuletyn „Mazurek”;

– Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego w Kairze;

– stała ekspedycja polsko-egipska pracująca w Deir el-Bahari;

– Stowarzyszenie Polonii w Egipcie;

– Związek Rodzin Polsko-Egipskich, skupiający rodziny łączące oba narody.

To właśnie wokół tych miejsc ogniskuje się codzienne życie naszych rodaków, a polska mowa i wiara przetrwały tu mimo odległości od ojczyzny. Bieżące informacje o wydarzeniach polonijnych przekazują ambasada oraz sama społeczność.

Polacy w Egipcie – najczęstsze pytania

Kto odkrył świątynię Totmesa III w Deir el-Bahari?

Świątynię faraona Totmesa III odkryła polska misja archeologiczna kierowana przez profesora Kazimierza Michałowskiego, pracująca przy kompleksie świątynnym królowej Hatszepsut w Deir el-Bahari od 1961 roku.

Kim był pierwszy polski egiptolog?

Pierwszym polskim egiptologiem był Tadeusz Smoleński, który w latach 1905–1909 prowadził badania w Egipcie pod kierunkiem Gastona Maspero. Zmarł młodo w Krakowie i został pochowany na cmentarzu Rakowickim.

Czy polscy archeolodzy pracują dziś w Egipcie?

Tak, polscy naukowcy są w Egipcie stale obecni. Działa tam Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego z siedzibą w Kairze, a polska ekspedycja nieprzerwanie prowadzi prace w Deir el-Bahari.

Czy Egipcjanie lubią Polaków?

Relacje są życzliwe, a Polacy cieszą się w Egipcie autentycznym szacunkiem. Zbudowały go dziesięciolecia wspólnej pracy archeologicznej, dzięki której polscy uczeni realnie przyczynili się do ratowania i poznania egipskiego dziedzictwa.