Hiszpania jako szósty kraj świata otwiera drogę do eutanazji. W czwartek 18 marca 2021 roku Kongres Deputowanych – niższa izba parlamentu w Madrycie – zatwierdził poprawki Senatu do kontrowersyjnej ustawy legalizującej tzw. śmierć wspomaganą. Większością 202 do 141 głosów (dwóch deputowanych wstrzymało się) hiszpański parlament przesądził, że osoby cierpiące na nieuleczalne choroby będą mogły wystąpić o pomoc w zakończeniu życia.
Decyzja kończy wieloletnią debatę polityczną i etyczną. Wspierający projekt deputowani rządzącej koalicji socjalistów i lewicowego Unidas Podemos argumentowali, że ustawa „spełnia dążenia wielu obywateli do zagwarantowania im prawa do godnej śmierci”. Sprzeciw – równie głośny – wyraziły dwa największe ugrupowania opozycyjne: centroprawicowa Partia Ludowa oraz prawicowo-populistyczna Vox.
Co dokładnie przewiduje hiszpańska ustawa
Zgodnie z ostateczną wersją prawa zatwierdzoną przez 350-osobową niższą izbę, osoba wnioskująca o tzw. śmierć wspomaganą będzie musiała przejść szereg konsultacji medycznych. Lekarze potwierdzą, że pacjent cierpi na poważną chorobę chroniczną i nieuleczalną. Wniosek musi zostać złożony dwukrotnie – w odstępie czasowym, który ma wykluczyć decyzję pochopną lub podjętą pod wpływem chwilowego załamania. Maksymalny czas od pierwszego wniosku do przeprowadzenia eutanazji ustalono na czterdzieści dni.
Hiszpania dołącza tym samym do wąskiej grupy państw, w których procedura jest legalna. Do tego momentu dopuszczały ją Holandia, Belgia, Luksemburg, Kanada oraz Kolumbia. W innych krajach – w tym w Szwajcarii – funkcjonują rozwiązania pośrednie, dopuszczające pomoc w samobójstwie pod ścisłymi warunkami, ale nie nazywające tego eutanazją.
Sprzeciw konserwatywnej opozycji: „rząd nie potrafił zapewnić opieki paliatywnej”
Deputowani Partii Ludowej i Vox podczas debaty poprzedzającej ostateczne głosowanie ostro krytykowali kierunek polityki centrolewicowego rządu Pedra Sancheza. Ich argumentacja była konsekwentna: zamiast inwestować w opiekę paliatywną – która w Hiszpanii pozostaje nierówno dostępna w zależności od regionu – gabinet Sancheza forsuje rozwiązanie eutanazyjne, oferując nieuleczalnie chorym śmierć jako alternatywę dla cierpienia, którego państwo nie potrafi złagodzić.
Wszystkie nasze artykuły z działu Świat…
Krytycy zwracali także uwagę na precedensowy charakter ustawy. W krajach, które wcześniej zalegalizowały eutanazję, granica początkowo wąska (nieuleczalna choroba w terminalnym stadium) z biegiem lat była rozszerzana. W Belgii eutanazja stała się dostępna także dla dzieci, w Holandii – dla osób z zaburzeniami psychicznymi i demencją. Konserwatyści ostrzegali, że Hiszpania wkracza na tę samą trajektorię.
Stanowisko Kościoła i bioetyków
Hiszpańska Konferencja Episkopatu wyraziła głębokie ubolewanie nad decyzją parlamentu. W komunikatach z marca 2021 roku biskupi przypominali, że nauczanie Kościoła katolickiego jednoznacznie odrzuca eutanazję, traktując ją jako naruszenie podstawowej zasady świętości życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci. Apelowali o rozwój opieki paliatywnej, hospicjów i wsparcia psychologicznego dla rodzin chorych – rozwiązań, które adresują przyczyny rozpaczy, a nie ją zakańczają.
Bioetycy zwracali również uwagę na problem klauzuli sumienia. Hiszpańska ustawa pozwala lekarzom odmówić udziału w procedurze ze względów światopoglądowych, ale szczegóły administracyjne – jak ma być organizowana taka klauzula w praktyce, czy lekarze odmawiający nie będą zmuszani do wskazywania kolegów gotowych przeprowadzić procedurę – pozostawały na etapie głosowania niedoprecyzowane.
Polski kontekst – debata bioetyczna po wyroku TK
Hiszpańska decyzja zapada w momencie, gdy Polska prowadzi własną intensywną debatę bioetyczną. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z października 2020 roku, który zaostrzył przepisy aborcyjne, polska scena polityczna podzieliła się ostrzej niż kiedykolwiek wcześniej. Choć temat eutanazji nie jest w Polsce na agendzie parlamentarnej, doświadczenia hiszpańskie są dla polskich obrońców życia istotnym sygnałem ostrzegawczym: gdy granica raz zostanie przekroczona w jedną stronę, kolejne kroki bywają nieuchronne.
Najczęstsze pytania o eutanazję w Hiszpanii
Kiedy weszła w życie hiszpańska ustawa o eutanazji?
Kongres Deputowanych zatwierdził ustawę 18 marca 2021 roku. Wcześniej, 10 marca, projekt przeszedł przez Senat z poprawkami, które niższa izba ostatecznie zaakceptowała.
Jakim głosowaniem przyjęto ustawę?
W 350-osobowym Kongresie Deputowanych za ustawą głosowało 202 deputowanych, przeciw 141, dwóch wstrzymało się od głosu. Ustawę poparli socjaliści i Unidas Podemos. Sprzeciwiły się Partia Ludowa i Vox.
Kto może wystąpić o eutanazję w Hiszpanii?
Prawo do tzw. śmierci wspomaganej przysługuje wyłącznie osobom cierpiącym na poważną chorobę chroniczną, a zarazem nieuleczalną. Wnioskodawca musi przejść szereg konsultacji medycznych i złożyć wniosek dwukrotnie – co ma wykluczyć decyzję pochopną.
Ile krajów na świecie zalegalizowało eutanazję?
Po marcu 2021 roku Hiszpania stała się szóstym państwem świata, w którym eutanazja jest legalna. Wcześniej dopuściły ją: Holandia, Belgia, Luksemburg, Kanada i Kolumbia.
Czy lekarze mogą odmówić wykonania eutanazji?
Hiszpańska ustawa przewiduje klauzulę sumienia dla lekarzy, którzy ze względów światopoglądowych nie chcą uczestniczyć w procedurze. Szczegóły administracyjne – w tym ewentualny obowiązek wskazania kolegi gotowego przeprowadzić zabieg – na etapie głosowania pozostawały do dopracowania w przepisach wykonawczych.
Materiał przygotowany m.in. na podstawie depeszy PAP autorstwa Marcina Zatyki.
