Narodowy Fundusz Zdrowia płaci za każdą niskodawkową tomografię komputerową płuc wykonaną w nowym programie profilaktycznym, bez limitu badań i bez skierowania od lekarza. Nowe badania NFZ są przeznaczone dla obecnych i byłych palaczy w wieku od 50 do 74 lat. To grupa, w której rak płuca latami rozwija się bez objawów, a gdy daje o sobie znać, często jest już w zaawansowanym stadium.
Program profilaktyki raka płuca działa od października 2026 r.
Darmowa tomografia płuc na NFZ jest świadczeniem gwarantowanym od 23 lipca 2026 r., kiedy weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 lipca 2026 r. (Dz.U. poz. 976). Dopisało ono program profilaktyki raka płuca do tej samej listy, na której są mammografia i cytologia. Umowy z placówkami obowiązują od 1 października 2026 r.
We wrześniu oddziały wojewódzkie NFZ ogłosiły konkursy na realizatorów we wszystkich 16 województwach. Pierwsze umowy Fundusz podpisał w województwach świętokrzyskim, małopolskim i wielkopolskim, a pierwsi pacjenci zgłaszali się na badania w drugiej połowie października. Kolejne konkursy są rozstrzygane. Program wczesnego wykrywania raka płuca jest adresowany do osób z grup wysokiego ryzyka, a Fundusz chce, by bezpłatna tomografia płuc była dostępna w każdym regionie.
Dążymy do zabezpieczenia tych świadczeń we wszystkich województwach. Chcemy zakontraktować co najmniej 32 placówki, ale nie wykluczamy, że będzie ich więcej
Paweł Florek, dyrektor Biura Komunikacji Społecznej i Promocji NFZ, komunikat Funduszu z 2 października 2026 r.
Świadczenia są nielimitowane a fundusz zapłaci za każde badanie wykonane zgodnie z umową, więc nie ma puli, po której wyczerpaniu pacjent musiałby czekać na kolejny okres finansowania. Roczny budżet programu NFZ szacuje na około 16 mln zł, a wydatki w perspektywie dziesięciu lat mogą przekroczyć 662 mln zł.
Badanie wykonuje się w pracowni stacjonarnej albo w mobilnej a listę placówek, które mają umowę, Fundusz publikuje w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć” i uzupełnia ją po każdym rozstrzygniętym konkursie.
Kto może zrobić darmową tomografię płuc na NFZ
Do programu kwalifikują się wyłącznie osoby z historią palenia papierosów: co najmniej 20 paczkolat i nie więcej niż 15 lat od rzucenia palenia. Wiek i dodatkowe czynniki ryzyka rozporządzenie rozpisuje na trzy grupy.
| Grupa pacjentów | Wiek, lata | Warunek dodatkowy |
|---|---|---|
| Palacze i byli palacze z co najmniej 20 paczkolatami, do 15 lat od rzucenia | 55-74 | brak, wystarcza historia palenia |
| Palacze i byli palacze z co najmniej 20 paczkolatami, do 15 lat od rzucenia | 50-54 | co najmniej jeden czynnik ryzyka: praca z substancjami rakotwórczymi przez minimum 2 lata (np. azbest), narażenie na radon, przebyty chłoniak, nowotwór głowy i szyi albo pęcherza moczowego, rak płuca u rodzica, rodzeństwa lub dziecka, POChP |
| Osoby po leczeniu raka płuca, spełniające te same kryteria palenia | 55-74 | zakończone leczenie i zakończony 5-letni okres monitorowania |
Skierowanie nie jest potrzebne gdyż pacjent zgłasza się bezpośrednio do placówki z umową, a o udziale w programie decyduje lekarz podczas wizyty kwalifikującej, po wywiadzie medycznym. Według oceny skutków regulacji Ministerstwa Zdrowia kryteria spełnia około 1,9 mln osób.
Paczkolata. Jak policzyć, czy kwalifikujesz się do badania
O tym, czy palacz dostanie bezpłatną tomografię płuc, przesądza wskaźnik paczkolat, więc przed zapisem warto go policzyć samemu. Paczkolata to miara łącznego narażenia na dym tytoniowy: liczba paczek papierosów wypalanych dziennie pomnożona przez liczbę lat palenia. Jedna paczka to 20 papierosów. Wskaźnik pozwala porównać osobę, która paliła krócej, ale więcej, z kimś, kto palił mniej przez dłuższy czas.
Wzór działa także przy niepełnych paczkach. Liczbę papierosów dziennie dzieli się przez 20 i mnoży przez lata palenia:
- 1 paczka dziennie przez 20 lat daje 20 paczkolat
- 2 paczki dziennie przez 10 lat dają 20 paczkolat
- 10 papierosów dziennie przez 40 lat daje 20 paczkolat
- 15 papierosów dziennie przez 30 lat daje 22,5 paczkolata
- 10 papierosów dziennie przez 30 lat daje 15 paczkolat, czyli za mało do programu
Drugi warunek dotyczy byłych palaczy. Od rzucenia papierosów nie może minąć więcej niż 15 lat. Osoba, która paliła paczkę dziennie przez 25 lat, ale rzuciła 20 lat temu, nie zakwalifikuje się do programu, mimo że ma 25 paczkolat.
NDTK, czyli niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej
Program badań przesiewowych opiera się na jednym badaniu obrazowym, które wykrywa niewielkie zmiany w płucach, zanim pojawią się objawy. Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) to tomografia klatki piersiowej wykonywana z dawką promieniowania znacznie niższą niż przy standardowym badaniu, przy zachowaniu jakości obrazu wystarczającej do wykrycia małych guzków. Badanie jest bezbolesne.
4 etapy w programie
Ścieżka pacjenta, opisana przez Narodowy Fundusz Zdrowia, ma cztery kroki:
- wizyta kwalifikująca, na której lekarz przeprowadza wywiad i sprawdza kryteria
- badanie NDTK ze standaryzowanym opisem
- wizyta wynikowa z omówieniem wyniku i zaleceniami
- kolejne badanie kontrolne NDTK w ramach dalszego monitorowania
Badanie przesiewowe w programie powtarza się co 12 miesięcy. Radiolog ocenia wykryte guzki według skali Lung-RADS w wersji 2 z 2022 r. Wynik ujemny u osoby niepalącej lekarz może omówić w teleporadzie. Wynik wątpliwy oznacza wizytę w gabinecie i kontrolne NDTK w terminie wskazanym przez lekarza, a wynik dodatni wizytę stacjonarną i dalszą diagnostykę. Każdy pacjent, który nadal pali, dostaje propozycję interwencji antynikotynowej.
Wymagania wobec placówek
Rozporządzenie stawia wymagania sprzętowi i lekarzom. Tomograf musi mieć co najmniej 32 rzędy detektorów, a dawka dla pacjenta o standardowej budowie nie może przekraczać 3 mGy. Opis badania wykonuje radiolog, który w ciągu ostatnich pięciu lat samodzielnie opisał co najmniej 300 badań NDTK, co potwierdza konsultant wojewódzki. Wizytę kwalifikującą prowadzi specjalista chorób płuc, chirurgii klatki piersiowej, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych albo medycyny pracy.
Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie zmian nowotworowych, ponieważ znacznie zwiększa to szanse na skuteczne leczenie. Po to właśnie resort zdrowia włączył to świadczenie do programów profilaktycznych na NFZ
lek. Michał Dzięgielewski, Centrala NFZ, komunikat Funduszu z 11 września 2026 r.
Kogo program nie obejmie
Bezpłatne NDTK jest badaniem przesiewowym dla osób bez objawów, dlatego rozporządzenie wyklucza z programu cztery grupy pacjentów:
- osoby z rozpoznanym rakiem płuca albo innym nowotworem zajmującym układ oddechowy, także w trakcie 5-letniego monitorowania po leczeniu
- osoby, które w ciągu 12 miesięcy przed planowanym badaniem miały tomografię klatki piersiowej
- osoby z przeciwwskazaniami do NDTK
- osoby z objawami: krwiopluciem, chrypką, niezamierzoną utratą masy ciała albo kaszlem trwającym ponad 8 tygodni
Rak płuca zabija więcej osób, niż co roku na niego zachoruje
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2022 r., na które powołuje się NFZ, w Polsce rocznie rozpoznaje się około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca, a z powodu raka płuca umiera niemal 26 tys. osób. Zgonów jest więc o ponad 5 tys. więcej niż nowych rozpoznań. Rak płuca odpowiada za ponad jedną piątą wszystkich zgonów nowotworowych, a prognozy Funduszu mówią o wzroście liczby zachorowań do 32,5 tys. rocznie w 2029 r. Poważnym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie papierosów, z którym wiąże się 85-90 proc. przypadków.
Niskodawkową tomografię płuc lekarze wykonywali już wcześniej, ale w programach czasowych. W latach 2021-2023 w pilotażowym Ogólnopolskim Programie Wczesnego Wykrywania Raka Płuca przeprowadzono ponad 39 tys. badań, jak podało Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację poselską. To około 2 proc. z 1,9 mln osób, które dziś spełniają kryteria programu. Od października 2026 r. badanie jest stałym świadczeniem i nie zależy od przedłużania pilotażu.
Najczęstsze pytania
Czy do darmowej tomografii płuc potrzebne jest skierowanie?
Skierowanie do niskodawkowej tomografii komputerowej płuc w programie profilaktyki raka płuca nie jest potrzebne. Pacjent zgłasza się bezpośrednio do placówki, która ma umowę z NFZ na realizację programu, a lekarz na wizycie kwalifikującej sprawdza wiek, liczbę paczkolat i czas od rzucenia palenia. Listę takich placówek publikuje wyszukiwarka NFZ „Gdzie się leczyć”.
Jak często można wykonać bezpłatne badanie NDTK?
Badanie przesiewowe w programie wykonuje się co 12 miesięcy, dopóki pacjent spełnia kryteria wiekowe i dotyczące palenia. Gdy wynik jest wątpliwy, lekarz wyznacza wcześniejsze kontrolne NDTK w terminie zgodnym ze skalą Lung-RADS. Program nie obejmuje osoby, która w ciągu ostatnich 12 miesięcy miała już tomografię klatki piersiowej.
Czy niskodawkowa tomografia płuc jest szkodliwa?
Niskodawkowa tomografia komputerowa używa znacznie mniejszej dawki promieniowania niż standardowa tomografia klatki piersiowej. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 lipca 2026 r. wymaga, by dawka dla pacjenta o standardowej budowie nie przekraczała 3 mGy, a placówka weryfikuje to w testach aparatu. Badanie jest bezbolesne.
Czy były palacz może skorzystać z programu?
Były palacz kwalifikuje się do programu, jeśli od rzucenia papierosów minęło nie więcej niż 15 lat, ma za sobą co najmniej 20 paczkolat i mieści się w przedziale wieku od 55 do 74 lat. Osoba w wieku 50-54 lata musi dodatkowo mieć co najmniej jeden czynnik ryzyka, na przykład POChP albo raka płuca u krewnego pierwszego stopnia.
