Ukraina mierzy się z głębokim kryzysem płynności, który wymusił zamrożenie 39 miliardów hrywien wydatków inwestycyjnych oraz wstrzymanie zwrotów podatku VAT dla przedsiębiorców. Sytuację pogarsza nieugięta postawa Komisji Europejskiej, która odmówiła przyspieszenia wypłat z funduszy pożyczkowych na 2027 rok, domagając się od Kijowa głębokich reform strukturalnych.
Skalę problemów budżetowych potwierdził minister finansów Serhij Marczenko podczas wystąpienia przed komisją finansów Rady Najwyższej. Wskazał on, że w warunkach ograniczonej płynności bezwzględnym priorytetem rządu pozostaje sektor obrony i bezpieczeństwa, podczas gdy inne sfery działalności państwa są finansowane szczątkowo. Choć wydatki socjalne formalnie zabezpieczono, szef resortu wprost zasygnalizował ryzyko zbliżających się opóźnień w ich realizacji.
Ukraina przesuwa wydatki na grudzień
Według Marczenki wartość wydatków przesuniętych za wrzesień wynosi 39 miliardów hrywien. Szefowa komisji budżetowej Rady Najwyższej Roksolana Pidłasa poinformowała, że Ministerstwo Finansów odłożyło do grudnia część wydatków kapitałowych zaplanowanych na okres od września do listopada. Chodzi więc o przesunięcie terminu, a nie o ostateczną rezygnację z inwestycji.
Rząd przyjął też decyzję, która pozwala Skarbowi ograniczać otwieranie środków na wydatki niepriorytetowe od października, jeśli na jednolitym rachunku skarbowym zabraknie pieniędzy na wszystkie planowane płatności. Rozwiązanie ma obowiązywać do końca roku, a ograniczenia mogą dotyczyć zarówno budżetu państwa, jak i budżetów lokalnych.
Skutki widać w branży budowlanej. Założyciel firmy Autostrada Maksym Szkil napisał 17 września na Facebooku, że państwo z dnia na dzień wstrzymało finansowanie wszystkich wydatków kapitałowych, przez co spółka zatrzymuje prace na wszystkich budowach. Według relacji Interfax-Ukraina z 5 października firma prace jednak kontynuuje, mimo że zadłużenie państwa wobec niej wynosi około 15 miliardów hrywien. Według ukraińskich mediów Kijów liczył w 2026 roku na 50,8 miliarda dolarów zagranicznego finansowania, a do połowy września otrzymał około 21 miliardów, bo opóźniało się spełnianie warunków pomocy.
Zwroty VAT na Ukrainie: dane spadają, biznes alarmuje
Przedstawiciele biznesu, m.in. koncernu MHP, oraz ukraiński polityk Wadym Denysenko twierdzą, że od 5 września wstrzymano zwroty VAT dla eksporterów. Denysenko mówi o nieoficjalnej decyzji rządu podjętej w ramach oszczędności. Wstępne dane Ministerstwa Finansów pokazują, że we wrześniu zwrócono 9,9 miliarda hrywien VAT wobec 14,6 miliarda w sierpniu. Ekonomista Centrum Strategii Gospodarczej Bohdan Słucki zwrócił uwagę, że to około połowy średniej miesięcznej z okresu styczeń-sierpień, która wynosiła 20,1 miliarda hrywien.
Obraz jest jednak niejednoznaczny: w okresie styczeń-wrzesień zwroty VAT wyniosły łącznie 170,9 miliarda hrywien wobec 131,2 miliarda rok wcześniej. Szef komisji finansowej Rady Najwyższej Danylo Hetmancew ocenił, że w najlepszym razie wypłaty mogą ruszyć ponownie za dwa-trzy tygodnie, o ile parlament uchwali ustawy wynikające z zobowiązań integracyjnych wobec UE, powiązanych z kwotą 4 miliardów euro.
Potrzeby obronne Ukrainy: 155 miliardów dolarów w 2026 roku
Ministerstwo Obrony szacuje potrzeby finansowe na wojnę w 2026 roku na 155 miliardów dolarów. Jesienią 2025 roku ówczesny minister obrony Denys Szmyhal mówił o co najmniej 120 miliardach dolarów na ten rok. Latem 2026 roku prezydent Wołodymyr Zełenski oszacował dodatkowe potrzeby obronne na 27 miliardów dolarów.
Według pierwszego wiceministra finansów Romana Jermołyczewa około 7 miliardów z tej kwoty to wynagrodzenia i świadczenia dla żołnierzy, a około 20 miliardów – uzbrojenie. Marczenko zapowiadał, że Ukraina pokryje ponad 7 miliardów ze środków własnych, a kolejne 12 miliardów chce pozyskać razem z partnerami.
Na 2027 rok potrzeby obronne mają wzrosnąć do 175 miliardów dolarów, z czego projekt budżetu przewiduje około 100 miliardów – podaje agencja Interfax-Ukraina. Zełenski zlecił rządowi i dyplomatom zabezpieczenie finansowania bieżących potrzeb obronnych do 15 października.
UE odmawia przyspieszenia pożyczki dla Ukrainy. Warunek: reformy
Pożyczka Unii Europejskiej na rzecz Ukrainy (Ukraine Support Loan), uzgodniona pod koniec 2025 roku, opiewa na 90 miliardów euro na lata 2026-2027, z limitem do 45 miliardów euro rocznie. W 2026 roku Ukraina otrzymała z niej dotąd 15,7 miliarda euro. Powodem są opóźnienia we wdrażaniu reform wymaganych przez Brukselę.
Jak informuje Financial Times, Komisja Europejska odrzuciła wniosek Kijowa o wcześniejszą wypłatę środków przewidzianych na 2027 rok. Komisarze Valdis Dombrovskis i Marta Kos napisali w liście do przewodniczącego Rady Najwyższej Rusłana Stefanczuka, że dodatkowa pomoc w 2026 roku pozostaje dostępna, ale pod warunkiem wdrożenia reform. Według Komisji do końca roku Ukraina ma dostęp do kolejnych około 34 miliardów euro, których wypłata zależy od spełnienia warunków.
Wśród środków uznanych za kluczowe dla międzynarodowego finansowania jest siedem projektów ustaw przyjętych przez Radę Najwyższą w pierwszym czytaniu we wrześniu. Dotyczą one opodatkowania małych przesyłek międzynarodowych, upadłości małych firm, Funduszu Gwarantowania Depozytów, regulatora rynku energii i usług komunalnych, dostosowania przepisów leśnych do standardów UE, sekurytyzacji oraz obligacji zabezpieczonych. Marczenko liczy, że parlament poprze je w drugim czytaniu.
1 października Komisja i Kijów przekazały we wspólnym oświadczeniu, że znalazły środki na pokrycie potrzeb budżetowych i obronnych Ukrainy w 2026 roku, nie podając jednak kwot ani źródeł. Strony uzgodniły też sprawne przydzielenie 45 miliardów euro na 2027 rok, na ustalonych warunkach, oraz comiesięczne spotkania.
O nastrojach Polaków wobec szybkiego członkostwa Ukrainy w UE pisaliśmy w tekście: rekordowy opór Polaków przed szybką akcesją Ukrainy do UE.
Ryzyko dewaluacji hrywny
Marczenko napisał, że tempo wdrażania reform bezpośrednio wpłynie na wielkość finansowania, które Ukraina zdoła pozyskać do końca 2026 roku. Wcześniej ostrzegał, że jeśli parlament ponownie nie poprze potrzebnych ustaw, Ministerstwo Finansów nie wyklucza finansowania budżetu przez bank centralny, co mogłoby oznaczać dewaluację hrywny i inflację. Komisja Europejska ocenia też potrzeby Ukrainy na 2027 rok – wyniki mają trafić do przywódców UE w połowie października.
Terminem przesunięcia wydatków kapitałowych jest grudzień, jednak resort zastrzega, że pozostałe wydatki będą finansowane w miarę wpływu środków. Nie wiadomo, kiedy zwroty VAT wrócą do poprzedniego poziomu. Kijów nie ujawnił też, z jakich źródeł pokryje całość luki w wydatkach obronnych.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Ukraina wstrzymała wydatki inwestycyjne?
Z powodu braku płynności na jednolitym rachunku skarbowym. Zagraniczne finansowanie wpływa wolniej, niż zakładał budżet, a część pomocy zależy od reform, których Rada Najwyższa jeszcze nie uchwaliła. Rząd w pierwszej kolejności płaci za obronę i bezpieczeństwo, a wydatki kapitałowe zaplanowane na wrzesień przesunął na grudzień.
Ile Ukraina otrzymała od Unii Europejskiej w 2026 roku?
Do początku października Ukraina otrzymała 15,7 miliarda euro z puli do 45 miliardów euro przewidzianej na 2026 rok w ramach pożyczki UE. Reszta jest uzależniona od wdrożenia reform.
Czy UE wypłaci Ukrainie pieniądze wcześniej?
Nie. Komisja Europejska odrzuciła wniosek o wcześniejszą wypłatę środków przewidzianych na 2027 rok. Do końca 2026 roku dostępne jest jeszcze około 34 miliardów euro, ale pod warunkiem spełnienia przez Kijów ustalonych wymogów.
Ile Ukraina potrzebuje na obronę w 2026 roku?
Według Ministerstwa Obrony Ukrainy potrzeby wojenne w 2026 roku wynoszą 155 miliardów dolarów, w tym około 27 miliardów dolarów dodatkowych potrzeb, dla których wcześniej nie wskazano źródeł finansowania.
Czy Ukraina wstrzymała wypłatę emerytur i pensji?
Nie. Marczenko poinformował, że wydatki socjalne nie są na razie ograniczane, choć nie wykluczył opóźnień, jeśli na jednolity rachunek skarbowy będzie wpływać za mało pieniędzy. Premier Serhij Koreckyj zapewniał, że ograniczenia innych wydatków nie powinny dotknąć emerytur i pensji.
