Edukacja domowa czy zdalna? Pandemia koronawirusa uświadomiła, że warto rozważyć przebudowę systemu oświaty – tym bardziej że w polskim prawie od 11 lat funkcjonują przepisy dopuszczające edukację domową dzieci objętych obowiązkiem szkolnym.
Do 2018 r. sprawnie działała w kraju sieć szkół Salomon. Rozwiązania opracowane przez jej twórców, Pawła i Marzenę Zakrzewskich, doskonale sprawdziłyby się w warunkach zagrożenia epidemicznego.
W ramach zapobiegania, przeciwdziałania i zwalczania COVID-19 od 12 marca 2020 r. w polskich szkołach i przedszkolach zawieszono stacjonarne zajęcia dydaktyczno-wychowawcze, a od 25 marca wprowadzono obowiązek nauki zdalnej.
Z szacunków ekspertów Banku Światowego, zawartych w raporcie opublikowanym w czerwcu ubiegłego roku, wynika, że zdalne nauczanie powoduje u uczniów takie braki, jakby z całego okresu edukacji wycięto im ponad jeden semestr. Nic więc dziwnego, że zaczyna się prawdziwy boom na edukację domową.
Dotychczas, zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, „dyrektor szkoły mógł na wniosek rodziców zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą”. Do wniosku należało dołączyć m.in. opinię publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Edukacja domowa – w ustawie określana jako „edukacja pozaszkolna” – daje szansę i tworzy warunki do naturalnego, samodzielnego uczenia się, z uwzględnieniem indywidualnych możliwości, potrzeb i tempa rozwoju dzieci oraz młodzieży.
Jedenaście lat temu w Polsce otworzyły się szeroko drzwi do prawdziwej rewolucji edukacyjnej. W 2009 r. doprowadzono do korzystnych zmian w przepisach, dopuszczając edukację domową oraz nowy rodzaj szkół prywatnych.
Prekursorami działań związanych z edukacją domową byli – już kilka lat wcześniej – Paweł i Marzena Zakrzewscy, twórcy klubów edukacji spersonalizowanej i demokratycznej. W 2009 r. zredagowali i wydali w wielotysięcznym nakładzie obszerną pracę zbiorową „Edukacja domowa w Polsce. Teoria i praktyka”. Ich placówki działały zarówno w Warszawie, jak i w innych miejscach – także poza Polską.
Zakrzewscy stworzyli nowatorskie, bezpłatne placówki oświatowe Salomon, oparte na klubach edukacji spersonalizowanej i demokratycznej. Powstawały one stopniowo od 2009 r., w miarę upowszechniania się w Polsce edukacji domowej.
Sieć szkół objęła zasięgiem cały kraj. Ostatnią z placówek zlikwidowano w roku szkolnym 2018/2019 w województwie lubelskim.
Uczniom oferowano zajęcia w klubach edukacyjnych, dostęp do nowoczesnej platformy e-learningowej, innowacyjny e-tornister, spersonalizowane rodzinne wioski edukacyjne oraz bon oświatowy przyznawany w formie stypendium na realizację zajęć pozaszkolnych.
Szkoły Salomon opracowywały i wydawały ponadto m.in. innowacyjne boksy edukacyjne dla uczniów oraz tematyczne poradniki dla rodziców. W szczytowym okresie rozwoju placówka zrzeszała ok. 50 tysięcy uczniów.
Jak podkreślali Zakrzewscy, ich szkoły cieszyły się bardzo dobrą opinią, a rodzice mocno angażowali się we współpracę, dzięki której dzieci osiągały dobre wyniki w nauce i z powodzeniem zdawały egzaminy państwowe.
W 2013 r. rozpoczęły się bardzo częste kontrole skarbowe Szkoły Salomon. Stołeczny ratusz nakazał zespołowi Szkół Salomon zwrot niemal całości dotacji oświatowej za 2013 r. Placówka próbowała się odwoływać, lecz miasto nie uznało jej argumentów. Jak informowało wówczas biuro prasowe ratusza, „kontrola, która zakończyła się w ubiegłym roku wskazała na szereg niezgodnych z przepisami oświatowymi wydatków i źle prowadzoną dokumentację”.
Więcej na ten temat w tekście: Zakaz telefonów w szkole. Prezydent podpisał, przepisy od września
W wyniku prowadzonych kontroli ostatni ośrodek Salomon zamknięto w roku szkolnym 2018/2019.
Zakrzewscy utrzymywali, że dokumentację prowadzono zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zwrócili się więc o pomoc m.in. do organizacji pożytku publicznego oraz do parlamentarzystów. Do laski marszałkowskiej trafiły dotyczące ich interpelacje poselskie. Jedną z nich złożył 29 listopada 2018 r. poseł Tomasz Kostuś, pisząc: „Według zgromadzonych informacji Urząd m. st. Warszawy, wszedł w spór prawny z Pawłem i Marzeną Zakrzewskimi, zgodnie z przedstawioną dokumentacją zostały podważone uprawnienia szkół Salomon do pobierania części dotacji oświatowej na uczniów szkoły, którzy realizowali obowiązek szkolny poza placówką. Zgodnie z tym w szkołach Salomon zostały przeprowadzone liczne kontrole, w tym urzędu miasta oraz innych instytucji, które zostały powiadomione o możliwych nieprawidłowościach w pobieraniu dotacji oraz rozliczania się z nich. Według właścicieli szkół takie działania urzędu doprowadziły do wielomiesięcznych kontroli, które bezpośrednio miały wpływ na działanie jednostek a w konsekwencji doprowadziły do ich zamknięcia”.
Dalej poseł Kostuś pytał m.in.: czy Urząd m. st. Warszawy poprawnie przeprowadził kontrolę w placówkach szkoły i czy istniały uzasadnione powody podjęcia takich działań; jakie inne instytucje kontrolowały szkoły Salomon i jakie decyzje w tej sprawie wydały; na jakiej podstawie szkoły Salomon wykreślono z ewidencji szkół.
Podczas gdy Zakrzewscy z powodzeniem walczą o wolną edukację, polska oświata powoli, lecz konsekwentnie się zmienia. Po 11 latach od wejścia w życie nowych przepisów system przywykł już do tego, że w Polsce mogą kształcić się uczniowie w trybie edukacji domowej. Ewolucja – choć opóźniona – powoli dociera do szkół. Placówki prywatne i społeczne rywalizują o najlepszych uczniów, a szkoły państwowe, naśladując te pierwsze, stopniowo zmieniają się na lepsze. Kilkanaście tysięcy uczniów korzysta już z nowoczesnych rozwiązań w rodzaju e-tornistra, w którym książki zastąpiono inteligentnym cyfrowym tornistrem – pioniersko wdrażanym w placówkach Pawła i Marzeny Zakrzewskich kilka lat wcześniej.
Źródło informacji: Media Solution Daniel Fabrykiewicz
