Modlitwa do świętego Antoniego Wielkiego to przede wszystkim prośba o wytrwałość w pokusie i o obronę przed złym duchem – bo właśnie z tą walką kojarzy się egipski pustelnik. Poniżej znajdziesz pełne, autentyczne teksty: kolektę mszalną z 17 stycznia, troparion i kontakion Kościołów wschodnich, modlitwę ułożoną ze słów samego Antoniego oraz krótkie wezwania. Każdą z nich objaśniamy: skąd pochodzi, co znaczy i kiedy najlepiej ją odmawiać.
Kim był ten święty – egipski asceta z IV wieku, ojciec mnichów, nie mylić z Antonim z Padwy – opisujemy szczegółowo w osobnym artykule: święty Antoni Wielki. Tutaj zajmujemy się wyłącznie modlitwą.
Kolekta mszalna z 17 stycznia
Najważniejsza modlitwa Kościoła do świętego Antoniego Wielkiego to kolekta, czyli modlitwa dnia, którą kapłan odmawia na początku Mszy w dniu jego wspomnienia. Jest to tekst oficjalny, zatwierdzony w Mszale Rzymskim – i najkrótsze streszczenie tego, o co w ogóle prosimy przez wstawiennictwo tego świętego.
Boże, Ty powołałeś świętego Antoniego, opata, na pustynię, aby Ci służył z podziwu godną gorliwością, spraw za jego wstawiennictwem, abyśmy wyrzekli się samych siebie i miłowali Ciebie ponad wszystko.
Przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków. Amen.
Mszał Rzymski, kolekta na wspomnienie św. Antoniego, opata (17 stycznia)
Warto zatrzymać się nad jej treścią, bo jest zaskakująco konkretna. Nie prosimy o cud ani o pomyślność. Prosimy o dwie rzeczy, które u Antoniego szły razem: „abyśmy wyrzekli się samych siebie” – czyli o wolność od własnego egoizmu, od żądzy posiadania i od strachu – oraz „abyśmy miłowali Ciebie ponad wszystko”, bo pierwsze bez drugiego jest tylko ascezą bez celu. Kolekta zwraca też uwagę na słowo „powołałeś”: pustynia nie była u Antoniego ucieczką od ludzi, lecz odpowiedzią na wezwanie.
Modlitwa słowami samego Antoniego
W tradycji łacińskiej nie ma jednej „klasycznej” modlitwy do świętego Antoniego Wielkiego, jaką znamy na przykład od Antoniego z Padwy. Za to mamy coś rzadszego: jego własne słowa, zapisane przez świadka. Poniższe wezwania są złożone z autentycznych zdań z Żywotu świętego Antoniego pióra świętego Atanazego Aleksandryjskiego – z tego, co Antoni wykrzyczał w ciemność grobowca, i z psalmu, który wtedy śpiewał.
Panie Jezu Chryste, Ty byłeś przy Antonim, gdy leżał pobity w ciemności, i nie opuściłeś go.
Daj mi jego odwagę, bym mógł powiedzieć w każdej próbie: nie uciekłem, i nic mnie nie oddzieli od miłości Chrystusa.
Daj mi jego ufność, bym powtarzał za psalmem: chociażby stanął naprzeciw mnie obóz, moje serce bać się nie będzie.
Daj mi jego trzeźwość, bym rozpoznał, że złe duchy straszą, bo nie mają mocy – i że pieczęcią oraz bezpiecznym murem jest dla nas wiara w Ciebie.
Święty Antoni Wielki, ojcze mnichów, wyproś mi łaskę wytrwania do końca. Amen.
Wezwania oparte na: św. Atanazy Aleksandryjski, Żywot świętego Antoniego Wielkiego, rozdz. 9 oraz Rz 8,35 i Ps 27,3
Ta modlitwa działa inaczej niż typowa prośba o łaskę. Nie prosi o usunięcie próby – prosi o postawę w próbie. Antoni nie modlił się o to, żeby demony przestały go bić; modlił się, leżąc, i zawołał, że wrócił. Cała jego duchowość mieści się w tym jednym zdaniu: „To jestem ja, Antoni, nie uciekłem”.
Troparion i kontakion – modlitwa Kościołów wschodnich
Prawosławie i Kościół koptyjski czczą Antoniego jeszcze mocniej niż Zachód. Ich modlitwa liturgiczna ma formę krótkich hymnów: troparionu (główny hymn święta, streszczający, kim był święty) i kontakionu (drugi hymn, rozwijający ten sam temat). Odmawia się je 17 stycznia – a w tradycji wschodniej także prywatnie, jako codzienne wezwanie do „swojego” świętego.
Troparion, ton 4
Naśladując drogi gorliwego Eliasza i idąc prostymi ścieżkami Chrzciciela, ojcze Antoni, uczyniłeś pustynię miastem i modlitwami swoimi podtrzymałeś świat. Przeto proś Chrystusa Boga, aby zbawione były dusze nasze.
Kontakion, ton 2
Odrzuciwszy zgiełk tego życia, przeżyłeś je w ciszy, we wszystkim naśladując Chrzciciela, o najsprawiedliwszy. Dlatego czcimy cię razem z nim, ojcze Antoni, fundamencie Ojców.
Przekład polski z tekstu liturgicznego Kościoła prawosławnego na 17 stycznia
Dwa obrazy z troparionu warto rozszyfrować. „Uczyniłeś pustynię miastem” – to nie poezja, lecz opis faktu: za Antonim poszły tysiące pustelników i egipska pustynia zaludniła się celami. „Modlitwami swoimi podtrzymałeś świat” – to z kolei sedno wschodniego rozumienia życia mniszego: człowiek, który odszedł od ludzi, nie porzucił ich, tylko zaczął ich nieść. Porównanie do Eliasza i Jana Chrzciciela nie jest przypadkowe – sam Antoni mówił, że asceta powinien uczyć się życia od Eliasza i jak w zwierciadle przeglądać się w jego życiu.
Krótkie wezwania do świętego Antoniego Wielkiego
Gdy brakuje czasu albo gdy pokusa przychodzi nagle, tradycja monastyczna zaleca modlitwę krótką i powtarzaną – taką, którą można wypowiedzieć jednym oddechem. Poniższe wezwania odmawia się pojedynczo lub jako litanijną serię, po każdym dodając: módl się za nami.
Święty Antoni Wielki, ojcze mnichów, módl się za nami.
Święty Antoni, zwycięzco pokus, módl się za nami.
Święty Antoni, mężu ciszy i modlitwy, módl się za nami.
Święty Antoni, obrońco przed złym duchem, módl się za nami.
Święty Antoni, opiekunie chorych i ubogich, módl się za nami.
Panie, za wstawiennictwem świętego Antoniego, opata, uwolnij mnie od lęku i od kłamstwa złego ducha, i zachowaj w wierności aż do końca. Amen.
Cztery bronie Antoniego, czyli jak on sam się modlił
Największą wartością tego świętego nie jest gotowa formuła, ale metoda. Atanazy poświęca jej w Żywocie całą długą mowę Antoniego do mnichów. Da się ją streścić w czterech punktach, i to one powinny towarzyszyć każdej modlitwie o wytrwałość w pokusie:
– wiara – Antoni powtarzał, że jest ona „pieczęcią i bezpiecznym murem”; nie technika, nie zaklęcie, lecz zaufanie
– znak krzyża – czyniony spokojnie, bez emocji; w Żywocie to on rozprasza zjawy, a nie krzyk
– modlitwa i psalmy – Antoni śpiewał psalm, gdy nie mógł wstać; słowo Boże wypowiadane głośno porządkuje przerażony umysł
– post i czuwanie – nie po to, by zadać sobie ból, lecz by odzyskać panowanie nad sobą
Do tego dochodzi piąta zasada, może najważniejsza: drwina zamiast strachu. Antoni odkrył, że złe duchy karmią się przerażeniem, a rozbraja je lekceważenie. „Gdybyście miały jakąś moc, wystarczyłoby, żeby przyszedł jeden z was” – powiedział zjawom lwów i skorpionów. Nie zaklinał ich. Wyśmiał je.
Jak i kiedy odmawiać modlitwę do świętego Antoniego Wielkiego
Nie obowiązuje tu żaden sztywny obrzęd, ale tradycja podpowiada kilka rzeczy sprawdzonych.
– 17 stycznia, w dniu wspomnienia – najlepiej kolektą mszalną, uczestnicząc we Mszy Świętej; w wielu parafiach święci się tego dnia zwierzęta i chleb
– rano, przed dniem pracy – krótkie wezwania i psalm, tak jak on: zanim pojawi się pokusa, a nie dopiero w jej środku
– w chwili nagłej pokusy – jedno zdanie, powtarzane; znak krzyża; bez negocjowania z myślą
– w ciężkiej próbie duchowej – dziewięć kolejnych dni z tą samą modlitwą, w połączeniu z postem i spowiedzią; Kościół nie zna oficjalnej nowenny do Antoniego Wielkiego, ale prywatna dziewięciodniowa modlitwa jest w pełni dopuszczalna
– w chorobie skóry lub w gospodarstwie – tradycyjnie wzywano go przy chorobach zwierząt i przy tak zwanym „ogniu świętego Antoniego”
Jedno zastrzeżenie, które sam Antoni postawiłby na pierwszym miejscu: modlitwa nie zastępuje leczenia ani rozsądku. W jego nauce łaska i trzeźwy rozum zawsze idą razem.
Czy istnieje litania i nowenna do świętego Antoniego Wielkiego
Odpowiadamy uczciwie, bo w sieci bywa tu bałagan. Kościół katolicki nie zatwierdził litanii ani nowenny do świętego Antoniego Wielkiego – litanie do zatwierdzonego użytku publicznego stanowią zamkniętą listę i nie ma na niej tego świętego. Wszystkie krążące „litanie do św. Antoniego” i „nowenny do św. Antoniego” odnoszą się w praktyce do Antoniego z Padwy, a nie do egipskiego pustelnika. Prywatnie wolno oczywiście odmawiać dowolną pobożną modlitwę – także serię wezwań podanych wyżej przez dziewięć dni.
Najczęstsze pytania o modlitwę do świętego Antoniego Wielkiego
Jaka jest oficjalna modlitwa Kościoła do świętego Antoniego Wielkiego?
Kolekta mszalna z 17 stycznia: „Boże, Ty powołałeś świętego Antoniego, opata, na pustynię…”. To jedyny tekst zatwierdzony w Mszale Rzymskim.
Ile trwa modlitwa i jak często ją powtarzać?
Kolekta i krótkie wezwania zajmują niecałą minutę; modlitwę słowami Antoniego odmawia się w około dwie minuty. Tradycja monastyczna zaleca raczej krótko i wiele razy dziennie niż długo i raz.
Czy można odmawiać troparion, będąc katolikiem?
Tak. Troparion i kontakion to hymny liturgiczne Kościołów wschodnich, a święty Antoni jest wspólnym świętym Wschodu i Zachodu. Prywatne odmawianie tych tekstów jest w pełni dopuszczalne.
Czy modlitwa do świętego Antoniego Wielkiego to egzorcyzm?
Nie. Egzorcyzm uroczysty może odprawić wyłącznie kapłan z upoważnienia biskupa. Modlitwa wstawiennicza o obronę przed złym duchem jest modlitwą prywatną i nie ma charakteru obrzędu.
Czy trzeba pościć, modląc się o wytrwałość w pokusie?
Nie ma takiego obowiązku, ale sam Antoni łączył modlitwę z postem i czuwaniem, traktując je jako ćwiczenie panowania nad sobą, nie jako karę.
