Matteo Zuppi, specjalny wysłannik papieża Leona XIV do spraw humanitarnych, spędził w stolicy Rosji trzy dni, od 28 do 30 września 2026 r. Kardynał odwiedził obóz z ukraińskimi jeńcami i rozmawiał z przedstawicielami kremlowskiej administracji m.in. z Jurijem Uszakowem, doradcą Władimira Putina do spraw polityki zagranicznej.
Humanitarna misja Watykanu
Działania papieskiego wysłannika koncentrowały się na kwestiach kluczowych, z perspektywy charakteru misji Zuppiego: przyspieszeniu procedur łączenia rozdzielonych rodzin, powrotu przymusowo wywiezionych ukraińskich dzieci oraz monitorowaniu losu i wymiany jeńców wojennych.
Kardynałowi towarzyszył przez całą wizytę nuncjusz apostolski w Moskwie, arcybiskup Giovanni d’Aniello. Rozmowy z Uszakowem dotyczyły jeńców wojennych i innych więźniów, poszukiwań osób zaginionych, łączenia rodzin oraz repatriacji nieletnich.
Kardynał spotkał się też z Rzecznikiem Praw Człowieka Federacji Rosyjskiej Janą Łantratową, która podziękowała mu za konstruktywną postawę, oraz z Rzecznikiem Praw Dziecka Marią Lwową-Biełową. Międzynarodowy Trybunał Karny wydał 17 marca 2023 r. nakaz aresztowania Lwowej-Biełowej, uznając, że istnieją uzasadnione podstawy, by uważać ją za odpowiedzialną za bezprawną deportację i przekazywanie ukraińskich dzieci z okupowanych terenów do Rosji.
Zuppi uznał za konieczne wzmocnienie i przyspieszenie niezbędnych kontroli, które mają umożliwić łączenie rodzin.
Przesłanie papieża Leona XIV
Kardynał odwiedził obóz dla żołnierzy ukraińskich, rozmawiał z więźniami i przekazał im przesłanie papieża, w którym Leon XIV wyraził bliskość i nadzieję na ich rychły powrót do domu.
Rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych opublikowało 30 września własny opis tego punktu programu:
Na prośbę strony watykańskiej zorganizowano dla kardynała Matteo Zuppiego wizytę w jednym z miejsc przetrzymywania ukraińskich żołnierzy, zatrzymanych za przeciwdziałanie specjalnej operacji wojskowej. Podczas wizyty specjalny wysłannik papieża mógł osobiście porozmawiać z Ukraińcami i przekonać się o ścisłym przestrzeganiu przez Rosję wszystkich odpowiednich norm humanitarnych.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rosji, komunikat z 30 września 2026 r., tłumaczenie redakcji
Resort dodał, że wizyta potwierdziła konstruktywny i regularny charakter dialogu między Rosją a Stolicą Apostolską oraz gotowość obu stron do dalszej współpracy humanitarnej.
Ani komunikat rosyjskiego resortu, ani relacja Vatican News nie podają lokalizacji obiektu ani liczby osób, z którymi rozmawiał kardynał.
W rozmowie z włoskim dziennikiem „Avvenire”, opublikowanej 27 września, ambasador Rosji przy Stolicy Apostolskiej Iwan Sołtanowski powiedział, że kardynał jest w Moskwie zawsze mile widziany. Dodał, że Rosja przyjmuje z zadowoleniem każde porozumienie w sprawie jeńców i dziękuje Zuppiemu za jego wkład.
Jednocześnie ambasador nazwał wymianę jeńców cywilnych nową kwestią i powiedział, że trzeba najpierw ustalić, kto należy do tej kategorii.
Kreml wykorzystuje Oleszki
Rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych napisało, że Zuppi został szczegółowo poinformowany o działaniach władz w Kijowie, które według resortu uczyniły zakładnikami cywilów w Oleszkach, mieście w obwodzie chersońskim zajętym przez Rosję. Resort twierdzi, że te działania blokują dostawy żywności i leków oraz ewakuację mieszkańców.
Dziewięć dni wcześniej, 21 września, rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow mówił o problemach z dostawami żywności i leków do Oleszek i przypisywał winę Kijowowi.
Strona ukraińska wskazuje na Rosję, a tuż przed przyjazdem kardynała do Moskwy minister spraw zagranicznych Ukrainy Andrij Sybiha opisał sytuację w Oleszkach we wpisie na platformie X:
Sybiha napisał, że mieszkańcy Oleszek głodują, a odpowiedzialność za katastrofę humanitarną ponosi Rosja jako państwo okupacyjne. W lipcu w Kijowie poinformował kardynała o sytuacji humanitarnej w Oleszkach, co opisał wówczas Vatican News.
Dialog z obiema stronami konfliktu
Zuppi był w Moskwie w czerwcu 2023 r. i w październiku 2024 r., jak podał Vatican News w dniu rozpoczęcia rozmów. Pierwszą podróż Stolica Apostolska zapowiedziała w komunikacie jako wizytę wysłannika papieża Franciszka w dniach 28 i 29 czerwca 2023 r. Kardynał rozmawiał wtedy między innymi z Uszakowem, Lwową-Biełową i patriarchą moskiewskim Cyrylem.
Obecną podróż poprzedziły dwie misje z lata 2026 r. W lipcu Zuppi odwiedził Kijów, rozmawiał z Sybihą i zobaczył miejsce przetrzymywania rosyjskich jeńców w obwodzie lwowskim. Jego ukraińscy rozmówcy wyrazili wtedy nadzieję, że kardynał pojedzie także do Rosji, aby odwiedzić ukraińskich jeńców.
W dniach od 25 do 28 sierpnia w Moskwie przebywał arcybiskup Paul Richard Gallagher, sekretarz Stolicy Apostolskiej do spraw relacji z państwami i organizacjami międzynarodowymi. Rozmawiał z ministrem spraw zagranicznych Rosji Siergiejem Ławrowem i z Uszakowem.
W drodze powrotnej z pielgrzymki do Francji Leon XIV powiedział dziennikarzom, że Kościół ma obowiązek zapraszać przywódców, także Rosji i Ukrainy, do jednego stołu, by szukali rozwiązań w dialogu.
Dla Watykanu dialog z obiema stronami konfliktu nie jest przejawem politycznej naiwności ani próbą legitymizacji działań agresora, ale jedynym narzędziem pozwalającym nieść realną pomoc tam, gdzie zawodzi tradycyjna dyplomacja państwowa.
