Narodzenie Najświętszej Maryi Panny to jedno z najstarszych świąt maryjnych, obchodzone w Kościele katolickim 8 września. W tym dniu wspominamy przyjście na świat Maryi – córki Joachima i Anny, wybranej na Matkę Zbawiciela. Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w polskiej tradycji nosi ludową nazwę Matki Bożej Siewnej: kończono wtedy żniwa i rozpoczynano jesienny siew, święcąc ziarno siewne pod przyszły urodzaj. Poniżej wyjaśniamy, kiedy przypada to święto, jaka jest jego geneza, skąd znamy imiona rodziców Maryi, jakie jest jego znaczenie, co mówią czytania mszalne oraz jak narodziny Maryi utrwaliła ikonografia – z autentyczną ikoną karpacką ze zbiorów Muzeum w Sanoku. Na końcu odpowiadamy na najczęstsze pytania: dlaczego data wypada 8 września i co dokładnie święci się w dzień Matki Bożej Siewnej.
Kiedy jest Narodzenie Najświętszej Maryi Panny
Święto przypada co roku 8 września i ma stałą datę w kalendarzu liturgicznym – nie jest ruchome jak Wielkanoc. Termin nie jest przypadkowy: narodziny Maryi wspominamy dokładnie dziewięć miesięcy po uroczystości Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (8 grudnia), co spina oba święta w jedną, logiczną całość.
W kalendarzu powszechnym Narodzenie NMP ma rangę święta. W Polsce nie jest dniem wolnym od pracy ani świętem nakazanym, choć w parafiach pod tym wezwaniem obchodzi się je szczególnie uroczyście, nierzadko z odpustem. To jedno z najdawniejszych świąt maryjnych – obok Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpnia) i Niepokalanego Poczęcia tworzy trzon maryjnego roku liturgicznego.
Geneza święta – od Jerozolimy do Rzymu
Kult narodzin Maryi rozwinął się najpierw na chrześcijańskim Wschodzie. Już w V wieku obchodzono w Jerozolimie pamiątkę poświęcenia bazyliki świętej Anny, wzniesionej według tradycji w miejscu narodzenia Maryi, przy sadzawce Owczej. Stamtąd święto dotarło do Konstantynopola, a w VII wieku do Rzymu, gdzie do liturgii wprowadził je papież Sergiusz I.
Rozkwit czci Matki Bożej umocnił wcześniej sobór efeski w 431 roku, który ogłosił Maryję Bogurodzicą (Theotokos). Od tego czasu święta maryjne – w tym Narodzenie Najświętszej Maryi Panny – zyskiwały coraz wyższą rangę, a kult maryjny umacniały kolejne kościoły i bazyliki, jak rzymska bazylika Matki Bożej Większej.
Joachim i Anna – rodzice Maryi
Ewangelie kanoniczne nie opisują narodzin Maryi ani nie podają imion jej rodziców. Przekazuje je apokryf z II wieku, zwany Protoewangelią Jakuba. Według tego wczesnochrześcijańskiego pisma Maryja była córką Joachima i Anny – pobożnego małżeństwa, które przez długie lata pozostawało bezdzietne i znosiło z tego powodu upokorzenia.
Anna i Joachim mieli usłyszeć, każde osobno, anielską zapowiedź, że doczekają się potomstwa; Bóg wysłuchał ich próśb i Anna urodziła córkę. Narodzona z nich Maryja została – jak głosi tradycja – w dzieciństwie ofiarowana Bogu w świątyni. Z tego przekazu wyrasta cały nurt pobożności i sztuki poświęcony dzieciństwu Matki Bożej. Kościół wspomina świętych Joachima i Annę wspólnie 26 lipca; osobny typ przedstawień świętej Anny z małą Maryją to święta Anna Samotrzeć.
Znaczenie święta – jutrzenka zbawienia
Narodzenie Najświętszej Maryi Panny Kościół odczytuje jako jutrzenkę zbawienia. Maryja przyszła na świat jak każde dziecko, ale – jako niepokalanie poczęta – została wybrana, by wydać na świat Syna Bożego. Dlatego liturgia mówi, że z Niej „wzeszło Słońce sprawiedliwości”. Święto przypomina, że Jej narodziny były wielkim darem Bożej miłości, zapowiadającym przyjście Zbawiciela.
Wraz z Niepokalanym Poczęciem (8 grudnia) i Wniebowzięciem (15 sierpnia) święto to dopełnia obraz Maryi otaczanej w Kościele szczególnym kultem maryjnym. W polskiej pobożności ta sama uroczystość nosi nazwę Matki Bożej Siewnej – dawniej mówiono również o Matce Boskiej Siewnej.
Matka Boża Siewna – polski zwyczaj 8 września
W polskiej kulturze ludowej 8 września to dzień Matki Bożej Siewnej. Nazwa wzięła się z kalendarza prac na roli: na przełomie lata i jesieni kończono żniwa i rozpoczynano orkę oraz siew ozimin – żyta i pszenicy. W kościołach święcono ziarno siewne, mieszając je potem z tym przeznaczonym na pole, aby uprosić błogosławieństwo i dobry urodzaj.
Zwyczaj utrwaliły przysłowia w rodzaju „Matka Boża Siewna – dobry czas na siewy” czy „Na Siewną rzuć ziarno w ziemię pewne”. Dzień ten zamykał cykl gospodarskich świąt maryjnych: od Matki Bożej Zielnej (15 sierpnia), przez dożynkowe podziękowania za zbiory, po Matkę Bożą Siewną. W tej pobożności Maryja jawi się jako opiekunka pól, chleba i rodzinnego gospodarstwa.
Liturgia i czytania mszalne na 8 września
Formularz mszalny na to święto łączy Stary i Nowy Testament. Pierwsze czytanie stanowi proroctwo Micheasza (Mi 5,1-4a) o Betlejem, z którego wyjdzie władca Izraela – zapowiedź Mesjasza, „aż do czasu, kiedy porodzi mająca porodzić”.
Ewangelia to początek Ewangelii według świętego Mateusza (Mt 1,1-16.18-23): rodowód Jezusa Chrystusa doprowadzony do „Józefa, męża Maryi, z której narodził się Jezus, zwany Chrystusem”. Śpiew przed Ewangelią wyraża radość Kościoła: „Szczęśliwa jesteś, Najświętsza Panno Maryjo (…), bo z Ciebie wzeszło Słońce sprawiedliwości, Chrystus, który jest naszym Bogiem”. Pobożność ludowa dodała do tego dnia Godzinki o Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny oraz krótkie modlitwy dziękczynne za dar Jej przyjścia na świat.
Narodzenie Maryi w ikonografii
Scena narodzin Maryi ma w sztuce ustalony schemat, powtarzany od wieków w ikonach wschodnich i malarstwie zachodnim. W centrum spoczywa święta Anna na łożu, po połogu; obok służące kąpią w naczyniu nowo narodzoną Maryję, a całość osadzona jest w bogatej, miejskiej architekturze. Taki właśnie układ pokazuje karpacka ikona ze zbiorów Muzeum w Sanoku.
Osobny, lubiany motyw pokazuje Joachima i Annę razem z dorastającą Maryją – rodzinę, w której wzrastała przyszła Matka Boża. Takie przedstawienia przypominają, że świętość rodziła się w zwyczajnym domu, wśród codziennej troski i wiary.
Najczęstsze pytania
Kiedy obchodzimy Narodzenie Najświętszej Maryi Panny?
Zawsze 8 września. Data wynika z powiązania z uroczystością Niepokalanego Poczęcia (8 grudnia): narodziny Maryi przypadają dokładnie dziewięć miesięcy później.
Co się święci 8 września?
W dzień Matki Bożej Siewnej święci się ziarno siewne przeznaczone pod jesienne zasiewy oraz kłosy i plony, dziękując za urodzaj i prosząc o błogosławieństwo dla nowego siewu.
Czy 8 września to Narodzenie Matki Bożej Siewnej?
Tak. „Matka Boża Siewna” to polska, ludowa nazwa tego samego święta – Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, związana z rozpoczęciem siewu ozimin.
Kim byli rodzice Maryi?
Według Protoewangelii Jakuba byli to Joachim i Anna – długo bezdzietne małżeństwo, któremu anioł zapowiedział narodziny córki. Kościół wspomina ich 26 lipca.
Czy 8 września to święto nakazane?
W Polsce nie jest dniem wolnym od pracy ani świętem nakazanym. Ma rangę święta liturgicznego i bywa uroczyście obchodzone w parafiach pod tym wezwaniem.
Zobacz też: święta Anna Samotrzeć oraz Matka Boska Bolesna.
