Nie żyje Ryszard Lenczewski, operator nominowany do Oscara za zdjęcia do „Idy” Pawła Pawlikowskiego. Zmarł w wieku 78 lat. O jego śmierci poinformował Pawlikowski ze sceny gali zamknięcia 51. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, odbierając nagrodę za „Ojczyznę”.
Pawlikowski ogłosił śmierć operatora z gdyńskiej sceny
Wiadomość padła publicznie podczas gali kończącej tegoroczny festiwal w Gdyni. Paweł Pawlikowski wyszedł po nagrodę za reżyserię „Ojczyzny” i zamiast podziękowań przekazał sali informację o śmierci swojego operatora. Komunikat Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej ukazał się tego samego dnia.
Z ogromnym smutkiem informujemy o śmierci Ryszarda Lenczewskiego – wybitnego operatora filmowego, którego wizja i wrażliwość na obraz na zawsze pozostaną w historii kina.
Polski Instytut Sztuki Filmowej, komunikat z 26 września 2026 roku
Własne pożegnanie opublikowała tego dnia Szkoła Filmowa w Łodzi, czyli uczelnia, którą operator skończył i w której potem uczył.
Wybitny autor zdjęć filmowych, wykładowca naszej Szkoły, Mistrz i Przyjaciel, odszedł 26 września w wieku 78 lat.
Szkoła Filmowa w Łodzi, komunikat z 26 września 2026 roku
Ryszard Lenczewski urodził się 5 czerwca 1948 r. w Miłkowie na Dolnym Śląsku. Przyczyny śmierci nie ujawnił ani instytut, ani uczelnia, z którą był związany przez pół wieku, ani jego bliscy.
Zaczynał od sportu u Bogdana Dziworskiego
Dyplom Wydziału Operatorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi odebrał w 1974 roku. Do kamery trafił przez sport, którym interesował się wcześniej niż filmem, i to sport dał mu pierwsze zawodowe zdjęcia.
Pracował przy dokumentach Bogdana Dziworskiego: „Pięcioboju nowoczesnym” z 1975 roku, „Hokeju” z 1976 i „Olimpiadzie” z 1978. W filmie fabularnym zadebiutował w 1974 roku, a pierwszą nagrodę odebrał w 1980 roku w Gdańsku, za zdjęcia do „Pałacu” Tadeusza Junaka.
Potem przyszła wieloletnia współpraca z Andrzejem Barańskim i cykl filmów o polskiej prowincji: „Kobieta z prowincji”, „Nad rzeką, której nie ma”, „Kawalerskie życie na obczyźnie”, „Dwa księżyce”. Robił też zdjęcia dla Jacka Bromskiego i Krzysztofa Zanussiego, a przy produkcjach zagranicznych dla Johna Crowleya, Kennetha Lonergana i Joego Wrighta, między innymi do „Anny Kareniny” z 2000 roku i „Margaret”. W jego filmografii, liczącej ponad pięćdziesiąt tytułów, jest też „Brat naszego Boga” Krzysztofa Zanussiego z 1997 roku.
„Ida”, dziewięć dni zdjęciowych i nominacja do Oscara
Z Pawłem Pawlikowskim zrobił cztery filmy: „Ostatnie wyjście” z 2000 roku, „Lato miłości” z 2004, „Kobietę z piątej dzielnicy” z 2011 i „Idę” z 2013. Największy sukces przyszedł przy ostatnim z nich. Czarno-biała „Ida” Pawła Pawlikowskiego, nakręcona cyfrowo w niemal kwadratowym formacie 1:1,33, odebrała w 2015 roku Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego, a jej autorzy zdjęć nominację w kategorii operatorskiej.
Za obraz filmu odpowiadali dwaj operatorzy. Lenczewski pracował na planie tylko przez pierwszych dziewięć dni zdjęciowych, po czym zastąpił go Łukasz Żal. To jednak fotograficzne szkice Lenczewskiego wyznaczyły estetykę całego filmu i dlatego obaj podpisali zdjęcia oraz obaj trafili na listę nominowanych Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej. Sam operator mówił o tych fotografiach jako o notatniku wrażeń, który ułożył się potem w filmową opowieść.
„Ida” przyniosła mu także Europejską Nagrodę Filmową imienia Carlo di Palmy w 2014 roku, Złotą Żabę na festiwalu Camerimage w 2013 roku i nagrodę za najlepsze zdjęcia na festiwalu w Gdyni. Dołożyły się do tego nominacje amerykańskiego i brytyjskiego stowarzyszenia operatorów oraz nominacja Brytyjskiej Akademii Sztuk Filmowych i Telewizyjnych.
BAFTA za „Karola II” i Złota Kamera za całokształt
Statuetkę BAFTA odebrał dekadę wcześniej, za zdjęcia do brytyjskiego serialu „Karol II: Władza i namiętność” z 2003 roku. Na Camerimage sięgał po Złotą Kamerę w 2001 roku za „Ostatnie wyjście” i po Brązową Kamerę w 2005 roku za „Lato miłości”.
W 2015 roku ten sam festiwal przyznał mu Złotą Kamerę 300, nagrodę za całokształt twórczości. Minister kultury i dziedzictwa narodowego odznaczył go srebrnym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w 2013 roku i złotym w 2018 roku.
Należał do Europejskiej Akademii Filmowej, Brytyjskiej Akademii Sztuk Filmowych i Telewizyjnych oraz Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej. W Łodzi uczył od 2006 roku, w latach 2008-2014 był prodziekanem Wydziału Operatorskiego, a tytuł profesora sztuk filmowych odebrał w 2010 roku.
Czym zajmuje się autor zdjęć filmowych
Autor zdjęć filmowych to osoba odpowiedzialna za obraz filmu: kadr, światło, ruch kamery, dobór obiektywów oraz taśmy albo matrycy. Pracuje razem z reżyserem, ale decyzje o tym, jak scena wygląda na ekranie, należą do niego. W napisach końcowych występuje jako operator obrazu albo director of photography.
Od autora zdjęć odróżnia się operatora kamery, w żargonie planu zwanego szwenkierem. To on fizycznie prowadzi kamerę w trakcie ujęcia. Lenczewski często łączył obie funkcje i tłumaczył to prosto: chciał sam widzieć kadr, zamiast opisywać go komuś innemu.
Zostawił po sobie podręcznik sztuki operatorskiej
Zostawił po sobie także książkę: w 2025 roku ukazała się „Bez lasotaśmy nie ma filmu”, mówiony podręcznik sztuki operatorskiej, który napisał razem z Katarzyną Taras.
Najczęstsze pytania
Ile lat miał Ryszard Lenczewski?
Ryszard Lenczewski miał 78 lat w chwili śmierci. Urodził się 5 czerwca 1948 roku w Miłkowie na Dolnym Śląsku, a zmarł pod koniec września 2026 roku. Informację o jego śmierci przekazał publicznie Paweł Pawlikowski podczas gali zamknięcia festiwalu w Gdyni, a potwierdził ją Polski Instytut Sztuki Filmowej.
Na co zmarł Ryszard Lenczewski?
Przyczyny śmierci operatora nie ujawniła żadna z instytucji, które go pożegnały. Komunikat Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej ograniczył się do informacji o odejściu artysty, podobnie jak wspomnienie Szkoły Filmowej w Łodzi. Rodzina również nie wydała w tej sprawie żadnego oświadczenia.
Za co Ryszard Lenczewski był nominowany do Oscara?
Lenczewski odebrał nominację do Oscara w 2015 roku za zdjęcia do filmu „Ida” Pawła Pawlikowskiego, wspólnie z Łukaszem Żalem. Sam film zdobył wtedy Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego, a statuetki za zdjęcia Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej polskim twórcom nie przyznała.
Czy Ryszard Lenczewski miał żonę i dzieci?
Informacji o rodzinie operatora nie podały ani instytucje filmowe, ani jego bliscy. Publiczne biogramy Lenczewskiego, w tym opracowania Akademii Polskiego Filmu i Szkoły Filmowej w Łodzi, ograniczają się do dorobku zawodowego oraz przebiegu kariery akademickiej.
