Przeczytaj też: Ksiądz Jerzy Popiełuszko – biografia, śmierć i przesłanie błogosławionego męczennika

Z dr. Tadeuszem Antonim Kisielewskim, historykiem, autorem książki „Zabić księdza”, rozmawia Tomasz Plaskota:

Czy ks. Popiełuszko zginął 25 października?

– Według Pana, ksiądz Jerzy Popiełuszko został zamordowany nie 19, ale 25 października. Kto zamordował księdza?

– O zamordowaniu księdza 25 października świadczą liczne dowody zebrane przez prokuratora Andrzeja Witkowskiego w dwóch śledztwach prowadzonych po 1989 roku. Nie mogli tego dokonać porywacze, bo już 23 października byli zatrzymani, a następnie aresztowani. Kim zatem byli mordercy? Odpowiedź zna gen. Czesław Kiszczak, któremu najpóźniej 23 października złożyli raport oficerowie WSW, śledzący najpierw porywaczy, a następnie ekipę, której przekazali oni księdza.

– Jeżeli zabójstwo ks. Popiełuszki nie leżało w interesie gen. Kiszczaka, to czy WSW, które na rozkaz Kiszczaka śledziły Grzegorza Piotrowskiego i jego grupę, po porwaniu księdza podjęły jakieś działania?

– Bezpośrednio po uprowadzeniu księdza ekipa śledząca porywaczy kontynuowała swoje zadanie. Prawdopodobnie ustaliła, komu został przekazany ksiądz, a być może również dokąd go przewieziono. Jeśli chodzi o dalsze działania WSW, to tego nie wiemy i prędko się nie dowiemy. Można jednak sądzić, że takich działań nie było, bo cóż mógł zrobić Kiszczak? Albo domagać się od Sowietów, by zaniechali kontynuowania swojej akcji i uwolnili księdza, albo rozkazać dokonanie desantu na ich bazę. Każda z tych reakcji była z punktu widzenia władz wykluczona, a druga wprost niewyobrażalna. Władzom pozostało czekać na rozwój wydarzeń. Ich ówczesne przerażenie wynikało w znacznej mierze z bezsilności. Byli skazani na bezczynne czekanie na śmierć księdza i na reakcję społeczeństwa na wiadomość o zbrodni. A tej reakcji obawiali się najbardziej, gdyż mogła być wykorzystana przez Sowietów do przeprowadzenia zamachu stanu.

Przeczytaj również: Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko” – biografia legendarnego dowódcy 5. Brygady Wileńskiej AK

– Dlaczego zginął ksiądz Popiełuszko?

– Wątpię, aby ktokolwiek znał jednoznaczną odpowiedź. Niektórzy uważają, że mordercy zbyt daleko posunęli się w torturach, o co było nietrudno, bo ksiądz był słabego zdrowia. Możliwe też, że zamordowano go rozmyślnie, kiedy oparł się domniemanym naciskom na współpracę. Sądzę, że mordercy i ich mocodawcy od początku zakładali uśmiercenie księdza. Bowiem tylko to mogło się stać zapalnikiem społecznego wybuchu, którego wywołanie było ich celem.

Przeczytaj artykuł o tym, Łukasz Ciepliński „Pług” – biografia, grypsy do syna i śmierć

Sowiecki ślad – KGB i naciski Moskwy

– Na czym polega sowiecki ślad w tej sprawie?

– Dość trudno jest zorganizować zamach przeciw samemu sobie. Poza tym Jaruzelski i Kiszczak nie mieli żadnego interesu w sprowokowaniu masowego buntu wymierzonego w ich władzę. Owszem, mamy liczne dowody, że działalność takich księży, jak Jerzy Popiełuszko czy Stanisław Małkowski, bardzo im przeszkadzała, ponieważ utrudniała balansowanie pomiędzy rodzimymi „prawdziwymi komunistami” i popierającymi ich Sowietami a koniecznością stopniowego odchodzenia od twardego kursu w polityce wewnętrznej. Była to konieczność wymuszona głównie narastającą katastrofą gospodarczą, niemniej istniała i oni musieli się z nią liczyć. Popiełuszko miał być „uciszony”, ale w żadnej mierze nie oznaczało to wezwania SB do zamordowania go. Miał to być nacisk fizyczny. „Trzeba nimi [Popiełuszką i Małkowskim] tak wstrząsnąć, żeby to było na granicy zawału serca, żeby to było ostrzeżenie” – cytuję płk. Adama Pietruszkę, później wyznaczonego przez Kiszczaka do roli „szefa spisku”. Celem władz było skłonienie księdza albo do podjęcia współpracy z SB jako tajny współpracownik, albo przynajmniej do wyjazdu do Rzymu. Natomiast analiza sowieckiej polityki wobec Polski oraz stosunków między Kremlem a ekipą Jaruzelskiego wskazuje, że Sowieci – po krótkim okresie ulgi, że Jaruzelski poradził sobie z „Solidarnością” bez ich „bratniej pomocy” – co najmniej od marca 1982 r. naciskali na oddanie władzy w Polsce partii. W Rosji od czasów Iwana Groźnego to cywilna biurokracja utrzymywała równowagę między wojskiem i policją. Dopiero pod rządami Putina ta równowaga została zburzona i widzimy, co się tam dzieje. Kiedy w 1958 r. marszałek Gieorgij Żukow wykazał najdalej idące ambicje polityczne, Nikita Chruszczow wysłał go na emeryturę. Sowieci nie chcieli więc w Polsce rządów wojskowych, bo – po pierwsze – taki przykład mógł mieć zły wpływ na ich generalicję, a po drugie – mieli w PZPR swoich ludzi, na których całkowite posłuszeństwo mogli liczyć. Pozostało utorować im drogę do władzy.

– Kto podjął decyzję o zabójstwie kapelana „Solidarności”?

– Ci sami ludzie, którzy zdecydowali, że czas obalić juntę Jaruzelskiego, przywrócić władzę partii i postawić na jej czele prawdziwego komunistę, oddanego przyjaciela Związku Sowieckiego. Kilku nazwisk można się domyślać, ale pewność uzyskamy dopiero po ponownym otwarciu postsowieckich archiwów. Dziś mogę tylko stwierdzić na podstawie wiedzy o podejmowaniu decyzji dotyczących importowanych zamachów stanu na Węgrzech (1956) i w Czechosłowacji (1968), że musiała to być decyzja kolektywna.

Śmierć ppłk. Trafalskiego i mjr. Piątka w 1984

– 30 listopada 1984 r. w wypadku samochodowym w Suchej koło Białobrzegów Radomskich zginęli oficerowie SB z Biura Śledczego MSW, ppłk Stanisław Trafalski i mjr Wiesław Piątek. Czy ich śmierć ma związek z zabójstwem ks. Popiełuszki?

– Gen. Kiszczak wysłał obu oficerów z rozkazem zbadania sowieckiego śladu w uprowadzeniu i zamordowaniu księdza. Dlaczego akurat na południe Polski? Ponieważ właśnie tak sugerowały poszlaki zebrane podczas śledztwa prowadzonego przez MSW. Wydaje mi się, że głównym celem wyprawy obu oficerów był Tarnów, ale najprawdopodobniej byli także w Rzeszowie i być może jeszcze w kilku innych miastach. Nie wiemy, czy i jakie zdobyli tam dokumenty, ponieważ wszystkie zaginęły. Przynajmniej tak brzmi oficjalna wersja. Natomiast na pewno musieli mieć przy sobie własne notatki, a może również raport lub przynajmniej szkic raportu ze swojej misji. Ale te papiery także zniknęły. Zapewne w miejscu katastrofy, która nie była wypadkiem, lecz zamachem, już ktoś czekał na jej efekt i „zaopiekował się” dokumentami. Niektórzy byli oficerowie SB i LWP uważają, że zamach był dziełem KGB. Zgadzam się z tą opinią. Nie wykluczam, że wtyczki KGB w wydziałach SB wizytowanych przez Trafalskiego i Piątka na bieżąco informowały swoich mocodawców o tym, co obu oficerom udało się ustalić. Jeśli tak było i jeśli na podstawie takich doniesień podjęto decyzję o przejęciu dokumentów i likwidacji oficerów, to chyba te dokumenty musiały nie tylko potwierdzać, ale i identyfikować ów sowiecki ślad.

Łańcuch tajemniczych zgonów świadków

– Czy śmierć Małgorzaty Grabińskiej oraz ks. Stefana Niedzielaka, ks. Stanisława Suchowolca i ks. Stanisława Zycha łączyły się ze śmiercią ks. Popiełuszki?

– Grabińska w maju 1985 r. padła ofiarą pomyłki – celem była synowa jednego z czterech oskarżycieli posiłkowych reprezentujących rodzinę ks. Popiełuszki w procesie jego porywaczy, nosząca to samo co ofiara nazwisko i mieszkająca w pobliżu. Ks. Niedzielak, a tydzień po nim ks. Suchowolec, zostali zamordowani w styczniu 1989 r., tuż po plenum KC PZPR, podczas którego Jaruzelski, Kiszczak, Rakowski i kilku innych najważniejszych przywódców partii wymusiło zgodę KC na rozpoczęcie obrad „okrągłego stołu”. To był protest tzw. betonu partyjnego i bezpieki. Śmierć ks. Zycha w lipcu 1989 r. to jeszcze inna sprawa – tu chodziło o zemstę SB na księdzu, który przed laty udzielił schronienia przypadkowym zabójcom sierżanta MO. Należy przyjąć, że była to pierwsza z całego łańcucha zemsta funkcjonariuszy SB, a także ostrzeżenie dla podobnych Zychowi, że „komuna” odchodzi, ale ludzie SB pozostają. Jednak seria zgonów osób rzeczywiście związanych z ks. Popiełuszką właśnie wtedy rozpoczęła się na dobre. Również w lipcu 1989 r. zamordowano bowiem matkę kolejnego z oskarżycieli posiłkowych w procesie toruńskim.

W 1992 r. zmarł Tomasz Popiełuszko, syn Józefa, brata księdza. Jako przyczynę zgonu podano „zatrucie alkoholem metylowym”. Wcześniej Józef odbierał anonimowe telefony z żądaniem zaprzestania zajmowania się śmiercią księdza. Po śmierci Tomasza telefony powróciły, teraz z żądaniem, aby rodzina nie rozmawiała o niej z prokuratorami. 1 lutego 2000 r. zmarła Danuta Popiełuszko, żona Stanisława, drugiego brata księdza. Przyczyną znów było „zatrucie alkoholem metylowym” – ustalono, że poziom alkoholu we krwi wielokrotnie przekroczył śmiertelną dawkę. Chociaż Danuta Popiełuszko była abstynentką, to akurat ta diagnoza może być prawdziwa. Lekarz z białostockiego szpitala, który widział zwłoki Danuty Popiełuszko, wyznał bowiem: „Na jej rękach zauważyłem maleńkie ślady po igłach w okolicach żył. Wskazywały, że ktoś wstrzyknął tej pani truciznę w formie stężonego alkoholu”. Sekcji zwłok nie przeprowadzono, chociaż rodzina o to wnioskowała. W grudniu 2004 r. zmarł Janusz Okoński, jeden z trzech rybaków-kłusowników, którzy 25 października 1984 r. byli świadkami, jak tajemniczy mężczyźni wrzucili ciało najprawdopodobniej księdza Popiełuszki do Wisły. Śmierć Okońskiego nastąpiła w czasie pobytu w szpitalu, dwa i pół roku po tym, jak złożył on zeznania prokuratorowi Witkowskiemu. Jako przyczynę zgonu podano „zatrucie alkoholem metylowym”, sekcji zwłok nie dokonano, pomimo wniosku rodziny.

Trzy ostatnie z wymienionych tu przypadków nasuwają kilka refleksji. Najbardziej ogólna brzmi, że od śmierci ks. Jerzego Popiełuszki minęło nie aż, lecz zaledwie trzydzieści lat. Ludzie w różny sposób zamieszani w tę zbrodnię mają teraz sześćdziesiąt kilka lub siedemdziesiąt kilka lat, mogą więc być w całkiem dobrej kondycji fizycznej i umysłowej. Ale nawet jeżeli ich nie stać na samodzielne „uciszanie” świadków i innych osób posiadających wiedzę o kulisach zbrodni, to mają możliwości pozwalające na wynajmowanie zabójców, a także kontakty prowadzące do zapobiegania ujawnieniu prawdziwych przyczyn tajemniczych zgonów. Każda następna ewentualna ofiara będzie kolejnym potwierdzeniem, że w badaniu sprawy spisku na życie ks. Popiełuszki zmarnowano co najmniej kilkanaście lat.

ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Antoniego Lenkiewicza pt. „WiN po 70 latach” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 45 (1043) z dnia 10 listopada 2015 roku, s. 18. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Antoni Lenkiewicz / „Nasza Polska”. Zdjęcie: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 45 (1043)/2015, s. 18.

Artykuł Sowieckie ślady zbrodni pochodzi z serwisu Nasza Polska.