Narodowe Czytanie po raz piętnasty zgromadziło Polaków wokół jednej książki. W sobotę 5 września 2026 roku na Skwerze Adama Mickiewicza w Warszawie prezydent Karol Nawrocki i pierwsza dama Marta Nawroccy otworzyli finał akcji, której lekturą były „Dziady”. Zgłoszenia napłynęły z ponad 6 tysięcy miejsc w ponad 40 krajach. Z tej samej sceny prezydent ogłosił lekturę na 2027 rok – „Lorda Jima” Josepha Conrada.
Karol Nawrocki: literatura przenosi polskość przez pokolenia
Prezydent mówił pod pomnikiem wieszcza o tym, co literatura robi ze wspólnotą – nie o tym, co robi z czytelnikiem. Zdanie, które podchwyciły agencje, jest w istocie tezą polityczną o ciągłości narodu wbrew państwom, które go dzieliły.
Literatura ma tę moc, że przenosi polskość przez pokolenia, przenosi polskość pomimo XIX-wiecznych zaborów, czy XX-wiecznych okupacji. Literatura ma moc przenoszenia polskości ponad granicami całej Europy i całego świata.
Karol Nawrocki, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
O Mickiewiczu prezydent powiedział, że jest „fundamentalną, kluczową postacią dla zrozumienia polskiej duszy i polskiej narodowej tożsamości”. Dodał, że akcja „już od 15 lat sprawia, że jesteśmy narodową wspólnotą”, i że „często w zgiełku kłótni Narodowe Czytanie łączy nas w refleksji, co w Polsce najważniejsze”. Marta Nawrocka mówiła krócej: „Dzięki polskiej literaturze jesteśmy dzisiaj wszyscy blisko”.
„Dziady” czytano w ponad 6 tysiącach miejsc i w ponad 40 krajach
W Warszawie fragmenty czytali aktorzy – wśród nich Agnieszka Warchulska, Adam Strug, Dariusz Jakubowski, Krzysztof Kumor i Marcin Przybylski – a obok Polaków na scenie stanęli wykonawcy z Litwy i Białorusi. Na widowni była Swiatłana Cichanouska.
Zaproszenie prezydenta przyjął prezydent Litwy Gitanas Nausėda, który odczytał fragment „Dziadów” i napisał, że Mickiewicz to „genialny poeta litewski i polski”, a jego dramat „wspaniale przetłumaczył litewski poeta narodowy Justinas Marcinkevičius”. W Paryżu, w ambasadzie RP, Wielką Improwizację czytał Andrzej Seweryn – dla uczniów szkół polskich z Argenteuil. Czytano też w Wilnie, w Pałacu Paców i u wileńskich franciszkanów, w Solecznikach, Jaszunach i Szumsku.
Nowością tej edycji jest audiobook. Nagranie „Dziadów” w interpretacji Mariusza Bonaszewskiego i Doroty Landowskiej publikowane jest tydzień po tygodniu na kanale Narodowego Czytania w serwisie YouTube.
Czym są „Dziady” i dlaczego część III powstała dziewięć lat po części II
Numeracja „Dziadów” myli, bo nie oddaje kolejności pisania. Mickiewicz od początku planował cykl otwarty i numerował części według miejsca w zamierzonej całości, a nie według tego, co powstało wcześniej.
Części II i IV – zwane wileńsko-kowieńskimi – powstały w latach 1820–1822 i ukazały się razem w 1823 roku, w drugim tomie „Poezji”. Część III Mickiewicz napisał wiosną 1832 roku w Dreźnie, już po procesie filomatów i po klęsce powstania listopadowego; wydał ją w tym samym roku w Paryżu. Część I nigdy nie została ukończona i ogłoszono ją pośmiertnie, w 1860 roku. Spoiwem całości jest ludowy obrzęd dziadów – nocne wywoływanie dusz zmarłych.
Najbardziej znaną sceną części III jest Wielka Improwizacja. Konrad, przekonany, że jako poeta czuje ból całego narodu, żąda od Boga „rządu dusz” – władzy nad światem, żeby urządzić go lepiej. Padają tam słowa, które zna każdy maturzysta: „Ja i ojczyzna to jedno. / Nazywam się Milijon – bo za milijony / Kocham i cierpię katusze”.
Narodowe Czytanie trwa od 2012 roku. Oto pełna lista lektur
Akcję organizuje Prezydent RP od 2012 roku; pierwszą lekturą był „Pan Tadeusz”, czytany w warszawskim Ogrodzie Saskim. Współorganizatorem jest Narodowe Centrum Kultury, a przedsięwzięcie dofinansowuje minister kultury i dziedzictwa narodowego.
| Rok | Lektura | Autor |
|---|---|---|
| 2012 | Pan Tadeusz | Adam Mickiewicz |
| 2013 | dzieła zebrane | Aleksander Fredro |
| 2014 | Trylogia | Henryk Sienkiewicz |
| 2015 | Lalka | Bolesław Prus |
| 2016 | Quo vadis | Henryk Sienkiewicz |
| 2017 | Wesele | Stanisław Wyspiański |
| 2018 | Przedwiośnie | Stefan Żeromski |
| 2019 | osiem nowel polskich | m.in. Orzeszkowa, Prus, Schulz |
| 2020 | Balladyna | Juliusz Słowacki |
| 2021 | Moralność pani Dulskiej | Gabriela Zapolska |
| 2022 | Ballady i romanse | Adam Mickiewicz |
| 2023 | Nad Niemnem | Eliza Orzeszkowa |
| 2024 | Kordian | Juliusz Słowacki |
| 2025 | poezja | Jan Kochanowski |
| 2026 | Dziady | Adam Mickiewicz |
W 2027 roku lekturą będzie „Lord Jim” Josepha Conrada
Decyzję prezydent ogłosił jeszcze na Skwerze Mickiewicza. Uzasadnił ją narodowością pisarza, który pisał po angielsku: Józef Konrad Korzeniowski „tworzył arcypolskich bohaterów i zawsze wspierał polską niepodległość”. „W związku z tym, że tak wiele ducha polskiego dał do literatury międzynarodowej, w przyszłym roku uczcimy Józefa Konrada Korzeniowskiego i będziemy czytać «Lorda Jima»” – powiedział Nawrocki.
Terminu ani miejsca finału szesnastej edycji Kancelaria Prezydenta RP na razie nie podała. Dotychczasowe odbywały się w pierwszą sobotę września.
Źródła: Kancelaria Prezydenta RP, Narodowe Centrum Kultury, PAP. Opracowanie: Nasza Polska.
