Krajowy plan ewakuacji powstaje w Rządowym Centrum Bezpieczeństwa i ma scalić dokumenty przygotowane przez szesnaście województw. Podstawą jest ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, która obowiązuje od 1 stycznia 2025 r.
Krajowy plan ewakuacji scala wkłady gmin, powiatów i województw
Dokument powstaje już od jakiegoś czasu. Ustawa umieszcza go na szczycie piramidy: wójt, burmistrz i prezydent miasta opracowują wkład gminny, starosta powiatowy, a wojewoda składa z nich wojewódzki plan ewakuacji ludności i uzgadnia go z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa. Dopiero z szesnastu takich dokumentów dyrektor RCB buduje plan krajowy. Wojewódzki plan jest przy tym załącznikiem funkcjonalnym do wojewódzkiego planu zarządzania kryzysowego, a nie osobnym aktem. Obywatelom państwo mówi o tym od dawna: 31 lipca 2026 r. RCB rozesłało do całego kraju alert z odesłaniem do „Poradnika bezpieczeństwa” MSWiA, w którym osobne rozdziały dostały plecak ewakuacyjny, sygnały alarmowe oraz schrony i miejsca ukrycia. Trwałe budowle ochronne obejmują przy tym około 3,8 proc. mieszkańców – o tej drugiej stronie systemu pisaliśmy przy okazji lipcowego alertu RCB i stanu schronów.
Zawartość planu ewakuacji ludności to lista rzeczy, które w sytuacjach kryzysowych muszą być rozstrzygnięte wcześniej: obszary i wyznaczenie kierunków ewakuacji zależnie od rodzaju zagrożenia, trasy przemieszczania ludności drogą, koleją, wodą i powietrzem, środki transportu, miejsca zbiórki i miejsca tymczasowego pobytu wraz z zakwaterowaniem, alarmowanie i powiadamianie mieszkańców oraz ochrona pozostawionego mienia. Chodzi o przemieszczenie ludności z miejsca zagrożonego i przyjęcie jej w miejscu bezpiecznym, a potem o powrót do domów.
Ustawa daje RCB trzy lata, a wytyczne uzgadnia Sztab Generalny
Dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa przygotowuje wytyczne do wojewódzkich planów ewakuacji w uzgodnieniu ze Sztabem Generalnym Wojska Polskiego, koordynuje pracę wojewodów i opracowuje plan krajowy na okres trzech lat, z możliwością aktualizacji. Zbigniew Muszyński mówił, że pismo do szefa Sztabu Generalnego wysłał drugiego dnia obowiązywania ustawy, a po stronie wojska pracuje Zarząd Planowania Operacyjnego P3.
Wytyczne dla wojewodów RCB przygotowało w czerwcu 2025 r., pierwsze wersje wojewódzkich planów ewakuacji ludności miały wrócić do urzędów wojewódzkich do października 2025 r. W wywiadzie z 20 stycznia 2026 r. dyrektor RCB potwierdził, że wszystkie województwa dokumenty przekazały. Za powiadamianie mieszkańców odpowiada ten sam system, z którego Polacy znają Alert RCB – Muszyński mówi o SMS-ie jako najbezpieczniejszym dziś narzędziu, bez przechodzenia na Cell Broadcast.
dokumentacja już istnieje, więc można według niej działać
Zbigniew Muszyński, dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa
Ewakuację zarządza Szef Obrony Cywilnej Kraju na wniosek wojewody
Ścieżkę decyzyjną opisuje rozporządzenie Rady Ministrów z 30 maja 2025 r. w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia, wydane na podstawie art. 123 ustawy i obowiązujące od 26 czerwca 2025 r. W czasie stanu wojennego i w czasie wojny ewakuację zarządza Szef Obrony Cywilnej Kraju na wniosek wojewody. W przypadkach niecierpiących zwłoki decyzję podejmuje sam wojewoda i informuje o niej Szefa Obrony Cywilnej Kraju.
Rozporządzenie przewiduje dwie formy: ewakuację organizowaną przez organy obrony cywilnej oraz samoewakuację własnymi środkami transportu. Mienie osobiste ograniczono do środków niezbędnych do przetrwania siedemdziesięciu dwóch godzin. Wojewoda odpowiada na obszarze województwa za koordynację działań, łączność, bezpieczeństwo publiczne i przeciwdziałanie dezinformacji, gmina za ogłoszenie ewakuacji, transport lokalny i ochronę pozostawionego mienia. Wkłady gmin i powiatów są załącznikami funkcjonalnymi do planów zarządzania kryzysowego odpowiednio gminy i powiatu.
Czym jest krajowy plan ewakuacji ludności
Krajowy plan ewakuacji ludności to dokument planistyczny, który na poziomie całego kraju porządkuje przemieszczanie ludzi z obszarów zagrożonych do miejsc bezpiecznych oraz zabezpieczenie mienia i dóbr kultury. Powstaje na podstawie ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, opracowuje go dyrektor Rządowego Centrum Bezpieczeństwa na okres trzech lat i składa się z uzgodnionych planów wojewódzkich. Sam plan niczego nie uruchamia: opisuje, kto wydaje polecenie, jakimi trasami ludzie się przemieszczają, gdzie są punkty zbiórki i kto odpowiada za transport. Stosuje się go do klęsk żywiołowych i sytuacji kryzysowych, a także do stanu wojennego i czasu wojny.
Co dalej: memorandum dziesięciu państw i nowelizacja ustawy
Polska podpisała z dziewięcioma państwami memorandum o tymczasowym przemieszczaniu ludności cywilnej przez granice: z Niemcami, Danią, Szwecją, Norwegią, Finlandią, Islandią, Estonią, Łotwą i Litwą. Porozumienie ogłosiło szwedzkie ministerstwo obrony. Wersje źródeł są rozbieżne co do daty: Goniec podaje 6 lutego 2026 r. i Sztokholm, portal Kresy.pl – komunikat z 5 marca 2026 r.
Równolegle idzie nowelizacja ustawy o zarządzaniu kryzysowym, po której RCB ma dostać 28 nowych etatów. Do czasu przyjęcia planu krajowego obowiązuje procedura SPO-13 z Krajowego Planu Zarządzania Kryzysowego, a infrastrukturę i wyposażenie samorządów finansuje program ochrony ludności i obrony cywilnej – blisko 5 miliardów złotych na lata 2025-2026. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa nie podało dotąd terminu, w którym krajowy plan ewakuacji zostanie zamknięty i przyjęty.
Najczęstsze pytania
Czy plan ewakuacji jest obowiązkowy?
Obowiązek wynika z ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. Wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast opracowują wkłady gminne, starostowie powiatowe, a wojewodowie składają z nich plany wojewódzkie i uzgadniają je z Rządowym Centrum Bezpieczeństwa.
Czy Polacy dostaną polecenie opuszczenia domów?
Trwa przygotowanie dokumentów planistycznych. Polecenie opuszczenia domów mogłoby zapaść dopiero w czasie stanu wojennego lub wojny, w drodze zarządzenia Szefa Obrony Cywilnej Kraju na wniosek wojewody, albo – w przypadkach niecierpiących zwłoki – decyzją samego wojewody.
Ile mienia można zabrać podczas ewakuacji?
Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 maja 2025 r. ogranicza mienie osobiste do rzeczy niezbędnych do przetrwania siedemdziesięciu dwóch godzin. Ten sam trzydniowy horyzont przyjmuje „Poradnik bezpieczeństwa” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, opisując zawartość plecaka ewakuacyjnego.
Co powinno być w plecaku ewakuacyjnym?
„Poradnik bezpieczeństwa” MSWiA wylicza zapas na siedemdziesiąt dwie godziny: woda w małych butelkach oraz filtr albo tabletki do jej uzdatniania, żywność wysokoenergetyczna, latarka, radio na baterie lub na korbkę, powerbank z kablami i zapasowe baterie, multitool, zapalniczka, koc termiczny dla każdej osoby, leki stałe i przeciwbólowe oraz podstawowe środki higieny. Osobny blok to dokumenty: dowód, akty stanu cywilnego, akt własności mieszkania, dokumentacja medyczna i polisy, kopie na pendrivie i gotówka w różnych nominałach.
