Pomnik UPA w Hruszowicach na Podkarpaciu stoi na cmentarzu od 1994 roku, choć postawiono go nielegalnie, a napis głosi chwałę „bohaterom UPA, walczącym o wolną Ukrainę”. Michał Soska opisuje, dlaczego władze gminy Stubno, inspektor budowlany i Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa nie potrafią go usunąć, choć jeszcze w 2013 roku Rada przyznawała rację europosłowi Tomaszowi Porębie. Przypomina też nielegalny pomnik UPA na zboczu Chryszczatej w Bieszczadach i artykuł 256 Kodeksu karnego o propagowaniu ustrojów totalitarnych. To tekst o tym, jak polskie państwo toleruje gloryfikację sprawców rzezi na Polakach, także wtedy, gdy na Ukrainie do władzy dochodzą nacjonaliści.
Na cmentarzu w Hruszowicach stoi pomnik, gloryfikujący ukraińskich zbrodniarzy z UPA. Napis na nim głosi: „Bohaterom UPA, walczącym o wolną Ukrainę”. Choć stanął tam nielegalnie w 1994 r., najprawdopodobniej dalej stać będzie. Rada Pamięci Walk i Męczeństwa zawiesiła swe działania ze względu na… sytuację polityczną na Ukrainie.
Gmina Stubno i Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa
Wójt gminy Stubno w województwie podkarpackim, Janusz Słabicki, tłumaczy, że władze gminy nie mogą znaleźć podstaw prawnych do usunięcia pomnika. Najpierw powiatowy inspektor budowlany orzekł, że nie posiada kompetencji w tej sprawie. Potem jedyny prawnik, który podjął się wystawienia opinii prawnej dla wójta, mimo próśb nie dokonał doprecyzowania swojego stanowiska, które nie wniosło nic nowego w sprawie pomnika.
Jedyną nadzieją było to, że sprawą zajmie się Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. I faktycznie, Rada rozpoczęła rozmowy ze stroną ukraińską. Choć Rada zajęła się tematem nie tylko pomnika w Hrubieszowie, ale i innych, nielegalnie postawionych pomników w południowo-wschodniej Polsce, już w sierpniu ub.r., teraz swe postępowanie zawiesiła, tłumacząc, że wróci do rozmów po „ustabilizowaniu się” sytuacji na Ukrainie. ROPWiM podkreśla, że nie chce rozwiązywać sprawy „arbitralnie”, a w porozumienia z „partnerami ukraińskimi”.
Dziwi takie postępowanie Rady, zwłaszcza w kontekście tego, że w sierpniu 2013 r. całkowicie zgodziła się z europosłem Tomaszem Porębą (PiS), który interweniował w tej sprawie: „ROPWiM wyraża stanowisko w pełni zgodne ze stanowiskiem Pana Posła w kwestii charakteru pomnika (…). Nie jest zlokalizowany na jakiejkolwiek mogile i nie służy upamiętnieniu ofiar cywilnych, natomiast pełni funkcję upamiętnienia gloryfikującego zbrodniczą formację zbrojną, jaką była UPA, odpowiedzialną za śmierć dziesiątek tysięcy bezbronnych Polaków” – napisał wówczas Andrzej Krzysztof Kunert, sekretarz Rady. Zapowiedziano także stanowcze kroki wobec takich nielegalnych pomników: „ROPWiM zamierza podjąć zdecydowane działania zmierzające do likwidacji pomnika w Hruszowicach oraz innych podobnych obiektów, których powstanie odbyło się poza procedurami prawnymi obowiązującymi w Rzeczypospolitej Polskiej”.
Pomnik UPA na Chryszczatej i art. 256 Kodeksu karnego
Pomnik „bohaterów UPA” stanął też nielegalnie w Bieszczadach, na zboczach Chryszczatej, w 2008 r. Wojewoda podkarpacki uznał postawienie pomnika przez nieznanych sprawców (przypuszczalnie Ukraińców z Kanady), który w dodatku fałszuje historię (na pomniku napisano, że „żołnierze UPA” polegli „w obronie podziemnego szpitala”, co nie znalazło potwierdzenia), za „samowolę budowlaną”, ale z pomnikiem nie stało się nic aż do 2009 r, kiedy pomnik został zniszczony przez nieznanych Polaków. Swój protest w związku z tym „aktem wandalizmu” wyrazili radni Lwowa i przedstawiciele nacjonalistycznej „Swobody”.
Taki brak zdecydowania i konsekwencji po stronie różnych polskich władz jest absolutnie niezrozumiały. Art. 256 Kodeksu Karnego mówi wyraźnie: „Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych (…) podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Tej samej karze podlega, kto w celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, nabywa, przechowuje, posiada, prezentuje, przewozi lub przesyła druk, nagranie lub inny przedmiot, zawierające treść określoną w par. 1 albo będące nośnikiem symboliki faszystowskiej, komunistycznej lub innej totalitarnej”.
Co w stanowisku m.in. ROPWiM zmieniła sytuacja na Ukrainie? Jeśli sytuacja polityczna Ukrainy powinna w ogóle coś zmienić w polskim stanowisku, to raczej na rzecz bardziej stanowczego zwalczania w Polsce propagowania zbrodniczej, nazistowskiej i ludobójczej formacji zbrojnej, jaką była UPA. W wyniku rewolucji doszły bowiem do władzy w państwie osoby wywodzące się z skrajnie nacjonalistycznych organizacji: partii Swoboda, UNA-UNSO i Prawego Sektora. Słabość i brak konsekwencji polskich organów władzy publicznej są pod tym względem przerażające.
Michał Soska
Przeczytaj również: Kornel Morawiecki o Ukrainie i Krymie
ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Michała Soski pt. „Pomnik UPA zostanie?” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 18 (965) z dnia 29 kwietnia 2014 roku, s. 12. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Michał Soska / „Nasza Polska”. Zdjęcie: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 18 (965)/2014, s. 12.





