Zamach na Jana Pawła II z 13 maja 1981 roku do dziś pozostaje jedną z największych tajemnic XX wieku. Przed kanonizacją papieża Antoni Lenkiewicz przypomina, kto strzelał do papieża i kto mógł stać za zamachowcem. Ali Ağca, turecki terrorysta wywodzący się z ruchu Szarych Wilków, nie działał sam: w tekście poznajemy tropy prowadzące do Bułgarii, bułgarskiej ambasady w Rzymie i KGB. Autor opisuje przebieg zamachu na placu Świętego Piotra, sprzeczne zeznania Ağcy, ustalenia włoskiego sędziego Ferdinando Imposimato oraz los bułgarskich podejrzanych. Na koniec przytacza słowa dr. Filipa Musiała z IPN o tym, dlaczego prawda o zleceniodawcach zamachu na papieża Polaka wciąż jest dla wielu niewygodna. Tekst ukazał się w kwietniu 2014 roku, tuż przed kanonizacją Jana Pawła II.
Przed kanonizacją bł. Jana Pawła II
Wielkim zwiastunem polskich nadziei wolnościowych stał się 16 października 1978 r. wybór Karola kardynała Wojtyły na tron papieski. Kolejnym fenomenalnym wydarzeniem w naszej historii pod sowieckim panowaniem była pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski w czerwcu 1979 r. Jeżeli po wszystkich przypomnieniach Jana Pawła II wiemy, że historii Polski nie można zrozumieć bez Chrystusa, to musimy wiedzieć także i to, że wołanie Papieża, aby Duch Święty zstąpił i odnowił oblicze naszej Ziemi nie pozostało bez odpowiedzi Opatrzności Bożej. Efektem tej pielgrzymki rok później był cud odrodzenia narodowego w ponad 10-milionowym ruchu pod wszystko mówiącą nazwą „Solidarność”.
Kto chciał zabić Jana Pawła II?
Co w tym czasie robiła Moskwa i jej namiestnictwo w Warszawie? Pytanie jest wprawdzie retoryczne i wielokrotnie odpowiadali na nie mędrcy całego świata, ale trzeba stwierdzić, że istota poczynań totalitarnych zawsze polega na odwoływaniu się do przemocy i prowokacji. Najbardziej tragicznym wydarzeniem był zamach na Ojca Świętego 13 maja 1981 r. Z pespektywy czasu nie ulega wątpliwości, że ocalenie Papieża było cudem zapowiedzianym w objawieniach i proroctwach fatimskich. Obecnie, po 32 latach od próby zamordowania Papieża, wiemy, a ściślej – wiedzieć i rozumieć powinniśmy znacznie więcej.
19 zamachów

Prawda w tej sprawie jest oczywiście jedna, ale ciągle istnieją i są powtarzane różne wersje: kto, dlaczego i jak próbował dokonać tej zbrodni. Zaplanowano, że Jan Paweł II zginie rok, najpóźniej trzy lata po wyborze. Pierwszą próbę zabicia Papieża podjęły służby specjalne komunistycznej Bułgarii w 1979 r. Papież miał zginąć podczas pierwszej wizyty w Warszawie. Nie wiadomo dlaczego wówczas do zamachu nie doszło. Po 13 maja 1981 r. próbowano zamordować Jana Pawła II co najmniej 19-krotnie – ostatnim razem 6 maja 2001 r. w Damaszku. Skoncentruję się jednak na tym najbardziej dramatycznym zamachu, w którym jednym z bezpośrednich sprawców był Turek Ali Ağca.
Ağca już jako nastolatek dopuszczał się drobnych przestępstw. Został członkiem gangu ulicznego terroryzującego jego rodzinne miasto. Działał jako przemytnik na granicy turecko-bułgarskiej. W Syrii szkolił się w technikach terrorystycznych. Po powrocie do kraju przystąpił do „Szarych Wilków” – tureckiej organizacji terrorystycznej. 1 lipca 1979 r. z polecenia tej organizacji zabił w drzwiach jego domu w Stambule wydawcę lewicowej gazety „Milliyet” – Abdiego İpekçi. Ağca został wydany przez tajnego informatora i turecki sąd skazał go na dożywotnie więzienie. Uciekł prawdopodobnie dzięki pomocy sympatyków w służbach bezpieczeństwa. Znalezione w późniejszym okresie dokumenty wskazują na współpracę Ağcy z Abdullahem Çatlı – płatnym zabójcą, handlarzem narkotyków i działaczem ruchu nacjonalistycznego.
Bułgarski ślad
Już w 1979 r. Ağca otrzymał gażę w wysokości 18 tys. dolarów. Miał otwartych 6 kont bankowych, na które co miesiąc wpłacane były duże kwoty. Pobierał nauki w obozie palestyńskich terrorystów koło Bejrutu, potem pojechał do Iranu, a wreszcie udał się do Bułgarii. Zamieszkał w Sofii w luksusowym hotelu „Witosza” pod nazwiskiem Yoginder Singh i spędził tam całe lato 1980 r.
Przed pojawieniem się w Rzymie w 1981 r. podróżował po świecie. Był przerzucany przez szereg śródziemnomorskich miast. Zmieniał paszporty oraz tożsamości, najprawdopodobniej aby ukryć, że swoją podróż rozpoczął w Sofii. Odwiedził m.in. Francję, Wielką Brytanię, Belgię, Szwajcarię, Danię, Austrię i Włochy. W Perugii zapisał się w kwietniu na uniwersytet, a 10 maja 1981 r. pociągiem z Mediolanu przyjechał do Rzymu jako student pod nazwiskiem Faruk Ozgun.
Spotkał się tam z trzema innymi spiskowcami – jednym Turkiem i dwoma Bułgarami. Jego zdaniem całą operacją dowodził Zilo Vassilev, attaché wojskowy Bułgarii w Rzymie. W planowanym zamachu miał uczestniczyć oprócz Ağcy drugi strzelec, Oral Celik, który dostarczył Ağcy pieniądze na opuszczenie Bułgarii oraz broń. Spiskowcy planowali, że po oddaniu strzałów rzucą w tłum mały ładunek wybuchowy i zbiegną, korzystając z paniki. Potem mieli schronić się w bułgarskiej ambasadzie.
Fatimskie ocalenie
Późnym popołudniem 13 maja 1981 r. spiskowcy udali się na plac Św. Piotra. Papamobile przejeżdżał wśród tłumu pielgrzymów i Papież błogosławił wiernych z całego świata. O godzinie 17.19 Ağca oddał dwa strzały. Kule przeszyły brzuch oraz rękę Papieża. Ranne zostały też dwie kobiety. Jedna z nich, Ann Odre, Amerykanka polskiego pochodzenia, urodziła się w Wadowicach, tego samego dnia co Karol Wojtyła. Trafiona została kulą, która przeszyła na wylot ramię Papieża i ciężko ją zraniła. Drugą była Jamajka, Rose Hall.
Włoscy Carabinieri obezwładnili Ağcę. Przerażony Celik wpadł w panikę – nie użył broni, zniknął w tłumie. Został jednak ważny dowód jego obecności na placu Świętego Piotra: jeden z fotografów zrobił mu zdjęcie, jak ucieka z placu z pistoletem w ręku. Przez wiele lat nie udawało się go złapać. 12 lat po zamachu, w 1993 r. okazało się, że Celik mieszka we Francji i handluje narkotykami. Francuska policja przekazała go Włochom, którzy oskarżyli go, że strzelał do Papieża. Niestety, rzekomo nic mu nie udowodniono. W 1997 r. Celik wyjechał do Turcji. Oferował kilku dziennikom, że za 50 mln dol. opowie „całą prawdę” o zamachu, za którym – według niego – stały „osoby należące do hierarchii Stolicy Apostolskiej”.
Rannego Papieża przewieziono do kliniki Gemelli, gdzie został poddany operacji ratującej życie. Dokładnie o tej samem porze w 1917 r. trójka pastuszków z Fatimy: Hiacynta, Francisco i Łucja, wysłuchiwała orędzia Maryi, które zapowiadało męczeństwo Papieża za Kościół i świat.

Kłamstwa i fakty
Ağca podawał wiele wykluczających się wersji wydarzeń. Stworzono legendę muzułmanina prowadzącego wojnę z „niewiernymi”, fanatyka zdolnego do zabójstwa na tle religijnym. Ale Ağca nie był dobrym muzułmaninem, nie chodził do meczetu, pił alkohol. Jako jedyny winny siedział w więzieniu, nikt się nie interesował innymi poszlakami ani kartką, którą miał w kieszeni marynarki podczas aresztowania. Było na niej 5 numerów telefonów: 2 należały do kancelarii ambasady bułgarskiej w Rzymie, 1 do konsulatu bułgarskiego, 1 do rzymskiego biura Balkanair i 1 zastrzeżony do kasjera Todora Ajwazowa.
Amerykańska dziennikarka Claire Sterling we wrześniu 1982 r. wywołała burzę swoim artykułem w „The Reader’s Digest”, w którym postawiła tezę, że zamach nie był czynem samotnego fanatycznego islamisty, lecz stała za nim komunistyczna Bułgaria. W lipcu 1983 r., po ponad 2 latach, Ağca odwołał swoje samooskarżenie i oświadczył, że do Włoch wysłali go Bułgarzy, a zamach na Papieża przygotował wywiad bułgarski i KGB.
W kolejnym przesłuchaniu podał nazwiska osób zamieszanych w zamach: Siergiej Antonow – zastępca bułgarskich linii lotniczych, Żeliu Wasilew – zastępca attaché wojskowego ambasady, i Todor Ajwazow – kasjer ambasady w Rzymie. 25 listopada 1982 r. Antonow został zatrzymany przez włoską policję pod zarzutem współuczestnictwa w spisku, pozostali nie trafili do aresztu, gdyż powrócili już do Bułgarii. Podczas rozprawy 27 maja 1985 r., podczas której sądzony był Antonow i dwaj mafiosi tureccy powiązani z „Szarymi Wilkami”, Ali Ağca oświadczył, że jest Chrystusem i w roli szaleńca odniósł „sukces”. Jego wyrok został wprawdzie utrzymany w mocy, ale pozostali oskarżeni zostali uwolnieni w marcu 1986 r.
W 1986 r. w wypadku samochodowym zginał szef wywiadu bułgarskiego gen. Wasyl Kocew. W końcu lat 80. bułgarskie służby zniszczyły większość dokumentów operacyjnych. W kolejnych latach umierali ludzie, którzy mieli wiedzę wybiegającą poza zachowane strzępy akt. W 1992 r. samobójstwo popełnił gen. Stojan Stojanow, nadzorujący operacje specjalne bułgarskich służb – potencjalnie najlepiej orientujący się w całości sprawy zamachu. W 1995 r. w wypadku samochodowym zginął Wasilew vel Petrow, a w 1997 r. został śmiertelnie postrzelony na polowaniu Ajwazow vel Kolew.
Niewygodna prawda
W 2000 r. Ali Ağca został na prośbę Papieża ułaskawiony i opuścił włoskie więzienie. W Turcji spędził w celi kolejne lata za zabójstwo redaktora Ipekci. Zwolniony został 18 stycznia 2010 r.
Jedną z hipotez dotyczącą motywacji do popełnienia morderstwa jest inspiracja ze strony władz ZSRR. Wybór Karola Wojtyły na papieża w 1978 r. odebrany został przez rządy państw bloku wschodniego bardzo negatywnie. Działalność polityczna i duszpasterska Papieża stanowiła dla nich ogromne wyzwanie, za jeden z jej rezultatów uznawano m.in. powstanie „Solidarności”. Podważyło ono władzę komunistów w Polsce, Ojciec Święty był postrzegany przez KGB jako zagrożenie dla pozycji ZSRR na świecie. Sam Ağca zostawił w pensjonacie list, w którym napisał między innymi, że chce „pokazać światu imperialistyczne zbrodnie Związku Radzieckiego i Stanów Zjednoczonych”.

W podsumowaniu przytaczam fragment jednego z artykułów dr. Filipa Musiała z IPN w Krakowie, który napisał: „Włoski sędzia Ferdinando Imposimato, który w latach 1986-1995 prowadził trzecie śledztwo w sprawie zamachu, ostatecznie – decyzją włoskiego parlamentu – zamknięte w 1996 r. bez sformułowania aktu oskarżenia, powiedział: «W 1985 r., cztery lata po zamachu, kiedy Papież spotkał się z Ağcą i przebaczył mu, nie było już potrzeby nagłaśniania oskarżeń wobec krajów wschodnich, przede wszystkim Związku Sowieckiego i Bułgarii. Zamknięcie sprawy przez zrzucenie wszystkiego na szaleństwo fanatyka było wygodne dla wielu osób». Chodziło wówczas o niedrażnienie Moskwy, by nie zagrozić rozpoczynającemu się procesowi odprężenia.
I jest wciąż wygodne. Jeśli – wbrew faktom – przyjmiemy, że zamachu dokonał samotny szaleniec z «Szarych Wilków», nie będzie trzeba stawiać pytań, kto za nim stał. Nie usłyszymy wówczas, że morderstwa były jedną z metod działań komunistycznych służb. Nie tylko sowieckich, ale wszystkich państw bloku wschodniego. Nie trzeba będzie się dopytywać, czy ktoś poza Bułgarami mógł wspierać zamach. Czy na przykład jakąś rolę mogła w przygotowaniach do niego odegrać, wysoko oceniana przez Sowietów, rezydentura bezpieki PRL w Watykanie. Jeśli uznamy, że zamach zorganizowali islamscy fundamentaliści, nie będziemy musieli pytać, czy i co o przygotowaniach do niego lub o zacieraniu śladu tzw. wątku bułgarskiego wiedzieli zwierzchnik SB Czesław Kiszczak i jego polityczny patron Wojciech Jaruzelski. «Człowiek honoru» będzie więc mógł spać spokojnie”.
Antoni Lenkiewicz
Przeczytaj również: Karol i Witold contra bolszewia
ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Antoniego Lenkiewicza pt. „Zamach na Ojca Świętego” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 15 (962) z dnia 8 kwietnia 2014 roku, s. 1, 10-11. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Antoni Lenkiewicz / „Nasza Polska”. Zdjęcie: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 15 (962)/2014, s. 1, 10 i 11.




