Insurekcja warszawska 1794. Pierwsze, zwycięskie powstanie warszawskie

16 min. czytania

Redakcja

15 kwietnia 2014 r.

Inscenizacja insurekcji warszawskiej 1794 w Warszawie

16 min. czytania

Redakcja

15 kwietnia 2014 r.

Insurekcja warszawska z 17 i 18 kwietnia 1794 roku była pierwszym i zwycięskim powstaniem warszawskim. W 220. rocznicę tamtych dni Radosław Kieryłowicz przypomina, jak lud Warszawy wspólnie z wojskiem wypędził z miasta rosyjski garnizon. Poznajemy kulisy spisku, w którym kluczową rolę odegrał szewc Jan Kiliński, chwiejną postawę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i dramatyczne walki o ambasadę rosyjską generała Igelströma przy ulicy Miodowej. Autor opisuje dzień po dniu Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielką Sobotę 1794 roku, aż do chwili, gdy wolna Warszawa powitała Zmartwychwstanie Pańskie i czekała na Tadeusza Kościuszkę. Insurekcja warszawska była częścią insurekcji kościuszkowskiej, ostatniej próby ratowania Rzeczypospolitej przed rozbiorami. Na końcu tekstu znajdują się liczby: ilu żołnierzy i mieszczan walczyło i ilu zginęło.

Przyćmiona ostatnimi wydarzeniami na Ukrainie 220. rocznica wybuchu insurekcji kościuszkowskiej minęła jakby niezauważona, a była to ostatnia próba ocalenia Polski przed zniknięciem z mapy Europy. Spektakularnym aktem heroizmu była insurekcja warszawska – pierwsze i do tego udane powstanie warszawskie, gdy lud Warszawy wspólnie z wojskiem wypędził z miasta rosyjskich okupantów.

Reklama

Insurekcja kościuszkowska a Warszawa w 1794 roku

24 marca 1794 r. na Rynku Krakowskim gen. Tadeusz Kościuszko przysięgał wyzwolić Polskę spod panowania zaborczych mocarstw. 4 kwietnia pod Racławicami poprowadził kosynierów do zwycięskiej bitwy. Rosyjskiego ambasadora Osipa Igelströma bardzo zaniepokoiły wypadki w Polsce. Powstańcy byli daleko na południu, ale w Warszawie stacjonowało kilka oddziałów wojska polskiego.

Igelström 2 kwietnia zwołał odprawę rosyjskich dowódców i zarządził przygotowanie miasta do obrony. Główne siły rosyjskie miały wyjść nad Pilicę, aby uniemożliwić Kościuszce sforsowanie rzeki i podejście pod Warszawę, ale w stolicy było niespokojnie i plany zmieniono. Uznano, że zagrożeniem jest wojsko polskie w mieście. Mimo mniejszych sił niż rosyjskie Polacy mieli w posiadaniu arsenał. Postanowiono zatem stworzyć dwie strefy obrony: wewnętrzną, wokół Starego i Nowego Miasta, i zewnętrzną – poza nimi. Kordon oddzielał Zamek Królewski oraz nieodległą siedzibę Igelströma od oddziałów polskich na obrzeżach miasta. Rosjanie nie uwzględnili w ogóle siły mieszczan. Na Powązkach były wojska pruskie pod dowództwem gen. Friedricha Wölcky’ego, które miały przyjść Rosjanom z odsieczą, gdyby wybuchł bunt.

Alarmistyczne listy ambasadora do carycy Katarzyny pozostawały bez echa. W końcu nakazała mu rozbrojenie siłą garnizonu polskiego i zajęcie arsenału oraz wydanie miasta Prusakom aż po Narew i udanie się na prawy brzeg Wisły. Widać, że plany III rozbioru Polski były już gotowe, a ówczesna sytuacja była grą pozorów przed królem Stanisławem Augustem, który nominalnie jeszcze władał kadłubowym królestwem, okupowanym przez wojska pruskie i rosyjskie.

Spisek

24 lutego królewska Rada Nieustająca podjęła uchwałę o redukcji wojska w połowie marca z 30 tys. do nieco ponad 15 tys. żołnierzy. Na początku marca w domu Kajetana Węgierskiego blisko 70 spiskowców pod przewodnictwem kapitana artylerii koronnej Karola Mellera nawoływało do rychłego rozpoczęcia powstania, nim Kościuszko zdecyduje się na pokierowanie insurekcją i nim „nie będzie już kim walczyć”. Andrzej Kapostas wraz z gen. Ignacym Działyńskim byli w stałej łączności z królem i wnioskowali o odłożenie działań aż do wystąpienia Kościuszki. Następnego dnia aresztowano oprócz gospodarza spotkania kilku innych spiskowców. Igelström otrzymał dowody na istnienie sprzysiężenia i poznał datę wybuchu powstania – 20 kwietnia, w niedzielę Wielkanocną. Andrzejowi Kapostasowi i kilku innym spiskowcom udało się zbiec za granicę i do Krakowa.

Tuż po krakowskim akcie insurekcji w Warszawie pojawił się Tomasz Maruszewski, osobisty wysłannik Kościuszki, który miał ożywić spisek i wyznaczyć dowódcę powstania. Przywódcą sił zbrojnych w Warszawie, obliczanych na 3,5 tys. bagnetów i szabel, miał zostać płk Filip Hauman, zaufany oficer Kościuszki, ale w ostatniej chwili odmówił. Inni oficerowie oddziałów rozlokowanych w mieście entuzjastycznie przyjęli nominacje i czekali na rozkaz spiskowców.

Reklama

Jan Kiliński i spisek warszawskich mieszczan

Pomnik Jana Kilińskiego, przywódcy insurekcji warszawskiej
Pomnik przywódcy insurekcji warszawskiej, szewca Jana Kilińskiego. Fot. z materiałów autora

W Niedzielę Palmową 13 kwietnia w domu mistrza cechowego, szewca Jana Kilińskiego na Szerokim Dunaju, odbyło się ostatnie zebranie spiskowców. Przybyło blisko 60 wojskowych i 40 majstrów cechowych. Jan Kiliński, starszy cechowy Józef Sierakowski i starszy konfraterni kupieckiej Antoni Krüger przewodzili mieszczanom, major kozaków Michał Chomentowski, kapitan Erazm Mycielski, kapitan sztabowy Grzegorz Ropp i porucznik Maciej Kubicki zaagitowali garnizon warszawski. Termin 20 kwietnia był nieaktualny z powodu poprzednich aresztowań.

15 kwietnia w koszarach artylerii koronnej odbyła się odprawa dowódców. Płk. Hauman odmówił dowództwa, toteż zamknięto go w areszcie domowym. Jan Kiliński trzeźwą oceną sytuacji zdobył sobie uznanie wśród spiskowców, toteż wybrano go wodzem powstania. Ochotnicy spośród mieszczan mieli zgłosić się do koszar, aby wspomóc wojsko. Każdej grupie ochotników przydzielono podoficera, który nią dowodził.

Chwiejna postawa króla

Stanisław August Poniatowski zachowywał wobec rebelii życzliwą rezerwę, chcąc porzucić obóz rosyjsko-targowicki i w dogodnej chwili, jako ojciec narodu, nawet stanąć na czele rewolty. Po przysiędze Kościuszki na Rynku Krakowskim zrewidował swe plany, jako że akt powstania zawierał groźne hasła „jakobińskie” o wolności i równości. Zamierzał zatem opuścić Warszawę i udać się do Nowego Dworu wraz z Radą Nieustającą i ministrami oraz wyprowadzić z Warszawy wojsko polskie „dla ochrony króla” wraz z kilkoma pułkami rosyjskimi. Igelström zwlekał z decyzją, czekając na instrukcje z Petersburga. Król rozpoczął więc agitację przeciw powstaniu, wizytując osobiście oddziały i rozdając podarki z królewskiej szkatuły. Zachęcał oficerów, aby wystąpili przeciwko „uzurpacji” Kościuszki i razem z Rosjanami uderzyli na „buntowników”.

Konspiracja warszawska zataczała coraz szersze kręgi i znana była data wybuchu powstania. Igelström zażądał niezwłocznych aresztowań i przykładnych egzekucji spiskowców. Aby ostudzić zapały carskiego posła, król wysłał do niego kanclerza wielkiego koronnego Antoniego Sułkowskiego, człowieka targowicy, który stał na czele Rady Nieustającej. Jednak ambasador brutalnie go zelżył i odesłał z niczym. Jeszcze tej nocy kanclerz dostał apopleksji i zmarł. Biskup Józef Kossakowski, znając plany spiskowców, postulował ponoć otoczenie kościołów przez Rosjan podczas rezurekcji, aresztowanie mężczyzn i ich egzekucję za miastem. Popleczników targowicy i króla miały chronić drewniane tabakiery z pieczęcią w środku. W pogłosce prawdy było niewiele, ale zrobiła ona piorunujące wrażenie. Miasto szykowało się do walki. Datę wybuchu przesunięto na Wielki Czwartek 17 kwietnia.

Wielki Czwartek

Wybuch powstania miała zwiastować o 5.00 rano salwa z 30 dział, tak aby słyszał ją każdy w mieście. O 3.30 pierwsze oddziały spiskowców opuściły koszary Gwardii Pieszej Koronnej przy ul. Bitnej (w miejscu dzisiejszej cytadeli warszawskiej). Protestującego przeciwko temu dowódcę, płk. Augusta Hiża, internowano. Wojsko pomaszerowało ul. Zakroczymską i Franciszkańską do Koszar Artylerii zlokalizowanych u zbiegu Franciszkańskiej i Dzikiej (dziś w tym miejscu jest Muzeum Historii Żydów Polskich), a następnie ul. Dziką i Nowolipiem do arsenału warszawskiego.

Reklama

Z koszar Gwardii Konnej Koronnej, zwanych mirowskimi, po których dziś zostały budynki straży pożarnej przy ul. Chłodnej, wymaszerowała po 4.30 kawaleria majora Dionizego Potockiego i uderzyła na dwie baterie rosyjskie. Jedną, Nikołaja Titowa, przed Żelazną Bramą Ogrodu Saskiego, udało im się zaskoczyć i zniszczyć, druga zaś, Wilhelma von Millera, odpowiedziała celnym ogniem, co zmusiło kawalerię do powrotu do koszar.

Już po pierwszych strzałach odezwało się 30 armat, a w kościołach biły dzwony, wzywając lud do walki. Do arsenału ściągali mieszczanie. W broń palną szybko uzbrojono 9 tys. ochotników. Dowodzeni przez podoficerów, walczyli z rozproszonymi po mieście Rosjanami, wyrwanymi ze snu biciem dzwonów.

Żołnierze rosyjscy z batalionu syberyjskiego majora von Wimpfena właśnie zajmowali stanowiska przy ul. Długiej, gdy spadł na nich grad kul karabinowych, a później i armatnich. Major podpalił sąsiednią kamienicę i pod osłoną dymu cofał się, ostrzeliwany przez powstańców ul. Długą do Miodowej, gdzie połączył się z trzonem rosyjskich sił zgromadzonych wokół domu ambasadora Igelströma. W boju stracił ok. 200 żołnierzy.

Idący na odsiecz ambasadorowi, IV batalion grenadierów kijowskich majora Wasyla Titowa zaatakowali mieszczanie, strzelając z okien domów przy ul. Bonifraterskiej. Walka była zażarta. W sukurs mieszczanom przyszedł oddział por. Teodora Borkowskiego z armatą. Major Titow wezwał na pomoc Prusaków Wölcky’ego, którzy jednak nie włączyli się do walki, ale pod ich osłoną Rosjanie wycofali się z miasta, tracąc ponad 100 zabitych.

Na Lesznie uzbrojone pospólstwo pod dowództwem por. Umińskiego powstrzymywało Rosjan atakujących od zachodu. Kiedy por. Umiński stracił wszystkich kanonierów, sam nabijał armaty, celował i strzelał, aż ciężko ranny osunął się na ziemię. Od strony Karmelickiej w kierunku arsenału przebijał się gen. major Borys Tiszczew, ale zaatakował go regiment Gwardii Konnej i mieszczanie. Wkrótce Rosjanie porzucali stanowiska i chronili się w okolicznych domach i ogrodach, gdzie byli eliminowani przez powstańców. Ciężko ranny major dostał się do niewoli.

Reklama

W południowej części Warszawy 10. regiment piechoty pod dowództwem płk. Haumana, w zastępstwie nieobecnego gen. Ignacego Działyńskiego, opóźniał wymarsz i dopiero o 8.00 opuścił koszary w Zamku Ujazdowskim. 800 żołnierzy na placu Trzech Krzyży natknęło się na odział płk. von Klugena, który ominęli, tłumacząc że idą na odsiecz królowi. Przy ul. Foksal stacjonowali szwoleżerowie z pułku achtyrskiego płk. Otto Igelströma, brata ambasadora, ale zachowali się spokojnie, przepuszczając Działyńczyków. W okolicach kościoła św. Krzyża natknęli się na oddział gen. Bazylego Miłaszewicza, który odmówił przepuszczenia żołnierzy. Powołując się na rozkaz hetmana Ożarowskiego Działyńczycy próbowali przejść przez oddziały rosyjskie, ale Miłaszewicz, otrzymawszy rozkaz na piśmie od ambasadora Igelströma, aby żadnych Polaków nie puszczać, zagradzał drogę. Gen. Mokronowski przywiózł z zamku królewskiego nowy rozkaz od samego króla, ale Miłaszewicz był nieubłagany.

Polacy ustawili armaty i rozpoczął się długotrwały bój. Rosjanie odpowiadali ogniem działowym i karabinowym. Wkrótce Polacy zaczęli okrążać oddział Miłaszewicza przez ogrody i zabudowania Pałacu Kazimierzowskiego i klasztoru Wizytek. Do żołnierzy polskich dołączyli mieszczanie, ostrzeliwując Rosjan z okien i piwnic domów. Strzelanina zaalarmowała oddziały von Klugena i Igelströma, ominięte wcześniej przez Polaków, ale nie podjęły one walki.

Gen. Miłaszewicz został ranny, dowództwo objął płk. Fiodor Gagarin, którego również raniono. Rosjanie stracili ponad 200 żołnierzy. Część z nich wycofała się na ul. Miodową do kwatery Igelströma, część, pod dowództwem kpt. Popowa przebiła przez ul. Królewską i Mazowiecką, Szpitalną i Bracką odmaszerowała na plac Trzech Krzyży, gdzie spotkała się z oddziałem von Klugena. Zdecydowali oni, po dołączeniu oddziału płk. Igelströma, o opuszczeniu miasta i pomaszerowali ul. Nowogrodzką do rogatek jerozolimskich.

Gen. Iwan Nowickij, dowodzący III batalionem strzelców syberyjskich stacjonujących w okolicach Placu Żelaznej Bramy, otrzymał rozkaz marszu na odsiecz ambasadorowi, odprawiwszy część żołnierzy za miasto, sam na czele sześciu rot uderzył wzdłuż ul. Królewskiej, chcąc przebić się przez Plac Saski. Polacy ostrzeliwali Rosjan z okien domów, piwnic i zza sztachet Ogrodu Saskiego. Rosjanie stracili blisko 100 żołnierzy i po otrzymaniu wiadomości, że oddział gen. Miłaszewicza został rozbity, wycofali się za rogatki jerozolimskie.

Twierdza Igelströma

Od 6.30 powstańcy atakowali kwaterę ambasadora rosyjskiego. 900 Rosjan zamknęło się w domach i ostrzeliwało powstańców. Polacy ulokowani w Pałacu Rzeczpospolitej (Krasińskich) oraz od strony ul. Senatorskiej strzelali do Rosjan wzdłuż ulicy Miodowej. Igelström był w rozpaczliwym położeniu. Nakazał niedobitkom oddziałów Wimpffena uderzyć na Pałac Krasińskich. 90 żołnierzy rosyjskich wyparło powstańców z pałacu, a następnie zabarykadowało się w nim. Polacy strzelali z karabinów i armat ustawionych w Ogrodzie Krasińskich w okna pałacu. Nowi lokatorzy zrazu przystąpili do rabunku kosztowności, pieniędzy, dewastacji sprzętów i pomieszczeń.

Od strony ul. Senatorskiej powstańcy zajęli pałac Treppera (obecnie w tym miejscu jest wylot tunelu trasy W-Z) i skutecznie ostrzeliwali pałac Załuskich – siedzibę ambasadora. Kontruderzenie wyrzuciło Polaków, ale ulica Miodowa była pod ich ciągłym ogniem i poruszanie się po niej było niemożliwe. Rosjanie otaczani coraz szczelniejszym kordonem umacniali się w domach, barykadując je.

Odsiecz

Gen. Iwan Nowickij, wycofawszy się za rogatki jerozolimskie, uporządkował oddziały, m.in. von Klugena, Igelströma, resztki grupy gen. Miłaszewicza, i postanowił ruszyć z odsieczą ambasadorowi na ul. Miodowej. Za rogatkami marymonckimi podobną akcję szykował batalion mjr. Wasyla Titowa, którego przegnano z miasta rano.

Grupa gen. Nowickiego, licząca ok. 1000 żołnierzy, nie niepokojona przeszła ul. Twardą i Sienną, ale na Marszałkowskiej z okien domów zaczęli ostrzeliwać ją powstańcy, na ul. Królewskiej generał rozkazał kpt. von Klugenowi uformować żołnierzy do ataku na Pałac Saski, ale obrońcy budynku skutecznie ostrzeliwali Rosjan z karabinów i kartaczami z jedynej posiadanej armaty. Napastnicy na krótko wdarli się do jednej z oficyn Pałacu Saskiego, którą splądrowali, rabując kosztowności i pieniądze. Nie mogąc przebić się przez polską obronę, gen. Nowickij zarządził odwrót, pozostawiając na ulicach blisko 250 zabitych, opuścił miasto. Po drodze do Karczewa, gdzie znajdował się obóz wojsk rosyjskich, splądrował okoliczne wsie i pobił ich mieszkańców.

Mjr Titow ruszył z odsieczą od północy. Pod ciągłym ogniem karabinowym powstańców maszerował ul. Zakroczymską i Freta. Przy bramie nowomiejskiej ostrzelano go z armat. Cofnął się i ul. Świętojerską i Nowiniarską przebił się do kwatery ambasadora. Nie zmieniło to bynajmniej położenia oblężonego Igelströma. Dysponował on blisko tysiącem żołnierzy, 150 kawalerzystami i trzema armatami, ale Polacy otoczyli go szczelnym kordonem, niszcząc w zarodku każdą próbę wyrwania się z okrążenia. Zamiast przyjść z pomocą, Titow wpadł w pułapkę.

Król, choć przeciw, to za!

160-osobowa straż królewska zaraz po wybuchu powstania opuściła króla, zapewniając go o „uczuciach wierności, ale właśnie muszą iść tam, gdzie nakazuje im honor”. Król wraz z gronem targowiczan został sam w Zamku, przez nikogo już nie bronionym. Do zbrojowni zamkowej wdarł się tłum pospólstwa, który zabrał broń palną i konie oraz zaprzęgi do armat, ale cywilów nie zaatakował.

Król spróbował przejąć inicjatywę polityczną. Przywrócił na urząd prezydenta miasta zdymisjonowanego przez targowicę Ignacego Wyssogotę Zakrzewskiego, a następnie mianował gen. Mokronowskiego głównodowodzącym powstania. O 20.00 do gen. Mokronowskiego przybył parlamentariusz pruski z pytaniem, czy insurekcja jest wymierzona przeciw Prusom. Po otrzymaniu odpowiedzi, że jeśli Prusacy nie zaangażują się w walkę po stronie Rosjan i odstąpią od Warszawy, powstańcy atakować ich nie zamierzają, Prusacy spełnili żądanie.

Po zapadnięciu zmroku pojedyncze grupki Rosjan z twierdzy Igelströma przedzierały się przez polskie posterunki, bynajmniej nie w celu ucieczki, a dla znalezienia pożywienia, kosztowności i wódki. W nocy wyszukiwano ich w opuszczonych domach i piwnicach. Zajętych szukaniem pieniędzy i alkoholu, często już pijanych i obładowanych kosztownościami, mordowano bez pardonu. Liczba zabitych w taki sposób przekroczyła 200 żołnierzy.

Wielki Piątek

Od świtu na pozycje rosyjskie zaczęła spadać lawina ognia z armat podciągniętych przez powstańców. Jednocześnie ze wszystkich stron Polacy przystąpili do szturmu. Rosjanie zaczęli się cofać pod nieustannym ogniem atakujących. Do kwatery gen. Mokronowskiego w arsenale dotarł brygadier Baur, a później mjr Czaplic z propozycją wycofania się ambasadora rosyjskiego na czele wszystkich żołnierzy z miasta, z gwarancjami nietykalności. Gen. Mokronowski odparł, że jest to możliwe, ale pod warunkiem oddania wszystkiej broni. O innych pomysłach słuchać nie chciał. Baur chciał uzyskać gwarancje królewskie, Igelström zaś przygotowywał wojska do przebicia się. Kiedy wstępnie przyjęto warunki kapitulacji i wydawało się, że już rano zakończy się oblężenie, Rosjanie otworzyli ogień. Pertraktacje zerwano i zaczął się całodzienny bój.

Pruski gen. Wölcky tymczasem rozpoczął pod wałami Warszawy demonstrację siły, chcąc osłabić wolę walki Polaków, ale ci oznajmili, że właśnie odbywa się kapitulacja Rosjan. Nie mając kontaktu z Igelströmem, Wolcky wycofał się.

Igelström o kapitulacji nie myślał. Osaczony, bronił się mężnie, choć jego siły topniały. Na odsiecz liczyć nie mógł. Postanowił więc przebić się przez stanowiska powstańcze. Podzielił siły na dwa zespoły. Pierwszy bronił pałaców Borchów, Załuskich, Treppera, Krasińskich i klasztoru kapucynów. Drugi uformował kolumnę ok. 700 żołnierzy i przebijał się ul. Świętojerską i Franciszkańską. Dostał się pod ogień karabinowy z dwóch stron, ale brnął dalej. Nim Rosjanie przedarli się przez polską blokadę i ul. Bonifraterską i Kłopot uszli z Warszawy do pruskiego obozu, zginęła ich ponad setka. Wieczorem odmaszerowali do Zakroczymia, rabując okoliczne wsie. Smutny los spotkał niemieckich kolonistów w Kazuniu, którzy zostali doszczętnie obrabowani przez Rosjan, a stawiających opór wymordowano.

500 Rosjan pod dowództwem płk. Parfentjewa nadal broniło się w budynkach przy ul. Miodowej. O 15.00 powstańcy zdobyli klasztor kapucynów, skąd bezpośrednio atakowali byłą siedzibę posła rosyjskiego w pałacu Załuskich, o 17.00 nastąpił szturm. Pospólstwo i żołnierze wdarli się poprzez wyłamane drzwi i okna, i w pałacu rozgorzała się walka. Poddało się tylko 40 żołnierzy, reszta zginęła, w tym również dowódca. Z piwnic uwolniono przywódców sprzysiężenia, w tym Kajetana Węgierskiego i Stanisława Potockiego.

Pałac splądrowano i podpalono. Łupem padła kasa ambasadora z 104 tys. rubli, osobisty sejf ambasadora z 55 tys. dukatów, srebrna zastawa – prezent od carycy Katarzyny II, rzeczy osobiste oraz wyżlica z małymi. Najcenniejszą zdobycz – archiwum ambasadora – przeniesiono do ratusza miejskiego. Wkrótce znaleziono w nim dowody zdrady targowiczan w postaci kwitów za przyjmowane podarki i pieniądze.

Wielka Sobota

Jeszcze 19 kwietnia trwały ostatnie walki z niedobitkami rosyjskimi w stolicy. Żołnierze, aby ujść rozwścieczonemu ludowi, barykadowali się w domach. Pospólstwo, odkrywszy budynek z Rosjanami, natychmiast go zdobywało. Jeńców nie brano. Podczas takich akcji zabito więcej Rosjan niż w boju na ulicach miasta. Żołnierze carscy nie dawali powodów do współczucia, gdyż podczas rewizji odkrywano kosztowności albo pieniądze, które mieli przy sobie.

Na ul. Długiej podczas przemarszu kolumny jeńców z arsenału do pałacu Borcha jeden z Rosjan wyrwał pistolet powstańcowi i strzelił do konwojenta. Tłum zmasakrował ich.

Nie upiekło się również pałacom targowiczan. Pospólstwo wdzierało się do nich i rabowało je. Wysłana w celu przywrócenia spokoju milicja miejska nie radziła sobie z powodu przewagi napastników. W wielu przypadkach lud zachowywał się spokojnie, a upojony własnym zwycięstwem, najczęściej paradował po ulicach, bądź udawał się do domów, aby przygotować się do świąt.

Na Pradze był rosyjski lazaret i 300 żołnierzy z czterema armatami. Z niepokojem wsłuchiwali się oni w kanonadę zza Wisły. Do nich też dotarł 19 kwietnia rosyjski oddział z Mariensztatu, który bronił mostu przy ul. Bednarskiej. Opowieści uciekinierów z Warszawy tak przeraziły Rosjan, że uciekli, pozostawszy po sobie tabor, broń i magazyn z żywnością.

Po południu 19 kwietnia na Krakowskim Przedmieściu odbyła się defilada zwycięskich wojsk polskich.

Bilans insurekcji warszawskiej 1794

W insurekcji warszawskiej wzięło udział ok. 3500 żołnierzy polskich i ok. 40 tys. mieszczan. Zginęło 507 żołnierzy i od 232 do ok. 700 mieszczan (według różnych źródeł), było też 437 rannych żołnierzy i nieznana liczba mieszczan. Z liczącego blisko 7500 żołnierzy garnizonu rosyjskiego zginęło 2259, a ok. 2000 było rannych i wziętych do niewoli.

Warszawa powitała Zmartwychwstanie Pańskie wolna i czekająca swego wodza – Tadeusza Kościuszkę. Mieszczanie warszawscy, którzy udali się późnym wieczorem na rezurekcję w kościołach, mogli z dumą i pełną piersią zaśpiewać: „Wesoły nam dzień dziś nastał”.

Radosław Kieryłowicz

Przeczytaj również: Muzeum Żołnierzy Wyklętych w stolicy

 


ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Radosława Kieryłowicza pt. „Pierwsze Powstanie Warszawskie” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 16 (963) z dnia 15 kwietnia 2014 roku, s. 10-11. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Radosław Kieryłowicz / „Nasza Polska”. Zdjęcie: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 16 (963)/2014, s. 10-11.

Napisane przez

Cykl

Tagi

Udostępnij
Reklama
Najnowsze

Nie żyje Henryk Jagielski. Stoczniowiec z Sierpnia 1980 miał 94 lata

Puźniki. Nowy trop w poszukiwaniach polskich ofiar UPA. Świadek wskazała miejsce

Zamach stanu w Polsce. Kto się go dopuści, może dostać dożywocie

„Sława Ukrainie, smert Lachom”. Lwów ogłasza rok Szuchewycza. Oto mordercy z OUN i UPA ścigani przez II RP

42. rocznica śmierci ks. Jerzego Popiełuszki. Abp Galbas: nie wolno się bać

Wojskowe honory dla esesmana z SS Galizien. Ukraina pożegnała Zenona Wróblewskiego.

Ius primae noctis: prawo pierwszej nocy. Prawda czy mit

Porzucanie dzieci w starożytnym Rzymie. List Hilariona do żony

Inne kategorie
Reklama
Reklama

Czytaj także