Listopad 2021 roku był w Wiktorii momentem, w którym debata o granicach władzy pandemicznej wyszła z parlamentu na ulice. Drugą sobotę z rzędu, 6 listopada, kilkanaście tysięcy mieszkańców Melbourne demonstrowało pod budynkiem parlamentu stanowego przeciwko projektowi ustawy Public Health and Wellbeing Amendment (Pandemic Management) Bill 2021 – przepisom, które dawały premierowi stanu Daniela Andrewsa prawo do samodzielnego ogłaszania stanu pandemii i przedłużania go w trzymiesięcznych blokach, a ministrowi zdrowia bezprecedensowe kompetencje egzekucyjne. Projekt przeszedł już przez izbę niższą i czekał na głosowanie w izbie wyższej.
Wiktoria – z Melbourne jako stolicą stanu – wyróżniała się na tle całej Australii skalą i długością lockdownów. Z około 263 dniami obostrzeń od marca 2020 do listopada 2021 Melbourne stało się miastem o najdłuższym łącznym lockdownie na świecie. To tło tłumaczy, dlaczego ustawa Andrewsa wywołała tak silny opór – także ze strony środowisk, które wcześniej nie sytuowały się politycznie po prawej stronie sceny.
Relacja z protestu
Tysiące demonstrantów zgromadziło się na ulicach Melbourne, aby zaprotestować przeciwko nowym restrykcjom i obowiązkowi szczepień narzuconym przez rząd stanowy.
Protestujący zebrali się przed biblioteką stanową w sobotę rano, po czym drugi tydzień z rzędu przenieśli się pod budynek parlamentu stanowego. Policja została wezwana na ten obszar wcześnie, a funkcjonariusze pracowali nad zapewnieniem pokojowego przebiegu protestu.
„Policja jest świadoma działań protestacyjnych planowanych w Melbourne w sobotę. Będzie bardzo widoczna obecność policji, aby zapewnić, że nie dojdzie do naruszenia pokoju, a społeczność jest bezpieczna” – czytamy w wydanym przez policję oświadczeniu.
Protestujący mieli transparenty m.in. z napisem „zlikwiduj ustawę”, a także wezwali premiera Daniela Andrewsa do rezygnacji.
Procedowana ustawa o zarządzaniu pandemią rządu Andrewsa dałaby premierowi prawo do ogłoszenia pandemii i przedłużenia jej o trzymiesięczne bloki, jednocześnie dając ministrowi zdrowia niezrównane możliwości egzekwowania kontrowersyjnych nakazów zdrowia publicznego. Ustawa przeszła w zeszłym tygodniu przez izbę niższą, a teraz trafi do wiktoriańskiej izby wyższej, gdzie do przegłosowania potrzebuje 21 głosów. Rząd Andrewsa ma 17 miejsc w izbie i uważa się, że ma poparcie Zielonych, Partii Sprawiedliwości Zwierząt i Partii Rozumu – z których każdy ma po jednym miejscu.
Lider wiktoriańskiej opozycji, Matthew Guy, stanowczo sprzeciwił się ustawie, oświadczając, że natychmiast ją uchyli, jeśli zostanie wybrany w listopadzie przyszłego roku.
Zdjęcie ilustracyjne.
Co zawierała ustawa pandemiczna Andrewsa
Public Health and Wellbeing Amendment (Pandemic Management) Bill 2021 zastępował dotychczasowy reżim stanu wyjątkowego nowym, dedykowanym pandemiom. Najmocniej krytykowane elementy projektu to uznaniowa kompetencja premiera stanu do ogłaszania pandemii bez wcześniejszej rekomendacji rady ds. zdrowia publicznego, możliwość przedłużania reżimu w trzymiesięcznych blokach bez wyraźnego limitu liczby przedłużeń, oraz szeroki katalog uznaniowych kompetencji ministra zdrowia – z prawem do nakazów imiennych wobec konkretnych grup obywateli. Krytycy zwracali uwagę, że projekt nie zawierał wystarczająco precyzyjnych mechanizmów kontroli sądowej decyzji, ani zabezpieczenia przed niekończącym się stanem nadzwyczajnym.
Pod listem otwartym do parlamentu Wiktorii z października 2021 roku, sprzeciwiającym się projektowi w pierwotnej formie, podpisało się około 60 wiktoriańskich prawników – w tym kilku byłych sędziów Najwyższego Sądu Wiktorii oraz konstytucjonalistów. Adresatami listu byli posłowie obu izb stanu. To nie była opozycja prawicowa – to było środowisko prawnicze, które stwierdziło, że projekt łamie standardy państwa prawa niezależnie od oceny merytorycznej polityki pandemicznej.
Co stało się z ustawą
Po wielotygodniowej debacie i protestach ustawa została ostatecznie przyjęta przez izbę wyższą 2 grudnia 2021 roku – ale w wersji zmienionej. Pod presją trzech posłów niezrzeszonych (Reason Party, Animal Justice Party, Greens) rząd Andrewsa zgodził się na poprawki ograniczające zakres uznaniowych decyzji ministra zdrowia, wprowadzające parlamentarny komitet kontrolny i krótszy okres bloków przedłużania niż pierwotnie zakładał projekt. Ustawa weszła w życie 15 grudnia 2021 roku i obowiązywała przez kolejne dwa lata. Daniel Andrews wygrał wybory stanowe w listopadzie 2022 roku, zachowując urząd premiera. Matthew Guy nie objął władzy, więc deklaracja uchylenia ustawy pozostała deklaracją.
Najczęstsze pytania
Kiedy odbywały się protesty w Melbourne?
Główne demonstracje przeciwko ustawie pandemicznej miały miejsce w soboty 30 października i 6 listopada 2021 roku. Drugą sobotę szacuje się na kilkanaście tysięcy uczestników – to jedna z największych manifestacji w historii Wiktorii.
O co dokładnie chodziło?
O projekt Public Health and Wellbeing Amendment (Pandemic Management) Bill 2021, dający premierowi stanu Daniela Andrewsa uznaniową władzę ogłaszania pandemii i przedłużania jej w trzymiesięcznych blokach, a ministrowi zdrowia szerokie kompetencje egzekucyjne.
Kto sprzeciwiał się ustawie?
Opozycja liberalna pod przewodnictwem Matthew Guya, około 60 wiktoriańskich prawników (w tym byli sędziowie Najwyższego Sądu Wiktorii) podpisanych pod listem otwartym z października 2021, organizacja Liberty Victoria (wiktoriańska sekcja praw obywatelskich) oraz uczestnicy ulicznych protestów.
Czy ustawa została przyjęta?
Tak, ale w wersji zmienionej. Po wprowadzeniu poprawek (komitet parlamentarnego nadzoru, ograniczenie kompetencji ministra zdrowia) izba wyższa przegłosowała ustawę 2 grudnia 2021, weszła w życie 15 grudnia 2021.
Dlaczego Melbourne miało najdłuższy lockdown na świecie?
Wiktoria stosowała wyjątkowo długie i restrykcyjne lockdowny – głównie z powodu wariantu Delta i decyzji rządu Andrewsa. Łącznie miasto przebywało w obostrzeniach około 263 dni od marca 2020 do października 2021, co jest rekordem światowym według ówczesnych analiz dziennikarzy The Age i Reuters.
Zapraszamy do działu Świat…
Komentarz strony trzeciej
Liberty Victoria – wiktoriańska sekcja praw obywatelskich, której prezesem był wówczas Michael Stanton – w komentarzach dla mediów australijskich z listopada 2021 (między innymi dla dziennika The Age) zwracała uwagę, że organizacja nie kwestionuje samej idei zarządzania pandemią ustawą, lecz konkretne brzmienie projektu w wersji wyjściowej. Główny zarzut dotyczył braku adekwatnych zabezpieczeń proceduralnych wobec uznaniowych kompetencji premiera i ministra zdrowia. Reuters w korespondencji z 6 listopada 2021 (depesza pod tytułem „Thousands protest in Melbourne over pandemic management bill”) relacjonował, że demonstracja w Melbourne była jedną z największych w historii Wiktorii i odbywała się w atmosferze pokojowej, mimo wcześniejszego rozproszenia protestu sprzed parlamentu siłami policji konnej tydzień wcześniej.
Źródła
Komunikat Victoria Police z 6 listopada 2021; tekst projektu Public Health and Wellbeing Amendment (Pandemic Management) Bill 2021 – Parliament of Victoria; list otwarty 60 prawników wiktoriańskich do parlamentu stanu z października 2021, opublikowany przez The Age; korespondencje agencji Reuters z 30 października i 6 listopada 2021; komentarze Liberty Victoria w mediach australijskich z listopada 2021; doniesienia Sky News Australia z tego okresu; materiały własne redakcji „Naszej Polski”.
