Święty Józef z Nazaretu, cieśla z rodu króla Dawida, był mężem Maryi i opiekunem Jezusa. Ewangelie nie zapisały ani jednego jego słowa, a mimo to nazwały go „mężem sprawiedliwym”. Bóg powierzył mu straż nad swoimi najcenniejszymi skarbami: Wcielonym Synem i Jego Matką. Kościół czci Józefa jako patrona całego Kościoła, opiekuna rodzin i ojców, orędownika dobrej śmierci. Jego uroczystość przypada 19 marca, a 1 maja wspominamy go jako Rzemieślnika. W sztuce sakralnej rozpoznasz go po Dzieciątku na ręku, po lilii i po narzędziach ciesielskich.
Kim jest święty Józef?
Józef pochodził z rodu króla Dawida, a na życie zarabiał pracą rąk jako cieśla w Nazarecie. Ewangelia nazywa Jezusa „synem cieśli” (Mt 13, 55), co przez wieki określało też pozycję Józefa. Wobec prawa i sąsiadów uchodził za ojca Jezusa, choć nie był ojcem biologicznym. Tę rolę Kościół nazywa opiekuństwem i ojcostwem przybranym: Józef karmił, chronił i wychowywał Syna Bożego jak własnego syna.
Najbardziej uderza jego milczenie. W żadnej scenie ewangelicznej Józef nie wypowiada słowa. Znamy go wyłącznie z czynów: przyjął Maryję, wstał w nocy i uszedł do Egiptu, wrócił do Nazaretu, szukał zagubionego Dwunastolatka. To milczenie stało się jego znakiem rozpoznawczym i szkołą wiary, która ufa Bogu bez rozgłosu.
Święty Józef w Piśmie Świętym
Ewangelie mówią o Józefie oszczędnie, lecz każde zdanie jest ważne. Święty Mateusz zapisał jego wewnętrzną rozterkę i decyzję, gdy okazało się, że Maryja spodziewa się Dziecka:
„Mąż Jej, Józef, który był człowiekiem sprawiedliwym i nie chciał narazić Jej na zniesławienie, zamierzał oddalić Ją potajemnie. Gdy powziął tę myśl, oto anioł Pański ukazał mu się we śnie” (Mt 1, 19-20).
Nazwanie Józefa „sprawiedliwym” jest w języku biblijnym równoznaczne ze świętością. Dalsze sceny pokazują go w drodze: narodzenie w Betlejem i ofiarowanie w świątyni (Łk 2), ucieczka do Egiptu przed Herodem (Mt 2, 13-15), powrót i osiedlenie w Nazarecie (Mt 2, 19-23). Ostatni raz Józef pojawia się, gdy wraz z Maryją odnajduje dwunastoletniego Jezusa w świątyni (Łk 2, 41-52). Później Ewangelie już o nim milczą, co tradycja tłumaczy jego wcześniejszą śmiercią, jeszcze przed publiczną działalnością Jezusa.
Ikonografia i atrybuty świętego Józefa
Najczęstsze przedstawienie to „Święty Józef z Dzieciątkiem”: opiekun trzyma na ręku małego Jezusa, a w drugiej dłoni białą lilię, znak czystości. Drugim zespołem atrybutów są narzędzia ciesielskie, piła, kątownica i siekiera, które przypominają o jego pracy i o godności ludzkiego trudu. Bywa też ukazywany z rozkwitłą różdżką, nawiązującą do dawnej tradycji o wyborze Józefa na oblubieńca Maryi.
Dawna sztuka przedstawiała go zwykle jako starca, co miało podkreślać jego opiekuńczą powagę i dziewictwo małżeństwa z Maryją. Nowsza tradycja chętniej pokazuje Józefa jako mężczyznę w sile wieku, zdolnego utrzymać rodzinę i obronić ją w drodze do Egiptu. Oba ujęcia mówią o tym samym: o mężczyźnie, który całą siłę oddał na służbę Bogu.
Patron świętego Kościoła i dobrej śmierci
8 grudnia 1870 roku błogosławiony papież Pius IX dekretem „Quemadmodum Deus” ogłosił świętego Józefa patronem Kościoła powszechnego. Odtąd Józef, który strzegł Świętej Rodziny, stał się w oczach wiernych opiekunem całej rodziny Kościoła.
„Chcąc siebie i wszystkich wiernych polecić szczególnej i przemożnej opiece świętego Józefa, papież ogłasza go uroczyście patronem Kościoła katolickiego”.– bł. Pius IX, dekret „Quemadmodum Deus”, 8 grudnia 1870
Józef jest też patronem rodzin, małżonków i ojców, opiekunem sierot oraz cieśli i wszystkich ludzi pracy. Najgłębiej zapisał się jednak w pobożności jako patron dobrej śmierci. Tradycja przyjmuje, że umierał w obecności Jezusa i Maryi, dlatego wierni proszą go o łaskę spokojnego odejścia w bliskości Boga.
Święty Józef w nauczaniu papieży
Kult świętego Józefa umacniali kolejni papieże. Leon XIII w encyklice „Quamquam pluries” z 1889 roku ukazał go jako opiekuna, któremu w szczególny sposób powierzeni zostali wszyscy wierni. Sto lat później święty Jan Paweł II poświęcił Józefowi adhortację „Redemptoris custos”, czyli „Opiekun Zbawiciela”:
„Święty Józef został powołany przez Boga, by służyć bezpośrednio osobie i posłannictwu Jezusa poprzez sprawowanie swego ojcostwa. Właśnie w ten sposób współdziała on w pełni czasów w wielkiej tajemnicy odkupienia i jest prawdziwie sługą zbawienia”.– św. Jan Paweł II, adhortacja „Redemptoris custos”, 15 sierpnia 1989
W 150. rocznicę ogłoszenia Józefa patronem Kościoła papież Franciszek listem apostolskim „Patris corde” ogłosił Rok Świętego Józefa, trwający od 8 grudnia 2020 do 8 grudnia 2021 roku. Opisał w nim Józefa siedmioma rysami ojcostwa: ojciec umiłowany, czuły, posłuszny, przyjmujący, obdarzony twórczą odwagą, człowiek pracy oraz ojciec pozostający w cieniu. To właśnie ukrycie i dyskrecja są, zdaniem papieża, miarą jego wielkości.
Wspomnienie liturgiczne: 19 marca i 1 maja
Głównym dniem świętego Józefa jest 19 marca, uroczystość Świętego Józefa, Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny. To także popularne w Polsce imieniny Józefa. Drugim dniem jest 1 maja, wspomnienie Świętego Józefa Rzemieślnika, ustanowione przez papieża Piusa XII w 1955 roku. Kościół nadał wtedy chrześcijański sens świętu pracy, wskazując na Józefa jako wzór człowieka, który uświęcał codzienny trud.
Święty Józef w Polsce
W Polsce święty Józef jest szczególnie czczony, a jego głównym ośrodkiem kultu jest Kalisz. Tamtejsza bazylika nosi tytuł Narodowego Sanktuarium Świętego Józefa i przechowuje słynący łaskami obraz Świętej Rodziny, koronowany w 1796 roku. Z Kaliszem wiąże się też pamięć o kapłanach więzionych w obozie w Dachau. Ocaleni z obozu w 1945 roku przypisali swoje wybawienie wstawiennictwu Świętego Józefa Kaliskiego i w dowód wdzięczności ufundowali w sanktuarium kaplicę. Święty Józef jest również patronem diecezji kaliskiej.
Czego uczy święty Józef
Józef uczy wiary, która wyraża się w czynie, a nie w słowach. Nie zostawił żadnego zdania, zostawił natomiast przykład człowieka, który przyjął wolę Bożą i wypełnił ją do końca. Szczególnie ceniła go święta Teresa z Ávili, która z własnego doświadczenia świadczyła o sile jego wstawiennictwa:
„Innym świętym dał Bóg łaskę wspomagania nas w tej lub innej potrzebie, temu zaś chwalebnemu świętemu, jak wiem z własnego doświadczenia, dał władzę wspomagania nas we wszystkim”.– św. Teresa z Ávili, „Księga życia”, rozdz. 6
Modlitwy do świętego Józefa
Do świętego Józefa wierni zwracają się w wielu formach modlitwy. Pełne teksty i objaśnienia znajdziesz na osobnych stronach:
– modlitwa do świętego Józefa – zbiór modlitw
– litania do świętego Józefa
– nowenna do świętego Józefa
– koronka do świętego Józefa
– telegram do świętego Józefa
Najczęstsze pytania o świętego Józefa
Kim był święty Józef i czym się zajmował?
Święty Józef był cieślą z Nazaretu, pochodzącym z rodu króla Dawida. Został mężem Maryi i opiekunem Jezusa, którego wychowywał i utrzymywał jak własnego syna. Ewangelie nazywają go „mężem sprawiedliwym”, co w języku biblijnym oznacza człowieka świętego. Jego zawód, praca rąk, stał się powodem, dla którego Kościół czci go jako patrona ludzi pracy i wzór codziennej wierności obowiązkom.
Kiedy jest wspomnienie i imieniny świętego Józefa?
Główna uroczystość Świętego Józefa, Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny, przypada 19 marca i tego dnia obchodzone są też imieniny Józefa. Drugim dniem jest 1 maja, wspomnienie Świętego Józefa Rzemieślnika, ustanowione przez Piusa XII w 1955 roku jako chrześcijańska odpowiedź na świeckie święto pracy. Dla wielu rodzin i parafii pod wezwaniem świętego Józefa 19 marca pozostaje najważniejszą datą w roku.
Dlaczego święty Józef jest patronem dobrej śmierci?
Tradycja przyjmuje, że Józef umierał w obecności Jezusa i Maryi, otoczony miłością najbliższych i samego Zbawiciela. Taki obraz odejścia stał się dla wiernych wzorem dobrej, spokojnej śmierci w bliskości Boga. Dlatego od wieków proszą go, by wstawiał się za konającymi i wypraszał im łaskę pojednania z Bogiem w ostatniej godzinie życia. Ten patronat czyni Józefa jednym z najczęściej wzywanych świętych w modlitwie za umierających.
Ile słów wypowiada święty Józef w Ewangelii?
Ewangelie nie zapisały ani jednego słowa świętego Józefa. Znamy go wyłącznie z czynów: przyjęcia Maryi, ucieczki do Egiptu, powrotu do Nazaretu i poszukiwania zagubionego Jezusa. To milczenie nie jest oznaką bierności, lecz posłuszeństwa i pokory. Józef słucha Boga i natychmiast działa, dlatego bywa nazywany świętym czynu, a nie słowa. Jego przykład uczy, że wiara najpełniej wyraża się w wiernym wypełnianiu codziennych obowiązków.
Dlaczego świętego Józefa przedstawia się z lilią i Dzieciątkiem?
Lilia jest znakiem czystości i odnosi się do dziewiczego małżeństwa Józefa z Maryją. Dzieciątko na ręku podkreśla jego rolę opiekuna i żywiciela Syna Bożego. Do tych atrybutów dochodzą narzędzia ciesielskie, przypominające o jego pracy, oraz rozkwitła różdżka, nawiązująca do tradycji o wyborze Józefa na oblubieńca Maryi. Wszystkie te znaki razem tworzą typ ikonograficzny nazywany „Świętym Józefem z Dzieciątkiem”.
O co prosić świętego Józefa?
Świętego Józefa wzywa się w sprawach rodziny, pracy i codziennych trudności, a także w intencji dobrej śmierci. Proszą go małżonkowie i rodzice o opiekę nad domem, osoby szukające pracy, a rodziny w kłopotach o pomoc w sprawach po ludzku beznadziejnych. Święta Teresa z Ávili zachęcała, by powierzać mu wszystkie potrzeby, ponieważ jego wstawiennictwo obejmuje każdą dziedzinę życia. Modlitwy do niego przyjmują formę litanii, nowenny, koronki oraz krótkich wezwań.
