Imiona 12 apostołów to: Szymon Piotr, Andrzej, Jakub Starszy, Jan, Filip, Bartłomiej, Tomasz, Mateusz, Jakub syn Alfeusza, Juda Tadeusz, Szymon Gorliwy i Judasz Iskariota. Taką kolejność podaje Ewangelia Mateusza, a trzy pozostałe listy z Nowego Testamentu różnią się od niej tylko drobiazgami. Grono Dwunastu Jezus Chrystus wybrał spośród szerszego kręgu uczniów i to właśnie im powierzył misję głoszenia Ewangelii.
Lista wygląda dziś swojsko, bo przez dwa tysiące lat imiona apostołów przeszły przez grekę, łacinę i polszczyznę. W rzeczywistości byli to Galilejczycy mówiący po aramejsku, noszący imiona takie jak Szimon, Jaakow czy Jochanan. Poniżej znajdziesz pełną listę po kolei, oryginalne brzmienie każdego imienia, wyjaśnienie przydomków, które w Ewangeliach potrafią mylić, oraz to, co tradycja Kościoła mówi o śmierci apostołów. Osobno odpowiadamy na pytanie o trzynastego apostoła i o miejsce świętego Pawła w tym gronie.
Imiona 12 apostołów – pełna lista po kolei
Najstarszy porządek, w jakim wymienia się Dwunastu, pochodzi z Ewangelii Mateusza (Mt 10,2–4). Apostołowie występują tam parami, a otwiera je zawsze Szymon Piotr.
– Szymon zwany Piotrem – rybak z Betsaidy, pierwszy na każdej liście
– Andrzej – jego rodzony brat, wcześniej uczeń Jana Chrzciciela
– Jakub, syn Zebedeusza – zwany Jakubem Starszym albo Większym
– Jan – brat Jakuba, autor czwartej Ewangelii według tradycji
– Filip – pochodził, jak Piotr i Andrzej, z Betsaidy
– Bartłomiej – utożsamiany z Natanaelem z Ewangelii Jana
– Tomasz – zwany Didymos, czyli Bliźniak
– Mateusz – celnik, poborca podatkowy z Kafarnaum, ewangelista
– Jakub, syn Alfeusza – Jakub Młodszy
– Juda Tadeusz – w Ewangelii Łukasza występuje jako Juda, syn Jakuba
– Szymon Kananejczyk – u Łukasza nazwany Gorliwym, czyli Zelotą
– Judasz Iskariota – ten, który wydał Jezusa
Ewangelie Marka i Łukasza podają te same osoby, przestawiając jedynie kolejność środkowych par. Kto szuka imion dwunastu apostołów w wersji liturgicznej, znajdzie ją w Kanonie rzymskim mszy świętej, gdzie kapłan wymienia Dwunastu tuż po Maryi i świętym Józefie.
Skąd znamy imiona apostołów? Cztery listy Nowego Testamentu
Imiona apostołów Jezusa nie są tradycją zapisaną wieki później. Nowy Testament podaje je cztery razy, w trzech Ewangeliach synoptycznych i w Dziejach Apostolskich.
– Mt 10,2–4 – najbardziej znany układ, apostołowie zestawieni parami
– Mk 3,16–19 – tu Jakub i Jan dostają przydomek Boanerges, „synowie gromu”
– Łk 6,13–16 – Łukasz zaznacza, że Jezus wybrał Dwunastu po nocy spędzonej na modlitwie
– Dz 1,13 – lista jedenastu już po wniebowstąpieniu, bez Judasza Iskarioty
Zbieżność tych czterech spisów jest jednym z mocniejszych argumentów za historycznością grona Dwunastu. Różnice, które w nich widać, dotyczą przydomków, nie osób.
Oryginalne imiona 12 apostołów – po hebrajsku i aramejsku
Apostołowie byli Żydami z Galilei i Judei. Na co dzień mówili po aramejsku, imiona nadawano im według wzorów hebrajskich, a dopiero grecki tekst Ewangelii utrwalił formy, z których wyrosły nasze.
– Piotr – hebrajskie Szimon (Bóg wysłuchał); Jezus nadał mu aramejski przydomek Kefa, czyli skała, po grecku Petros
– Andrzej – imię greckie, Andreas, od słowa oznaczającego męstwo; wśród galilejskich Żydów greckie imiona nie były rzadkością
– Jakub – Jaakow, to samo imię, które nosił patriarcha Izraela
– Jan – Jochanan, czyli Bóg jest łaskawy
– Filip – greckie Philippos, miłośnik koni
– Bartłomiej – nie imię, lecz patronimik: Bar-Tolmaj, syn Tolmaja
– Tomasz – aramejskie Teoma, bliźniak; greckie Didymos znaczy dokładnie to samo
– Mateusz – Mattitjahu, dar Jahwe; w Ewangeliach Marka i Łukasza ten sam człowiek nazwany jest Lewi
– Juda i Judasz – to jedno imię, Jehuda; polszczyzna rozróżniła je, żeby oddzielić apostoła od zdrajcy
– Szymon Gorliwy – aramejskie kananaj oznacza gorliwego, nie mieszkańca Kanaanu; stąd u Łukasza forma Zelota
Dlaczego ta sama osoba ma w Biblii różne imiona
Imion w obiegu było niewiele, a Szymonów i Jakubów w jednej wiosce bywało kilku. Rozróżniano ich po ojcu (syn Zebedeusza, syn Alfeusza), po zawodzie, po miejscu pochodzenia albo po przezwisku. Do tego dochodzi zwyczaj noszenia dwóch imion naraz: semickiego w domu i greckiego w kontaktach z poganami. Dlatego Szymon jest Piotrem, Mateusz Lewim, a Bartłomiej najprawdopodobniej Natanaelem, którego Jezus zobaczył pod drzewem figowym (J 1,45–49). Utożsamienie Bartłomieja z Natanaelem jest tradycyjne i bardzo prawdopodobne, ale nie zostało nigdzie wprost zapisane.
Kim byli apostołowie Jezusa – rybacy, celnik i zelota
Grono Dwunastu nie było elitą religijną Izraela. Czterech pierwszych to rybacy znad jeziora Genezaret, Mateusz pracował dla rzymskiej administracji jako poborca podatkowy, czym ściągał na siebie pogardę rodaków, Szymon Gorliwy nosił przydomek kojarzony ze środowiskiem radykalnie antyrzymskim. Posadzenie celnika i zeloty przy jednym stole było gestem, którego ówczesny słuchacz nie mógł przeoczyć.
Greckie słowo apostolos znaczy „posłany”. To nie tytuł honorowy, lecz opis zadania: Dwunastu mieli głosić Ewangelię, uzdrawiać i dawać świadectwo zmartwychwstania. Po zesłaniu Ducha Świętego w dniu Pięćdziesiątnicy ruszyli poza Jerozolimę, a Kościół nazywa się od nich apostolskim – wyznajemy to w Credo, a ciągłość posługi biskupów opisuje się terminem sukcesja apostolska.
Który z apostołów miał żonę
Pytanie wraca regularnie, a odpowiedź jest w Ewangelii. Jezus uzdrowił teściową Szymona Piotra (Mk 1,29–31), Piotr był więc żonaty. Święty Paweł pisze zresztą wprost, że apostołowie i Kefas mają prawo zabierać ze sobą żonę (1 Kor 9,5). O rodzinach pozostałych Dwunastu Nowy Testament milczy.
Dlaczego Jezus powołał właśnie dwunastu
Liczba nie jest przypadkowa. Dwanaście pokoleń Izraela to fundament narodu wybranego, a wybór Dwunastu był czytelnym znakiem, że rozpoczyna się odnowienie ludu Bożego. Sam Jezus powiedział apostołom, że zasiądą „na dwunastu tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela” (Mt 19,28). Ten sam symbol wraca w Apokalipsie, gdzie mury niebieskiego Jeruzalem spoczywają na dwunastu fundamentach z imionami apostołów Baranka. Dlatego po zdradzie Judasza grono trzeba było uzupełnić – bez dwunastego znak byłby niepełny.
Jak zginęli apostołowie – co mówi tradycja
Tu potrzebne jest zastrzeżenie, którego wiele stron nie robi. Nowy Testament opisuje śmierć tylko jednego apostoła: Jakuba Starszego, ściętego mieczem w Jerozolimie około 44 roku z rozkazu Heroda Agryppy I (Dz 12,2). Cała reszta to przekaz późniejszy – Euzebiusz z Cezarei, apokryficzne akty i tradycje lokalnych Kościołów. Bywa spójny, ale nie ma rangi Pisma.
– Piotr – ukrzyżowany w Rzymie za Nerona, około 64–67 roku; tradycja mówi, że prosił o krzyż głową w dół, bo nie czuł się godny umrzeć jak Chrystus
– Andrzej – ukrzyżowany w Patras w Achai na krzyżu w kształcie litery X, do dziś nazywanym krzyżem świętego Andrzeja
– Jakub Starszy – ścięty mieczem, jedyne męczeństwo apostoła opisane w Nowym Testamencie; jego grób czci Santiago de Compostela
– Jan – jedyny z apostołów, który zmarł śmiercią naturalną, w Efezie około setnego roku, po zesłaniu na wyspę Patmos
– Filip – według tradycji poniósł śmierć męczeńską w Hierapolis we Frygii
– Bartłomiej – obdarty ze skóry w Armenii; z tego powodu Michał Anioł namalował go z własną skórą w ręku na fresku Sądu Ostatecznego
– Tomasz – przebity włócznią w Indiach, w Mylapore; wspólnoty chrześcijan świętego Tomasza w Kerali wywodzą od niego swój początek
– Mateusz – tradycja wskazuje Etiopię albo Persję, przekazy są rozbieżne
– Jakub Młodszy – według Hegezypa strącony ze szczytu świątyni jerozolimskiej i dobity, około 62 roku; część badaczy odróżnia go od Jakuba, syna Alfeusza
– Juda Tadeusz i Szymon Gorliwy – tradycja łączy ich męczeństwo w Persji, dlatego Kościół wspomina obu tego samego dnia, 28 października
– Judasz Iskariota – powiesił się po zdradzie (Mt 27,5); Dzieje Apostolskie przekazują inną wersję jego śmierci
Kult apostołów rozłożył się na cały rok liturgiczny: Piotr i Paweł 29 czerwca, Andrzej 30 listopada, Jakub Starszy 25 lipca, Jan 27 grudnia, Filip i Jakub Młodszy w Polsce 6 maja, Tomasz 3 lipca, Bartłomiej 24 sierpnia, Mateusz 21 września. Kościoły wschodnie obchodzą 30 czerwca wspólne święto zwane Soborem Dwunastu Apostołów. Wśród nich najczęściej wzywany w sprawach trudnych jest święty Juda Tadeusz.
Kto był trzynastym apostołem? Maciej i Paweł
Po zdradzie i śmierci Judasza zostało jedenastu. Zanim nadeszła Pięćdziesiątnica, apostołowie uzupełnili grono (Dz 1,15–26). Piotr postawił warunek: kandydat musi być świadkiem całej drogi Jezusa, od chrztu Janowego aż po wniebowstąpienie. Wybrano dwóch – Józefa zwanego Barsabą i Macieja – po czym rzucono losy, które wskazały Macieja. Wspominamy go 14 maja. To on, a nie kto inny, jest ostatnim z Dwunastu.
Mianem trzynastego apostoła zwyczajowo określa się jednak świętego Pawła. Do grona Dwunastu nigdy nie należał, Jezusa za życia nie znał, a chrześcijan początkowo prześladował. Chrystusa spotkał pod Damaszkiem i na tym spotkaniu opierał swoje prawo do tytułu apostoła narodów. Kościół czci go razem z Piotrem, bo obaj ponieśli śmierć męczeńską w Rzymie. Tytuł „apostoła apostołów” tradycja przyznała z kolei Marii Magdalenie – jako pierwszej świadkini zmartwychwstania.
Imiona 12 apostołów dla dzieci – jak je zapamiętać
Najprostszy sposób to podzielić listę na cztery trójki i powiązać każdą z obrazem.
– trzej z łodzi i jeden brat: Piotr, Andrzej, Jakub, Jan – rybacy znad jeziora
– trzej „egzotyczni”: Filip, Bartłomiej, Tomasz – imię greckie, patronimik i bliźniak
– trzej rozpoznawalni po zajęciu i ojcu: Mateusz celnik, Jakub syn Alfeusza, Juda Tadeusz
– dwaj na końcu: Szymon Gorliwy i Judasz Iskariota
W katechezie pomaga też ikona: na przedstawieniach Dwunastu każdy apostoł ma swój atrybut – Piotr klucze, Andrzej ukośny krzyż, Jan orła i księgę, Bartłomiej nóż, Mateusz zwój lub sakiewkę. Dzieci zapamiętują przedmioty szybciej niż imiona, a imiona przychodzą za nimi.
Najczęstsze pytania
Jakie są imiona 12 apostołów po kolei?
Według Ewangelii Mateusza: Szymon Piotr, Andrzej, Jakub Starszy, Jan, Filip, Bartłomiej, Tomasz, Mateusz, Jakub syn Alfeusza, Juda Tadeusz, Szymon Gorliwy i Judasz Iskariota. Ewangelie Marka i Łukasza podają te same osoby w nieco innej kolejności.
Jak brzmiały oryginalne imiona apostołów?
W wersji hebrajsko-aramejskiej: Szimon, Jaakow, Jochanan, Mattitjahu, Teoma, Jehuda, Bar-Tolmaj. Andrzej i Filip nosili imiona greckie, popularne wówczas także wśród Żydów.
Kto był 13 apostołem?
Zwyczajowo święty Paweł z Tarsu, który do Dwunastu nie należał, ale nazywany jest apostołem narodów. Formalnie miejsce Judasza zajął święty Maciej, wybrany przez losowanie w Dziejach Apostolskich.
Który z apostołów miał żonę?
Szymon Piotr. Ewangelia Marka wspomina uzdrowienie jego teściowej, a święty Paweł potwierdza, że apostołowie mogli podróżować z żonami.
Czy wszyscy apostołowie zginęli śmiercią męczeńską?
Tradycja mówi o męczeństwie jedenastu. Wyjątkiem jest święty Jan, który zmarł śmiercią naturalną w Efezie. Historycznie pewna jest wyłącznie śmierć Jakuba Starszego, opisana w Dziejach Apostolskich.
Czym różni się apostoł od ucznia?
Uczniów Jezus miał wielu, apostołów wybrał dwunastu i posłał ich z konkretną misją. Greckie apostolos znaczy „posłany”, uczeń zaś to ten, kto się uczy.
