7 dni

Raport NIK o sprzedaży polskiej ziemi potwierdził to, co od dawna próbowali nagłośnić rolnicy: sprzedawane w ręce zagranicznych inwestorów hektary są stratą nie tylko dla rolników, ale przede wszystkim dla państwa. Cudzoziemcy stają się posiadaczami gruntów rolnych w Polsce w drodze nabycia udziałów w polskich spółkach, będących właścicielami ziemi. Co więcej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych nie posiada pełnych danych o skali nabywania polskich gruntów przez cudzoziemców.

Słupy i luka w przepisach

NIK ustaliła to na podstawie skontrolowania trzech oddziałów Agencji Nieruchomości Rolnych (w Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu) i choć Izbie nie udało się ustalić przypadków wskazujących na to, że sprzedawane przez ANR grunty trafiają do podstawionych osób (metoda na „słupa”), działających na zlecenie zagranicznych inwestorów, to wiadomo, że w Polsce taka praktyka ma miejsce. „Słupami” są oczywiście rolnicy, którzy zgadzają się pójść na układ z inwestorem. Tylko w województwie zachodniopomorskim aż 7,5 tys. ha ziemi uprawnej zostało wyprzedane w obce ręce. Na takiej wyprzedaży ziemi tracą ci rolnicy, którzy orientują się, że nie mogą kupić ziemi, ponieważ jest ona sprzedana albo zajęta i często sami są świadkami nielegalnego przejęcia ziemi.

Rolnicy z województwa kujawsko-pomorskiego, ze wsi Pławinek koło Inowrocławia, od 14 stycznia przez kilka tygodni protestowali wyrażając swoje niezadowolenie z obecnych zasad sprzedaży ziemi prowadzonych przez ANR. Przy drodze prowadzącej do Włocławka stanęły oflagowane ciągniki i przyczepa kempingowa, w której spali rolnicy. Tak wyglądał jeden z protestów, mających wspólny mianownik: obronę polskiej ziemi przed jej wykupem przez obcokrajowców. Ale były też inne protesty, także pod Ministerstwem Gospodarki. Okazuje się, że szereg zaniedbań w sferze zarządzania zasobem własności rolnej skarbu państwa jest po części wynikiem niewłaściwego stanu prawodawstwa.

Zawiadomienia do CBA bez odpowiedzi

Posłowie PiS dwukrotnie kierowali zawiadomienia do CBA: w grudniu 2012 r. w sprawie szczecińskiego oddziału, a w kwietniu 2013 r. w sprawie koszalińskiej filii ANR, zadając pytania m.in. o źródło i legalność pochodzenia pieniędzy ze sprzedaży nieruchomości rolnych, o działalność „słupów” oraz o losy sprzedanej przez ANR ziemi. Do tej pory nie otrzymali odpowiedzi. Powstaje pytanie: dlaczego służby nie wykazały swojej aktywności przez tak długi czas, skoro – jak wynika z raportu NIK – Agencja wbrew założeniom polityki rolnej państwa nie monitorowała procesów na wtórnym rynku obrotu gruntami rolnymi, choć jest to istotne ze względu na przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji gruntów.

W trakcie kontroli NIK ustalono, że w latach 2011-2012 w województwie zachodniopomorskim 2,3 proc. nabywców (12 z 509 kupców) nabyło aż 33,7 proc. powierzchni oferowanych gruntów, tj. 9835 ha. NIK ustaliła, że dane MSW są 3-, 4-krotnie niższe od stanu rzeczywistego. Sama ANR przyznaje, że niektóre przypadki nabywania gruntów, które po wygraniu w przetargu ograniczonego zostały w krótkim czasie zbyte na rzecz osób trzecich, zostały zgłoszone prokuraturze lub policji.

Przeczytaj również: Świńskie sprawy. Oszukani rolnicy, chore warchlaki i bezkarni pośrednicy

Projekty ustaw w zamrażarce

W ubiegłym tygodniu PiS złożył doniesienie o możliwości popełnienia przestępstwa do prokuratora generalnego w związku z bezczynnością służb oraz braku kontroli w oddziałach ANR. 1 lutego 2013 r. klub PiS złożył do laski marszałkowskiej projekt nowelizacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, w którym zawarł 4 propozycje zmian ograniczających zakup ziemi przez zagraniczne podmioty, m.in. konieczność uprawiania roli przez 10 lat od kupna gruntu. Marszałek Sejmu Ewa Kopacz dopiero po 8 miesiącach wyraziła zgodę na pierwsze czytanie projektu w komisji. Według posłów PiS, prace nad tym projektem są blokowane przez większość rządzącą PO-PSL. Obecnie w Sejmie znajdują się dwa projekty ustaw: o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o kształtowaniu ustroju rolnego, których celem jest m.in. ochrona gruntów rolnych w Polsce.

Luka prawna powoduje, że spółka z udziałem mniejszościowym kapitału zagranicznego, która nabywa ziemię, nie musi zgłaszać tego faktu do urzędu skarbowego. NIK stwierdziła, że istnieje potrzeba podjęcia działań zmierzających do podjęcia inicjatywy legislacyjnej przez ministra spraw wewnętrznych – w zakresie zapewnienia pozyskiwania pełnej informacji o nabywanych (obejmowanych) udziałach lub akcjach przez cudzoziemców, w spółkach będących właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości rolnych, oraz ministra rolnictwa – w porozumieniu z prezesem ANR – w zakresie ustawowego określenia okoliczności uzasadniających wykluczenie z przetargu ograniczonego kandydata na nabywcę nieruchomości rolnych z zasobu Agencji.

Polscy rolnicy bez dostępu do ziemi

Jak przyznaje Marcin Wroński, prezes Instytutu Rozwoju Rolnictwa im. Władysława Grabskiego, polscy rolnicy na niektórych terenach mają problemy z dostępem do zakupu gruntu rolnego, ponieważ ogromną ilość ziemi już rozsprzedano. Ceny ziemi w województwach kujawsko-pomorskim i wielkopolskim należą do najwyższych w Polsce i są średnio o ponad 40 proc. wyższe od średniej krajowej płaconej za użytki rolne. Ale w krajach zachodniej Europy ziemia jest po kilkakrotnie więcej warta niż w Polsce (choć po wejściu do UE ziemia w Polsce z roku na rok drożała). Instytut w swoim stanowisku nawołuje do wzmocnienia ograniczeń w sprzedaży ziemi.

Ewa Tylus

ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Ewy Tylus pt. „Wykup ziemi poza kontrolą” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 11 (958) z dnia 11 marca 2014 roku, s. 1, 4. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Ewa Tylus / „Nasza Polska”. Zdjęcia: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 11 (958)/2014, s. 1, 4.

Artykuł Wykup ziemi poza kontrolą. Raport NIK o sprzedaży gruntów cudzoziemcom pochodzi z serwisu Nasza Polska.

Mimo siarczystego mrozu rolnicy walczą o to, aby polska ziemia pozostała w polskich rękach. Protestują przeciwko sprzedaży ziemi osobom podstawionym przez zagraniczne przedsiębiorstwa.

To już kolejny protest działaczy zachodniopomorskiej „Solidarności” Rolników Indywidualnych przeciwko wyprzedaży polskiej ziemi w obce ręce. Największy miał miejsce w grudniu 2012 r., kiedy przez miesiąc po ulicach Szczecina jeździło 70 ciągników.

Protest rolników w Szczecinie i niespełnione obietnice

Protestujący rolnicy z województw zachodniopomorskiego i kujawsko-pomorskiego domagali się możliwości zwiększenia obszarów swoich gospodarstw poprzez zakup lub dzierżawę, nie mogli jednak tego zrobić, ponieważ większość ziemi w tych częściach Polski należy do krajowych i zagranicznych spółek rolnych. Tamten protest zakończył się podpisaniem porozumień z PSL-owskim ministrem rolnictwa Stanisławem Kalembą, ale – jak mówią protestujący rolnicy – niestety szef resortu nie zrealizował swoich obietnic i 17 stycznia musieli po raz kolejny rozpocząć akcję protestacyjną.

– Postulaty nie są realizowane, a to, co podpisaliśmy, mimo, że coś się nam udało załatwić, w wielu przypadkach nie prowadzi do tego, by rolnicy otrzymywali ziemię. Poza tym nie chodzi tylko o ziemię, ale o wysokość czynszów dzierżawnych, zabezpieczenie hipoteki, wbrew temu, co było uzgodnione. Jednak od rolników, szczególnie młodych, których sytuacja ekonomiczna jest dość trudna, wymaga się dodatkowych zabezpieczeń. Stoimy przed murem: albo kupimy tę ziemię, albo nie. Nie ma instytucji dzierżawy, problemów jest coraz więcej, fiskalizm państwa jest duży i dotyczy gospodarstw większych w woj. zachodnio-pomorskim. Zamiast się rozwijać będziemy się zwijać – mówi Edward Kosmal, przewodniczący Międzyzwiązkowego Komitetu Protestacyjnego Rolników Województwa Zachodniopomorskiego.

Akcja przebiega spokojnie, rolnicy przebywają w siedzibie szczecińskiej Agencji Nieruchomości Rolnych, w pogotowiu, na Wałach Chrobrego, przed Urzędem Marszałkowskim, czekają ciągniki. Protestujących z Pomorza Zachodniego wsparli rolnicy z województwa kujawsko-pomorskiego, mają ich też wesprzeć rolnicy z Opolszczyzny i Dolnego Śląska.

Odwołane przetargi i ziemia dla słupów

Protestujący sprzeciwiają się również unieważnieniu rozstrzygniętych przetargów na zakup ziemi, które odbyły się z pominięciem podstawionych osób. Przetargi zostały odwołane, ponieważ władze spółek, które w ich wyniku nie mogły kupić ziemi przez podstawione osoby, zagroziły składaniem odwołań do sądu. – Pan prezes Agencji Nieruchomości Rolnych przestraszył się i wszystkie przetargi odwołał. Co teraz my, jako rolnicy, mamy robić? Rolnicy mieli pieniądze przygotowane. W poprzednim roku kredyty były 2 proc., teraz są wyższe. Jeżeli teraz ponownie ogłosi się te przetargi i te słupy się dopisze do przetargów, to ta ziemia nie będzie kosztowała już ok. 20 tys., ale te sumy dobiją do 40, 60 tys. i żaden rolnik jej nie kupi. Żaden! Dlatego tutaj jesteśmy, zostaliśmy oszukani – mówi Zbigniew Obrocki, zastępca przewodniczącego „Solidarności” RI.

Przeczytaj również: Wiesława Mazur: „Do sprzedaży milion ha?”

Rolnicy żądają spotkania z ministrem Kalembą i powrotu do rozmów na temat sprzedaży gruntów ornych tzw. słupom. Jednak minister, pytany przez dziennikarzy, kiedy będzie rozmawiał z protestującymi w Szczecinie rolnikami, odpowiedział, że na razie się tam nie wybiera i podkreślił, że większość postulatów, których realizacji domagają się protestujący, została spełniona. Jak widać, polscy rolnicy nie mogą liczyć na „obrońców” interesów polskiej wsi z Polskiego Stronnictwa Ludowego.

– Walczymy nie o „stołki”, tylko żeby przetrwać i rozwijać swoje gospodarstwa, żeby mieć dostęp do ziemi, żeby ta ziemia została w polskich rękach. Czy pan minister nie zdaje sobie sprawy, że prowadzi się rozbiór Polski? Że tyle tysięcy hektarów jest w rękach obcego kapitału? Oni tego nie wiedzą? Rozmawiamy z wojewodą, to ich nic nie obchodzi. Kasa, kasa i kasa do budżetu, to jest najważniejsze – komentuje postępowanie władz Edward Kosmal. „Solidarność RI” województwa zachodniopomorskiego przekazała też list poruszający problem sprzedaży ziemi podstawionym osobom na ręce prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych, Leszka Świętochowskiego.

Sprzedaż ziemi cudzoziemcom po 2016 roku

Po raz kolejny niezwykle aktualnie brzmią słowa wypowiedziane przed kilkudziesięciu laty przez Wincentego Witosa, do którego tradycji i myśli tak chętnie i przy każdej okazji odwołuje się PSL: „Przed Wami nie ma wyboru. Możecie być gospodarzami Polski albo niewolnikiem drugich”. Liberalizacja handlu ziemią, która ma nastąpić w 2016 r., doprowadzi do tego, że obcokrajowcy nie będą już potrzebować specjalnych zezwoleń ani nie będą kupowali ziemi przez podstawione osoby. Jest możliwe zablokowanie wyprzedaży polskiej ziemi obcokrajowcom po 2016 r., wymaga to jednak nowelizacji ustawy. Odpowiedni projekt złożył PiS, jednak trudno będzie posłom największego opozycyjnego klubu w Sejmie ją przegłosować, jeżeli PSL jest zainteresowane obroną swoich stołków, a nie ochroną interesów polskich rolników.

Mateusz Rawicz

ⓘ Informacja o publikacji
Artykuł Mateusza Rawicza pt. „Nie damy polskiej ziemi!” ukazał się pierwotnie w wydaniu papierowym tygodnika „Nasza Polska” nr 6 (953) z dnia 4 lutego 2014 roku, s. 1 i 7. Reprint na portalu naszapolska.pl w ramach digitalizacji archiwum redakcji. Wszelkie prawa do oryginalnego tekstu zastrzeżone – Mateusz Rawicz / „Nasza Polska”. Zdjęcia: archiwum „Nasza Polska”, skan wydania nr 6 (953)/2014, s. 1 i 7.

Artykuł Nie damy polskiej ziemi! Protest rolników w Szczecinie przeciw sprzedaży ziemi słupom pochodzi z serwisu Nasza Polska.