Św. Dymfna

Święta Dymfna to irlandzka dziewica i męczennica z VII wieku, córka pogańskiego króla, zabita przez własnego ojca w belgijskim Geel i czczona w Kościele katolickim jako patronka osób chorych psychicznie i nerwowo. Jej życiorys spisano dopiero około 1247 roku, ponad sześćset lat po śmierci, na polecenie biskupa Cambrai. Wokół jej grobu wyrósł natomiast fakt całkowicie sprawdzalny: miasto, które od pięciuset lat przyjmuje chorych psychicznie do zwykłych domów. Kim była święta Dymfna Dymfna, w zapisie łacińskim i angielskim Dymphna, żyła w VII wieku w Irlandii. Ojciec, wymieniany w żywocie pod imieniem Damon, był pogańskim królem jednego z irlandzkich terytoriów; matka była chrześcijanką i to ona doprowadziła do chrztu córki. Dymfna złożyła prywatny ślub czystości u kapłana Gereberna, swojego spowiednika, jeszcze jako kilkunastoletnia dziewczyna. Przełomem była śmierć matki. Według żywotu król popadł po niej w stan, który średniowieczny autor opisuje jako obłąkanie, a doradcy podsunęli mu myśl o poślubieniu córki, uderzająco podobnej do zmarłej żony. To żądanie ojca uruchamia całą resztę tej historii i z niego wyrasta późniejszy patronat świętej. Dla wielu osób pierwszym kontaktem z jej postacią jest zresztą nie życiorys, lecz modlitwa do św. Dymfny odmawiana w czasie choroby. Ucieczka do Geel i śmierć z ręki ojca Za radą Gereberna Dymfna uciekła z Irlandii. Grupa uciekinierów dotarła przez Antwerpię do Brabancji i zatrzymała się w osadzie Geel, gdzie żyli w pustelniczym odosobnieniu przy kaplicy. Król wytropił ich, a gdy córka odmówiła powrotu, kazał zabić kapłana, a ją samą ściął mieczem. Miała wtedy około piętnastu lat, a wydarzenie datuje się orientacyjnie na około 620 rok. Ciała pochowano na miejscu, a żywot z XIII wieku wiąże początek kultu z odnalezieniem tam później dwóch kamiennych sarkofagów. Relikwie Gereberna trafiły później do Xanten w Nadrenii, relikwie Dymfny pozostały w Geel i spoczywają w srebrnym relikwiarzu w tamtejszym kościele pod jej wezwaniem. Kult rozwinął się na długo przed powstaniem nowożytnej procedury kanonizacyjnej, dlatego nie ma daty formalnego procesu ani dokumentu kanonizacyjnego, do którego można by odesłać. Kult św. Dymfny rozwinął się wokół jej grobu w Geel, dokąd od średniowiecza ściągały pielgrzymki z chorymi. Skąd w ogóle wiemy o Dymfnie To pytanie rzadko pada, a jest kluczowe dla oceny całej opowieści. Żywot świętej spisał kanonik z Cambrai około 1247 roku, na polecenie Guiarda z Laon, biskupa tej diecezji w latach 1238-1248. Autor sam zaznacza, że korzystał z miejscowej tradycji ustnej, bo starszych zapisów nie miał. Dzieli go od opisywanych wydarzeń ponad sześć wieków. Historycy traktują więc szczegóły biografii jako materiał hagiograficzny, nie kronikarski: imiona, wiek i przebieg ucieczki mogą być późniejszą rekonstrukcją. Sprawdzalne jest natomiast to, co dzieje się od XIII wieku w samym Geel, i właśnie ta część historii przetrwała próbę dokumentów. Geel - miasto, które przyjmuje chorych do domów Do grobu w Geel zaczęły ściągać pielgrzymki z osobami chorującymi psychicznie. Kościół św. Dymfny wzniesiono w 1349 roku, a około 1480 roku ruch pielgrzymkowy był już tak duży, że przykościelne pomieszczenia dla chorych trzeba było rozbudować. Gdy zabrakło w nich miejsca, chorych zaczęli przyjmować pod dach zwykli mieszkańcy miasteczka. Z tego wyrósł system rodzinnej opieki nad chorymi psychicznie, który działa nieprzerwanie od ponad pięciuset lat. Podopiecznych nie nazywa się w Geel pacjentami, tylko gośćmi, i mieszkają oni w domach rodzin, pracują, jedzą przy wspólnym stole. W szczytowym okresie, w latach trzydziestych XX wieku, w mieście przebywało ponad cztery tysiące takich gości. Model z Geel jest do dziś przywoływany w psychiatrii środowiskowej jako najstarszy działający przykład opieki poza szpitalem. Czego patronką jest święta Dymfna Zakres patronatu wynika wprost z okoliczności jej śmierci i z tego, kto przychodził do jej grobu. osoby chore psychicznie i nerwowo, w tym zmagające się z depresją, nerwicą, lękami i bezsennościąchorzy na padaczkę, którą dawniej zaliczano do chorób umysłuofiary przemocy domowej, kazirodztwa i przemocy seksualnejuciekinierzy oraz osoby zmuszone do opuszczenia domupsychiatrzy, psychoterapeuci i opiekunowie osób chorujących W Polsce pytanie „kto jest patronem depresji" prowadzi najczęściej właśnie do niej, choć w intencjach osób w kryzysie psychicznym wzywa się też św. Benedykta Józefa Labre'a i bł. Karola Houbena. Kult Dymfny rozwinął się w polskich parafiach dopiero w ostatnich dwóch dekadach, wraz z modlitewnikami i grupami modlitwy za chorujących psychicznie. Świadectwa i relacje o uzdrowieniach Najstarsze relacje z Geel mówią o pielgrzymach z umysłowo chorymi, którzy przybywali do grobu męczennicy i wracali do domu zdrowi. To one dały początek wielkiemu przytułkowi przy kościele, a potem całemu systemowi opieki. Świadectwa późniejsze, także polskie, mają charakter prywatny: opowiadają o wyciszeniu lęku, powrocie snu, odzyskaniu zdolności do pracy, o nawróceniu po latach choroby. Żadne z nich nie przeszło procesu kanonicznego, więc Kościół nie mówi o nich jako o cudach. Ten sam wzorzec powtarza się w materiałach sanktuarium w Massillon: prośby dotyczą depresji, nerwicy, epilepsji i uzależnień, a odpowiedzi opisywane są jako stopniowa poprawa, nie nagła zmiana. Duszpasterze pracujący z chorującymi psychicznie mówią wprost, że modlitwa idzie u nich równolegle z leczeniem, a nie zamiast niego. Ikonografia i atrybuty Przedstawia się ją jako bardzo młodą kobietę, często piętnastoletnią, w koronie odsyłającej do królewskiego pochodzenia. Stałe atrybuty to miecz, narzędzie jej śmierci, oraz lilia jako znak dziewictwa. Na części wizerunków u jej stóp leży skuty łańcuchem diabeł, co w dawnym języku obrazu oznaczało chorobę psychiczną i opętanie traktowane wspólnie. Bywa też ukazywana z księgą albo z klęczącym u jej stóp chorym. Wspomnienie liturgiczne - 15 czy 30 maja Polskie kalendarze i parafialne materiały podają 15 maja i tego dnia odprawiane są u nas Msze w intencji chorujących psychicznie. Martyrologium Rzymskie wymienia ją natomiast pod datą 30 maja. Źródła podają rozbieżne dni, a w samej Belgii uroczystości w Geel są związane z majową procesją, nie z jedną sztywną datą. Poza Geel największym ośrodkiem kultu jest sanktuarium narodowe w Massillon w stanie Ohio w Stanach Zjednoczonych, odbudowane i ponownie otwarte w grudniu 2016 roku po pożarze z 2015 roku. W Irlandii jej imię nosi między innymi szkoła specjalna w Ballinie w hrabstwie Mayo. Najczęstsze pytania Czego patronką jest Dymfna? Osób chorych psychicznie i nerwowo, cierpiących na depresję, lęki i bezsenność, chorych na padaczkę, ofiar przemocy domowej i kazirodztwa oraz uciekinierów. Patronatem obejmuje też psychiatrów, terapeutów i opiekunów osób chorujących. Kto jest patronem depresji? W Kościele katolickim najczęściej wskazuje się św. Dymfnę, patronkę chorych psychicznie i nerwowo. W intencjach osób w kryzysie psychicznym wzywa się także św. Benedykta Józefa Labre'a oraz bł. Karola Houbena. Jakiego cudu dokonała św. Dymfna? Nie ma jednego cudu uznanego w procesie kanonicznym, bo jej kult jest starszy niż nowożytna procedura kanonizacyjna. Średniowieczne relacje z Geel mówią o odzyskiwaniu zdrowia przez pielgrzymów przywożonych do jej grobu, a późniejsze świadectwa mają charakter prywatny. Kiedy obchodzony jest dzień świętej Dymfny? W Polsce 15 maja i tę datę podają parafialne kalendarze. Martyrologium Rzymskie umieszcza jej wspomnienie 30 maja, więc źródła podają rozbieżne dni. Gdzie znajdują się relikwie świętej Dymfny? W kościele pod jej wezwaniem w Geel w Belgii, w srebrnym relikwiarzu. Relikwie towarzyszącego jej kapłana Gereberna trafiły do Xanten w Nadrenii, a cząstki relikwii Dymfny są rozproszone po sanktuariach w Europie i w Stanach Zjednoczonych. Czy historia świętej Dymfny jest potwierdzona historycznie? Nie w pełni. Żywot spisał kanonik z Cambrai około 1247 roku na polecenie biskupa Guiarda z Laon, korzystając z miejscowej tradycji ustnej, ponad sześćset lat po opisywanych wydarzeniach. Udokumentowany jest natomiast kult w Geel i wyrosły z niego system opieki nad chorymi. Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Polska

Świat

Polityka

Gospodarka

Historia

Kościół

Kultura

Zdrowie

Felietony

Wywiady

Św. Dymfna

Św. Dymfna

Artykuły:

Święta Dymfna – kim była patronka chorych psychicznie i skąd jej kult

Brat Paweł

Modlitwa do św. Dymfny – teksty na czas depresji, lęku i bezsenności

Brat Paweł