Edward Snowden od sierpnia 2013 r. przebywa w Rosji na podstawie azylu tymczasowego, a w Waszyngtonie coraz głośniej mówi się, że mógł pracować dla rosyjskich służb. 19 stycznia Mike Rogers, przewodniczący komisji wywiadu Izby Reprezentantów, stwierdził w NBC, że Snowden wylądował „w pełnych miłości ramionach agenta FSB”. Podobne sugestie formułują Dianne Feinstein i Michael McCaul. Michał Soska sprawdza, czy za oskarżeniem, że Snowden to szpieg rosyjski, stoją jakiekolwiek dowody. Przypomina tygodnie spędzone przez byłego pracownika CIA i NSA na lotnisku Szeremietiewo, ironiczne słowa Putina o „strzyżeniu prosiaka” i wyjaśnia, dlaczego sprawa Snowdena okazała się prestiżowym zwycięstwem Kremla nad Białym Domem. Tekst warto czytać razem z artykułem tego samego autora o igrzyskach w Soczi, bo obie sprawy pokazują, jak Kreml buduje swój wizerunek na arenie międzynarodowej.
Edward Snowden w azylu tymczasowym w Rosji
Edward Snowden, były pracownik amerykańskich służb wywiadowczych CIA i NSA, który ujawnił program inwigilacji własnych obywateli w Stanach Zjednoczonych i od sierpnia 2013 r. przebywa w azylu tymczasowym na terenie Federacji Rosyjskiej, mógł pracować na zlecenie rosyjskich służb specjalnych – tak przynajmniej twierdzi przewodniczący komisji wywiadu Izby Reprezentantów. W USA Snowden ścigany jest na podstawie zarzutu o ujawnienie tajemnicy państwowej i szpiegostwa; we wrześniu 2013 r. dwie frakcje w Parlamencie Europejskim – Zieloni oraz Zjednoczona Lewica Europejska – nominowały go do Nagrody Sacharowa, przyznawanej przez PE za wyjątkowe zasługi dla obrony praw człowieka i wolności obywatelskich.
Podczas telewizyjnego wywiadu, udzielonego stacji NBC 19 stycznia, Mike Rogers – przewodniczący komisji ds. wywiadu – powiedział: „Wierzę, że jest powód, dla którego wylądował on w pełnych miłości ramionach agenta FSB w Moskwie. Nie sądzę, że to zbieg okoliczności”. Rogers podkreślił także, że Federalne Służby Bezpieczeństwa, rosyjska agencja wywiadu, są bezpośrednim spadkobiercą radzieckiego KGB.
„Wskazówki”, ale bez dowodów
Rogers nie przedstawił żadnego dowodu na swoje twierdzenie o współpracy Snowdena z Rosjanami. W dość zawiły i bardzo niejednoznaczny sposób sugerował jednak, że tak było: „Niektóre rzeczy, które odkrywamy, nazwalibyśmy wskazówkami, które z pewnością wskazują mi, że [Snowden] miał jakąś pomoc” – powiedział Rogers. Jego zdaniem charakter wyniesionych przez Snowdena informacji (dotyczących obronności, wojska, operacji zagranicznych) wskazuje na to, że zainteresowane nimi było inne państwo. Śledztwo w tej sprawie rozpoczęte zostało w komisji Izby Reprezentantów.
Jej szefowa – Dianne Feinstein – także jest przekonana, że Snowden „mógł mieć pomoc” z Moskwy. Oskarża też Snowdena, że podjął pracę w służbach „z zamiarem wyniesienia takiej ilości materiału, jaką tylko mógł”. Amerykańscy eksperci są zdania, że Snowden nie mógł, działając w pojedynkę, mieć dostępu do technicznych środków, umożliwiających wyniesienie tak olbrzymich ilości danych. Dla nich Snowden nie jest więc bynajmniej idealistą, oburzonym niesprawiedliwością działań służb wywiadowczych, a – mówiąc wprost – rosyjskim szpiegiem.
Zarzut współpracy z Rosjanami padał już wcześniej. Michael McCaul, kongresman i szef komisji ds. bezpieczeństwa wewnętrznego, także podczas telewizyjnego wywiadu powiedział: „Nie wydaje mi się, że pan Snowden obudził się pewnego dnia i miał potrzebne środki do przeprowadzenia całej akcji na własną rękę. Osobiście wierzę, że był wspierany przez zagraniczne siły, które pomogły mu to zrobić”. Zapytany, czy ma na myśli Rosję, stwierdził jedynie, że „powiedzieć [tego] ostatecznie nie może. Nie może odpowiedzieć na to pytanie”.
Przeczytaj również: Czy nasze serwery wyborcze są nadal w Rosji? Felieton z 2014 roku, który sprawdził czas
Rosja rozgrywa kartę Snowdena
Strona amerykańska nie przedstawiła żadnego konkretnego dowodu, czy choćby poszlaki, wskazującej na to, że Snowden był faktycznie rosyjskim szpiegiem. Amerykańska retoryka wyraźnie nawiązuje za to do rywalizacji zimnowojennej. Faktycznie – kartę Snowdena w sposób mistrzowski rozegrała Rosja, dla której ucieczka byłego amerykańskiego agenta wywiadu do Rosji i przyznanie mu prawa do azylu tymczasowego, a wcześniej kilkudniowe schronienie się w konsulacie generalnym Federacji Rosyjskiej w Hongkongu (gdzie Snowden świętował swoje urodziny), było wielkim prestiżowym sukcesem i upokorzeniem prezydenta USA, który wielokrotnie naciskał, by Putin wydał Snowdena Amerykanom.
To wyjątkowa sytuacja: były agent z Ameryki ucieka do Rosji, i przedstawia się jako obrońca praw człowieka, sprawiedliwości i demokracji, któremu w USA grozi prześladowanie. To wyraźne podważenie moralnego autorytetu Ameryki w świecie, i prawdziwe zwycięstwo Putina, który wyraźnie daje do zrozumienia, że nie zamierza na każdym kroku ustępować Obamie. Niewiele jednak wskazuje na to, by Snowden był wcześniej rosyjskim szpiegiem.
Czy Snowden był szpiegiem rosyjskim przed ucieczką?
Początkowa reakcja Rosji raczej temu zaprzecza: Moskwa nie była bynajmniej przekonana, co ze Snowdenem uczynić. W strefie tranzytowej moskiewskiego lotniska Szeremietiewo spędził on ponad miesiąc; rozważano wtedy różne opcje dalszej trasy Snowdena, między innymi na Kubę. Przedstawiciele Kremla martwili się wówczas, że sprawa Snowdena pogorszy stosunki z Ameryką, a prezydent Putin w sposób mocno ironiczny wypowiadał się o byłym amerykańskim agencie wywiadu, którego przypadek porównał do „strzyżenia prosiaka: dużo kwiku, mało wełny”.
Michał Soska
Przeczytaj również: Rosyjscy agenci w Polsce – felieton Wojciecha Reszczyńskiego
ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Michała Soski pt. „Edward Snowden – szpieg rosyjski” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 5 (952) z dnia 28 stycznia 2014 roku, s. 13. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Michał Soska / „Nasza Polska”. Zdjęcie: pl.wikipedia.org, archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 5 (952)/2014, s. 13.
