Artykuł opisuje nagłe odwołanie dwudniowej konferencji naukowej o polskim wolnomularstwie, którą wrocławski Oddział IPN zapowiadał od jesieni poprzedniego roku. Tekst przedstawia kulisy decyzji, sylwetki organizatorów i planowanych prelegentów – w tym badaczy jawnie związanych z masonerią – oraz przytacza relację reżysera Grzegorza Brauna, który miał wygłosić jeden z referatów i wskazuje na sprzeczne wersje przyczyn odwołania.
Konferencja odwołana bez wyjaśnień
Zapowiadana od jesieni ubiegłego roku przez wrocławski Oddział IPN konferencja naukowa o masonerii nie dojdzie do skutku. Nie wiadomo, co przesądziło o odwołaniu wydarzenia, które z uwagi na liczbę prelegentów miało trwać aż dwa dni.
W sekretariacie IPN we Wrocławiu usłyszeliśmy jedynie, że impreza się nie odbędzie, ponieważ nie wyraził na nią zgody dyrektor.
Zapowiedź, która wzbudziła ogromne zainteresowanie
Wiadomość o konferencji „Polskiego wolnomularstwa dzieje najnowsze”, zaplanowanej na 15–16 maja we Wrocławiu, wywołała spore poruszenie, jeszcze zanim ogłoszono wstępną listę prelegentów. Pomysłodawcami byli dr Norbert Wójtowicz i Agnieszka Klarman, pracownicy Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN we Wrocławiu. Dr Wójtowicz od wielu lat zajmuje się wolnomularstwem i jest autorem licznych tekstów naukowych oraz popularnonaukowych z tego zakresu. Szybko zyskał uznanie także w środowiskach masońskich – czego dowodem było przyznanie mu „Złotego Pióra Wolnomularza Polskiego”.
Zapraszamy do działu Polska…
Organizatorzy przekonywali, że „często wiedza na temat wolnomularstwa bywa ograniczona, to w ocenie społecznej wolnomularze mają udział nie tylko w sprawowaniu władzy i realizowaniu planów i programów politycznych, ale także w tworzeniu koncepcji ideologicznych założeń, które należą do myśli politycznej. Wszystko to sprawia, że problematyka ta wymaga rzeczowej dyskusji, pozwalającej na uporządkowanie wiedzy poświęconej dziejom najnowszym polskiego wolnomularstwa w kraju i na świecie”.
Prelegenci i tematy, które zapowiadały się interesująco
Wstępny program wskazywał, że byłoby to ciekawe wydarzenie – referaty mieli wygłaszać badacze, których z dużym prawdopodobieństwem można podejrzewać o związki z masonerią. Jedno z wystąpień miało dotyczyć postaci Jana Józefa Lipskiego, mistrza masońskiego i ważnej figury lewicy laickiej. Interesująco zapowiadały się tematy poświęcone loży „Kopernik” i Komitetowi Obrony Robotników, paryskiej loży „Kopernik” (należał do niej m.in. Bronisław Wildstein) czy polskim wolnomularzom działającym w Nowym Jorku. Znany m.in. z łamów „Naszej Polski” dr Krzysztof Kaczmarski z rzeszowskiego Oddziału IPN miał przedstawić referat „UB wobec wolnomularstwa w pierwszym okresie powojennym”. Zapowiadano też wystąpienie o zmaganiach z UB Roberta Waltera, znanego okultysty z Komorowa pod Warszawą, właściciela jednej z największych bibliotek masońskich w PRL i „ojca duchowego” zmarłej niedawno aktorki Niny Andrycz. Na takiej konferencji nie mogło zabraknąć również czołowego propagatora masonerii, prof. Tadeusza Cegielskiego z Uniwersytetu Warszawskiego, byłego Wielkiego Mistrza, a obecnie Honorowego Mistrza Wielkiej Loży Narodowej Polski, który miał wygłosić referat „Odrodzenie się struktur Wielkiej Loży Narodowej Polski”.
„Program konferencji zapowiadał się bardzo ciekawie. Na konferencji miało pojawić się sporo osób zajmujących się tą tematyką, nie tylko pracowników IPN, a wśród historyków, badaczy tego tematu i publicystów dostrzegłem też kilka osób, które publicznie afiszują się ze swoją przynależnością do masonerii, np. prof. Cegielskiego” – mówi „Naszej Polsce” reżyser Grzegorz Braun, który miał wygłosić referat „Masoneria w transformacji – fakty i hipotezy”.
Dwie wersje odwołania
Zapytany o powody odwołania konferencji, Grzegorz Braun odpowiada: „Nie wiem, dlaczego konferencja się nie odbędzie. Pojawiły się dwie różne wersje odwołania imprezy. Organizator poinformował mnie o problemach finansowych i organizacyjnych, stwierdził, że konferencja odbędzie się w innym terminie, być może jesiennym. Dotarła do mnie również informacja, że zgody na konferencję nie wydał któryś z dyrektorów, być może dyrektor Oddziału IPN we Wrocławiu. Jest to dziwne, zważywszy na to, że wydarzenie było zaplanowane od wielu miesięcy, a termin zgłoszeń referatów upływał w grudniu ub.r. Było więc sporo czasu na odwołanie imprezy, a nie robienie tego w ostatniej chwili, kiedy uczestnicy mieli wykupione bilety lub zarezerwowane noclegi we Wrocławiu. Pozostaje mi liczyć, że będę mógł moje ustalenia i przemyślenia zreferować w innym terminie”.
Mateusz Rawicz
