W sobotę 14 listopada 2026 r. czerwony napis „Slava UPA” pojawił się na Pomniku Bohaterów Getta przed Muzeum POLIN i na pomniku Żołnierza 1. Armii Wojska Polskiego przy ul. Andersa w Warszawie. Ten drugi stoi 150 metrów od Komendy Stołecznej Policji. To już czwarte miasto, w którym ktoś w ciągu dziesięciu dni pomazał miejsca pamięci hasłem sławiącym formację odpowiedzialną za rzeź wołyńską.
Napis „Slava UPA” na co najmniej 13 pomnikach w czterech miastach
Od 5 do 14 listopada 2026 r. hasło „Slava UPA” albo „Sława UPA” trafiło na co najmniej 13 pomników w Poznaniu, Gdańsku, Gdyni i Warszawie. Akty wandalizmu dotknęły miejsc o największym ładunku pamięci: Westerplatte, Pomnik Poległych Stoczniowców 1970, pomniki żołnierzy Wojska Polskiego i Pomnik Bohaterów Getta.
| Data | Miasto | Zdewastowane miejsca pamięci | Liczba pomników |
|---|---|---|---|
| 5 listopada | Poznań | Pomnik Armii Poznań, pomnik Żołnierzy II Armii Wojska Polskiego, Pomnik Bohaterów na Cytadeli | 3 |
| 9-10 listopada | Gdańsk | Westerplatte, Pomnik Poległych Stoczniowców 1970, pomnik Armii Krajowej, obelisk żołnierzy rosyjskich | 4 |
| 9-10 listopada | Gdynia | Pomnik Gdynianom Wysiedlonym, Pomnik Polski Morskiej, płyta obrońców Gdyni w Redłowie | 3 |
| 10 listopada | Warszawa | Pomnik Chwała Saperom w parku im. Edwarda Rydza-Śmigłego | 1 |
| 14 listopada | Warszawa | pomnik Żołnierza 1. Armii Wojska Polskiego, Pomnik Bohaterów Getta | 2 |
W Gdyni sprawcy działali w nocy z 9 na 10 listopada i wykonali napisy czerwoną i czarną farbą. Policjanci z technikiem kryminalistyki zabezpieczyli miejsca i sprawdzają nagrania z monitoringu, a napisy zmyto jeszcze przed południem. Prezydent Gdyni Aleksandra Kosiorek potępiła dewastację w mediach społecznościowych.
Sobotni napis na pomniku przy Skwerze Więźniów Politycznych Stalinizmu zgłosił przechodzień. Młodszy aspirant Bartłomiej Śniadała z Komendy Stołecznej Policji potwierdził, że wpłynęły dwa zgłoszenia i policjanci prowadzą wstępne czynności. Dewastacja jest tym bardziej zuchwała, że pomnik stoi 150 metrów od komendy stołecznej policji.
17-latek z Ukrainy z siedmioma zarzutami w Gdańsku
Pierwszy podejrzany to 17-letni obywatel Ukrainy, zatrzymany w Gdańsku w środę 11 listopada. W piątek 13 listopada usłyszał siedem zarzutów znieważenia pomnika w zbiegu z publicznym propagowaniem ustroju totalitarnego, poinformował oficer prasowy Komendy Miejskiej Policji w Gdańsku Mariusz Chrzanowski. Nastolatek został objęty dozorem policyjnym i zakazem opuszczania kraju, grozi mu do trzech lat więzienia.
Zarzuty dotyczą Trójmiasta a Policja nie powiązała 17-latka z napisami w Poznaniu ani w Warszawie, a sprawcy sobotnich dewastacji przy ul. Andersa i przy Muzeum POLIN nie zostali ustaleni.
500 dolarów za napis na pomniku. Ogłoszenie z Telegrama i trop białoruski
Trop pieniędzy ujawnił białoruski niezależny portal MOST. 7 listopada czytelnik zauważył na telegramowym czacie białoruskich emigrantów w Białymstoku ogłoszenie o pracy w Poznaniu: „szablonista”, 500 dolarów za jedno wyjście, opłacony dojazd w obie strony i „bezpieczne warunki”. Dziennikarz odpowiedział jako chętny wykonawca.
Zadanie polegało na namalowaniu sprayem hasła „Slava UPA” na pomniku i naklejeniu kodów QR. Zleceniodawca przysłał zdjęcie placu Adama Mickiewicza w Poznaniu, radził działać nocą i z zakrytą twarzą, a zapłatę oferował gotówką albo w kryptowalucie. Twierdził, że podobne zlecenia ma w Warszawie, Wrocławiu i Lublinie.
Konto „Fast Work PL” było założone na numer z prefiksem +888, który kupuje się w internecie i zakłada bez karty SIM, więc nie da się go przypisać do państwa ani operatora. Zostało usunięte. Zapytany o legalność, werbownik przyznał, że praca jest nielegalna, ale przekonywał, że z zakrytą twarzą i przy szybkiej akcji nikt wykonawcy nie znajdzie. Dodał też, że winą i tak obarczy się rosyjską prowokację, a całą akcję prowadzi się pod osłoną zamieszania na granicy z obwodem królewieckim. Uładzimir Żyhar z organizacji BELPOL, zrzeszającej byłych białoruskich funkcjonariuszy, ocenił, że taki sposób werbunku jest typowy dla rosyjskich albo białoruskich służb specjalnych. Śledczy nie potwierdzili, że ogłoszenie ma związek z którąkolwiek z dewastacji.
ABW zna ten scenariusz. Illia K. oskarżony o „Slava UPA” na zlecenie Rosjan
Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego rozpracowała podobny mechanizm rok wcześniej. 12 sierpnia 2025 r. we Wrocławiu zatrzymano 17-letniego wówczas obywatela Ukrainy Illię K., który według ABW na zlecenie rosyjskich służb malował hasła sławiące UPA i Stepana Banderę oraz czerwono-czarną flagę UPA. Wśród jego celów był pomnik „Rzeź Wołyńska” w Domostawie na Podkarpaciu i ten sam Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie, który zdewastowano w sobotę.
14 lipca 2026 r. do Sądu Okręgowego we Wrocławiu trafił akt oskarżenia przeciwko Illii K., obejmujący 47 przestępstw z lat 2024-2025. Grozi mu od 10 lat więzienia do dożywocia. Według ABW celem rosyjskich służb było podsycanie napięć narodowościowych między Polską a Ukrainą, a prokuratura dodała do tego wywoływanie niepokojów społecznych i poczucia bezradności państwa.
Różnica między tamtą sprawą a obecną falą to tempo. Akt oskarżenia przeciwko Illii K. obejmuje 47 czynów rozłożonych na dwa lata. W listopadzie 2026 r. co najmniej 13 pomników w czterech miastach oznaczono w dziesięć dni, a ogłoszenie z 7 listopada wskazywało kolejne cele.
Szef ABW płk Rafał Syrysko mówił w rozmowie z „Rzeczpospolitą”, że rosyjskie służby werbują wykonawców przez Telegram i coraz częściej sięgają po osoby z przeszłością kryminalną. Agencja uruchomiła na tej platformie chatbota do zgłaszania prób werbunku przez obce służby.
Co to jest UPA i dlaczego hasło „Slava UPA” uderza w Polaków?
Hasło z pomników odwołuje się do Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), zbrojnej formacji ukraińskich nacjonalistów związanej z Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Bandery (OUN-B). W latach 1943-1945 UPA przeprowadziła na Wołyniu i w Galicji Wschodniej rzeź wołyńską, w której zginęło około 100 tysięcy Polaków, głównie z polskiej ludności cywilnej: mężczyzn, kobiet i dzieci. Kulminacja przypadła na 11 lipca 1943 r., gdy oddziały UPA uderzyły jednocześnie na prawie 100 polskich wsi. Sejm uznał tę zbrodnię za ludobójstwo i w 2016 r. ustanowił 11 lipca Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Ludobójstwa.
Na Ukrainie UPA bywa czczona jako formacja walcząca o niepodległość z ZSRS. Ten spór wrócił 26 maja 2026 r., gdy prezydent Wołodymyr Zełenski dekretem nadał jednej z jednostek specjalnych nazwę „Bohaterów UPA”. W październiku władze obwodu lwowskiego przyjęły uchwały upamiętniające dowódcę UPA Romana Szuchewycza, a minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski podpisał wniosek o wpisanie inicjatora tych uchwał na listę osób niepożądanych w Polsce. Więcej o źródłach zbrodni piszemy w tekście dlaczego UPA zabijała Polaków.
Ośrodek Detector Media opisał, że 5 lipca 2026 r. FSB opublikowała materiał o dowódcy UPA-Północ Dmytrze Kłaczkiwskim z niezweryfikowanym cytatem o mordowaniu Polaków, a prorosyjskie kanały na Telegramie natychmiast go rozpowszechniły. Napis „Slava UPA” na Westerplatte czy na Pomniku Bohaterów Getta trafia w tę samą ranę. Według ABW właśnie temu miały służyć hasła, o których malowanie oskarżono Illię K.: wzniecaniu konfliktu między Polakami i Ukraińcami.
