Stepan Bandera, przywódca OUN, jest symbolem ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej oraz kolaboracji z hitlerowskimi Niemcami. Michał Soska przedstawia mniej znaną część jego biografii: powojenne życie w Monachium i współpracę z zachodnimi wywiadami. Na podstawie badań historyka Grzegorza Rossolińskiego-Liebe i odtajnionych dokumentów CIA opisuje, jak Bandera szkolił agentów dla brytyjskiego MI6, a po zerwaniu tej współpracy przez Brytyjczyków współpracował z wywiadem włoskim i zachodnioniemieckim, aż do zamachu zleconego przez Nikitę Chruszczowa, wykonanego w Monachium w 1959 roku. Tekst pyta też, dlaczego Niemcy wciąż nie otworzyły archiwów na ten temat.
Stefan Bandera jest głównym symbolem dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów z OUN i UPA ludobójstwa na Polakach na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Jest też symbolem ukraińskiej kolaboracji z hitlerowskimi Niemcami, której efektem było powstanie ukraińskiej dywizji SS „Galizien” i ukraińskich batalionów Wehrmachtu „Nachtigall” i „Roland”. Choć został przez Niemców aresztowany i osadzony w obozie koncentracyjnym.
Bandera po wojnie w Monachium
To przypuszczalnie na mocy nieformalnego porozumienia o współpracy ukraińsko-niemieckiej Bandera został wraz z innymi przywódcami OUN przez hitlerowców zwolniony. Po wojnie przebywał w Monachium.
Stefan Bandera to także „bohater narodowy” dla sporej części zwolenników Majdanu i porewolucyjnych władz w Kijowie. Jego portrety pojawiały się wraz z flagami i symbolami UPA na barykadach i w zdobytych gmachach. Pomniki UPA i Bandery stoją zresztą w setkach wsi i miast zachodniej Ukrainy, a środowiska skrajnie nacjonalistyczne stanowią dużą część zaplecza nowych, „demokratycznych” władz.

Polski historyk zajmujący się tematyką II wojny światowej, pracujący na Wolnym Uniwersytecie Berlińskim, Grzegorz Rossoliński-Liebe, po kilkuletnich badaniach twierdzi, że Bandera po wojnie w dużo większym stopniu wspierany był przez służby wywiadowcze RFN niż do tej pory przypuszczano.
Sojusznik USA, Wielkiej Brytanii i RFN
Po wojnie Bandera współpracował najpierw z brytyjskim Secret Intelligence Service (MI6) – w zamian za pomoc finansową, Bandera szkolił brytyjskich agentów i pomagał w przerzucaniu ich do ZSRR. Pod presją USA Brytyjczycy zerwali współpracę z Banderą w 1954 r., ale siatka Bandery działała w RFN nadal: drukowała własne gazety i książki, kierowała swoimi szpiegami w ZSRR, finansując to fałszywymi dolarami. Kierowała „Wolnym Ukraińskim Uniwersytetem” w Monachium i organizowała antyradzieckie akcje protestacyjne. Z centrali w Monachium jeden z czołowych ukraińskich działaczy, Jarosław Steczko, kierował „Antybolszewickim Blokiem Narodów” – organizacją dawnych nazistowskich kolaborantów z Chorwacji, Słowacji i Ukrainy, która podczas zimnej wojny działała jako bojówka antykomunistyczna. Przez cały ten czas, do 1960 r. – według danych policji niemieckiej – ugrupowanie banderowców dokonało w RFN ok. 100 zabójstw politycznych. Od wiosny 1956 r. Bandera, w zamian za pieniądze i broń, współpracował najpierw z wywiadem włoskim, a potem zachodnioniemieckim. Bandera i Niemcy byli przekonani, że na terytorium Ukrainy i Polski działa silne, antyradzieckie ukraińskie podziemie, więc nadal wysyłali tam kurierów i kilkuosobowe bojówki. W 1957 r. Nikita Chruszczow zlecił zabójstwo emigracyjnego kierownictwa OUN – Bandery i Lwa Rebeta. Zamach na Banderę wykonano w Monachium 15 października 1959 r.
Niemcy nie otwierają archiwów
W wywiadzie udzielonym 2 maja portalowi german-foreign-policy.com Rossoliński-Liebe twierdzi, na podstawie odtajnionych niedawno dokumentów CIA, że żaden zachodni wywiad tak długo nie wspierał Bandery, jak zachodnioniemiecki BND (Federalna Służba Wywiadowcza). BND finansował siatkę OUN w Monachium i napływających do niej ukraińskich nazistów i kolaborantów, wspierał także pozycję samego Bandery. Niemiecki wywiad nadal jednak nie ujawnia swoich dokumentów na ten temat.
Odtajnione amerykańskie akta jednak ujawniają kulisy początków współpracy Bandery z Brytyjczykami i Niemcami. W kontakcie z MI6 Bandera był już od 1948 r., a od 1949 r. brytyjski wywiad pomagał mu w wysyłaniu ukraińskich agentów na Ukrainę. Brytyjczycy zdawali sobie przy tym sprawę, z kim mają do czynienia: „To bandyta, jeśli chce się go tak nazwać, ale z gorącym patriotyzmem, który nadaje jemu bandytyzmowi moralne tło i uzasadnienie”. Najpóźniej od 1956 r. z Banderą współpracował także wywiad RFN, i także doskonale zdawał sobie sprawę, kim jest Bandera: „Znamy go już od dobrych 20 lat” – pisał w 1959 r. Heinz-Danko Herre, dawniej działający w hitlerowskim wywiadzie wojskowym na ZSRR (Fredem Heere Ost), a po wojnie odpowiedzialny w BND za szpiegostwo na terenie ZSRR.
Rossoliński-Liebe twierdzi, że dopóki niemiecki wywiad nie ujawni swoich dokumentów na temat współpracy z Banderą, nie będzie możliwe pełne wyjaśnienie jego wymiaru. Podkreśla jednak, że nikt inny tak długo i tak intensywnie nie wspierał po wojnie Bandery, jak BND.
Michał Soska
Przeczytaj również: Pomnik UPA w Hruszowicach
ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Michała Soski pt. „Niemiecki wywiad wspierał Banderę” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 20 (967) z dnia 13 maja 2014 roku, s. 1, 12. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Michał Soska / „Nasza Polska”. Zdjęcia: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 20 (967)/2014, s. 1, 12; zdjęcie czarno-białe pokolorowane przez redakcję.





