Polacy na Litwie od lat walczą o prawo do pisowni nazwisk, dwujęzycznych tabliczek z nazwami ulic i polskich szkół. W lutym 2014 r. konflikt wszedł na nowy poziom: ponad 60 przedstawicieli litewskiej nauki, kultury i sztuki, w tym założyciele ruchu Sajudis, wystosowało list otwarty z żądaniem usunięcia Akcji Wyborczej Polaków na Litwie z koalicji rządowej. Zarzucili AWPL „antypaństwowe zachcianki”, podżeganie do waśni narodowych i oczernianie Litwy na forum Parlamentu Europejskiego. Wśród sygnatariuszy znaleźli się m.in. były minister edukacji prof. Zigmas Zinkevičius i prof. Alvydas Butkus. Michał Soska opisuje treść listu, reakcję litewskich socjaldemokratów i przewodniczącego AWPL Waldemara Tomaszewskiego, który za inicjatywą widzi organizację Vilnija. Tłem sporu jest projekt nowej ustawy o mniejszościach narodowych, pozwalającej na podwójne nazewnictwo tam, gdzie Polacy stanowią co najmniej 25 proc. mieszkańców.
Ponad 60 przedstawicieli litewskiej nauki, kultury i sztuki, założyciele antysowieckiego ruchu Sajudis, wystosowało do najwyższych władz kraju list otwarty, w którym domagają się usunięcia Akcji Wyborczej Polaków na Litwie z koalicji rządowej. Powód: rzekome „antypaństwowe zachcianki” i „podżeganie do waśni narodowych” przez litewskich Polaków.
Zarzuty wobec Akcji Wyborczej Polaków na Litwie
List, opublikowany 3 lutego, zawiera zarzut, że przedstawiciele AWPL zarówno w litewskim sejmie, jak i w Parlamencie Europejskim „stale kłamią na temat sytuacji prawnej mniejszości narodowych” na Litwie i „oczerniają dobre imię Litwy jako państwa demokratycznego”. Według sygnatariuszy, litewski rząd jest „zakładnikiem antypaństwowych zachcianek AWPL”, a „obywatele Litwy polskiego pochodzenia stają się manipulowaną masą”. Działania „antypaństwowe” polegać mają na wywieszaniu dwujęzycznych tabliczek z nazwami ulic i miejscowości. Najbardziej stanowcze stwierdzenie autorów listu brzmiało, że AWPL podżega do waśni narodowościowych; działacze AWPL mieli też zbezcześcić pamięć o walczących i poległych za niepodległość Litwy w styczniu 1991 r. (opuścili rocznicowe posiedzenie Sejmu w proteście wobec wystąpienia Vytautasa Landsbergisa, który jako pierwszy przywódca niepodległej Litwy nawoływał, by nie przyjmować ustawy o mniejszościach narodowych).
List podpisali m.in.: znany z antypolskich poglądów były minister edukacji i nauki, prof. Zigmas Zinkeviczius, prof. Alvydas Butkus (zarzucał Polsce destabilizowanie regionu i „wzorowanie się na Rosji”), Bronislovas Genzelis (filozof, członek KP ZSRR i KP Litwy od 1958 do 1990 r., potem litewskiej socjaldemokracji), Romualdos Ozolas (były wicepremier i poseł na Sejm, polityk centrum) i Arvydas Juoazaitis (filozof, pisarz, sportowiec, polityk i dyplomata).
Przeczytaj również: Francuz, który zginął za Katyń
W obronie Polaków stanęła litewska socjaldemokracja. Wiceprzewodniczący litewskiego Sejmu i jeden z przewodniczących Litewskiej Partii Socjaldemokratycznej, Gediminas Kerikilas, powiedział, że każdy ma prawo do wyrażania swojej opinii, ale list nie będzie miał wpływu na trwanie koalicji rządowej. Dodał także, że „wszyscy za mało zrobiliśmy, by sprawy polskie zostały rozstrzygnięty w sposób cywilizowany”, oraz że wystąpienia takie jak najnowszy list służą tylko zaostrzeniu konfrontacji, a nie polsko-litewskiemu pojednaniu.
Przeczytaj również: Polacy na Litwie: dyskryminacja i skarga do Strasburga
Vilnija i spór o ustawę o mniejszościach narodowych
Z kolei Waldemar Tomaszewski, litewski eurodeputowany i przewodniczący AWPL, jest zdania, że list napisany został z inicjatywy Vilniji – skrajnie nacjonalistycznej, ekstremistycznej i antypolskiej organizacji, której celem jest lituanizacja Polaków na Litwie. Vilnija w swych pismach, kampaniach historycznych i apelach zarzuca Polsce dążenie do oderwania Wileńszczyzny od Litwy, demonizuje AK i zarzuca jej ludobójstwo na Litwinach oraz domaga się zamknięcia polskich szkół na Litwie. Vilnija – jako organizacja „krzewiąca język i kulturę litewską” na Wileńszczyźnie – była dofinansowywana przez państwo, a powiązane z nią szowinistyczne pismo „Voruta” wydawane jest z funduszy Departamentu ds. Mniejszości i Uchodźstwa.
Najprawdopodobniej list, będący kolejną odsłoną ciągnącego się od lat sporu na temat sytuacji i praw Polaków na Litwie, wiąże się z toczącymi się od roku pracami nad przyjęciem nowej ustawy o mniejszościach narodowych na Litwie. Ustawę przyjąć chce koalicja rządząca, złożona z Litewskiej Partii Socjaldemokratycznej, Partii Pracy, Porządku i Sprawiedliwości oraz AWPL. Zezwala ona na używanie języka mniejszości narodowej w życiu publicznym oraz na podwójne nazewnictwo ulic i miejscowości tam, gdzie Polacy stanowią minimum 25 proc. mieszkańców. Takie zapisy budzą oczywiście sprzeciw kręgów nacjonalistycznych, stąd zaognianie sytuacji i kolejne antypolskie wystąpienia.
List zapewne nie wywrze żadnego wpływu na decyzje rządu, charakterystyczne jest jednak to, że skrajne, szowinistyczne poglądy reprezentowane są nie przez zmarginalizowane partyjki czy ruchy polityczne, ale przez naukowców, profesorów, filozofów, politologów, byłych ministrów, ludzi kultury i sztuki. Większość z sygnatariuszy od lat znana jest z skrajnie antypolskich wypowiedzi i postulatów. Potwierdza to, że takie poglądy na Litwie nie są zjawiskiem marginalnym, lecz szerokim- potwierdza to zresztą ciągła walka z prawami polskiej mniejszości narodowej na Litwie.
Michał Soska
ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Michała Soski pt. „Litewscy nacjonaliści przeciw Polakom w rządzie” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 7 (954) z dnia 11 lutego 2014 roku, s. 12. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Michał Soska / „Nasza Polska”. Zdjęcia: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 7 (954)/2014, s. 12.
