Językoznawca: bardziej polski jest „dar”, niż „prezent”

Zapożyczone słowo „prezent” związane jest z publiczną prezentacją otrzymanego „daru”, który stał się rdzeniem wielu innych polskich słów, a „pastorałka”, poprzez nawiązania do lokalności, jest bliższa polskiej kulturze niż „kolęda” - wskazuje dr Kinga Wąsińska z Uniwersytetu Śląskiego.


Językoznawczyni z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego na piątkowym spotkaniu z dziennikarzami mówiła o pochodzeniu i znaczeniu takich słów jak prezent, choinka czy kolęda. Nawiązała przy tym do niektórych zwyczajów i tradycji związanych ze świętami Bożego Narodzenia.

 

Jak wyjaśniała, słowo „prezent” pojawia się najwcześniej w literaturze angielskiej: w XI w. taki prezent, czyli dar lenny, otrzymuje w niej publicznie Wilhelm Zdobywca. „To, co w tych prezentach, też starofrancuskich i jakie znamy jeszcze ze średniowiecznej łaciny, było istotne, to właśnie czynność pokazywania publicznie reakcji na otrzymany dar” - wyjaśniła dr Wąsińska.

 

„No i właśnie ten <dar> to jest nasz polski element – dar związany z dawaniem. I na tym rdzeniu opierają się nasze polskie wyrazy na prezent, czyli: podarek, podarunek, ale też darowizna, datek, a wcześniej dań” - zaznaczyła.

 

„Co może być ciekawe – na tym samym rdzeniu prasłowiańskim oparte są takie wyrazy, jak: <darmo>, choć ten jest odległy w perspektywie prezentów świątecznych, czasem też <podatek> od prezentu można zapłacić. Bliższe codzienności są: <sprzedawać>, <wydawać>, a to wszystko, by prezent był: <udany> – to ten sam rdzeń – i aby nikt przy choince nie musiał <udawać>” - mówiła Wąsińska.

 

Przypomniała przy tym, że choinka przywędrowała do Polski w pierwszej połowie XIX w. - najpierw znalazła się w miastach, szczególnie w domach niemieckich, w zaborze pruskim. Wcześniej takie drzewka w domach strojono w Alzacji, od XVI w. Na polskiej wsi początkowo 25 grudnia przyozdabiano świętymi obrazami i właśnie iglastymi gałązkami wejścia do domów, czy do obór.

 

„One z jednej strony symbolizowały nadzieję, ale z drugiej strony były drzewem magicznym, które miało mówić o płodności, o żyzności, miały być dobrą wróżbą na kolejny rok. W najbiedniejszych domach zamiast zielonych gałęzi nieraz stawiano w kątach snopki siana” - mówiła językoznawczyni.

 

Jak zaznaczyła, choć teraz w domach jako choinki służą różne gatunki drzew iglastych, dawniej nazywane w Polsce „choinką” były jodły lub świerki. Same gałązki rozrosły się z czasem do znacznych rozmiarów i były przyozdabiane orzechami (miały zapewnić dobrobyt), jabłkami (kojarzącymi się z drzewem życia) i łańcuchami (symbolizującymi więzy rodzinne).

 

Z wejść do chat czy obór ozdabiane gałęzie czy wręcz ścięte fragmenty choinek przeniesiono ze względów praktycznych do wnętrz – i zawieszano pod stropami. „Taka zawieszona do góry nogami choinka miała nazwę: podłaźniczka, a wiązała się ze zwyczajem przyjmowania gości właśnie w okresie świątecznym, czyli podłazinami” - przypomniała językoznawczyni.

 

Zastrzegła, że początkowo podłaziny miały miejsce tylko przez dwa dni: 25 grudnia i 1 stycznia. Podłaźniczka była symbolem przywitania gościa, a domownikom miała zapewnić zdrowie, szczęście, miłość i pomyślność. Miała też znaczenie dla panien na wydaniu, ponieważ to one szczególnie czekały na gościa, który symbolizował im szybkie i udane małżeństwo; często również tego dnia panowie przychodzili na konkury.

 

 

Mateusz Babak (PAP)

 

Fot. freestocks.org from Pexels

 

 


Dodaj komentarz

Redakcja

naszapolska@onet.pl

 

Kontakt

w sprawie administrowania stroną: poczta@ewatylus.pl

Krótko i na temat - Zbigniew Żmigrodzki

Siewcy niepokoju

 

Nasze czasy wyznaczają szczególną rolę dziennikarzom i politykom. I jedni, i drudzy nigdy nie cieszyli się ogólnym uznaniem: wzniecali konflikty i zamieszanie, rozsiewali kłamstwa, wmawiali niestworzone rzeczy. Dzisiaj tak zwani pracownicy mediów w znacznej części służą politykom w podsycaniu wrogości i narzucaniu lewackich poglądów, a zwłaszcza ateizacji; upowszechniają tendencje antyobyczajowe i antymoralne. Istnieją pod tym względem chlubne wyjątki, ale uczciwi dziennikarze i publicyści, tak zresztą, jak i politycy, prześladowani są przez rozpanoszony medialny libertynizm, obrzucani obelgami, eliminowani na różne sposoby. Walka zła z dobrem, jaka toczy się teraz zawzięcie w świecie, znajduje wśród służalczych ludzi mediów użytecznych sojuszników, zdolnych i skłonnych do wszystkiego.

 

***

Dialog, pojednanie, jedność

 

Ustawicznie słyszymy wezwania, aby przystąpić do dialogu i pojednać się, by zapanowała upragniona „jedność”. Są to jednak postulaty nierealne w sytuacji, gdy w świecie toczy się kampania agresywnego ateizmu pod hasłem laicyzacji oraz usunięcia religii i moralności chrześcijańskiej z życia społecznego. Jego przedstawiciele pojmują dialog i pojednanie jako przyjęcie ich przekonań i ustąpienie im pod każdym względem; posługują się kłamstwem, oszczerstwem i pałają nienawiścią. Czy Chrystus jednał się z faryzeuszami albo z kupczącymi w świątyni? Do dialogu nie ma partnerów, słyszy się groźby i obraźliwe wyzwiska, inaczej myślącym zapowiada uwięzienie, udręki, zagładę.. Toczona przez lewactwo wojna ideologiczno – polityczna nie pozostawia miejsca na mówienie o jakiejkolwiek „jedności’. A jeżeli ktoś piętnuje w imieniu Kościoła „swary i spory”, niech powie wyraźnie, kto je wszczyna i kto za nie odpowiada. Inaczej te „szlachetne’’ apele to puste, obłudne mistyfikacje.

 

Polecamy

Społeczeństwo i polityka na Wyspach w opisie korespondentki Elżbiety Królikowskiej-Avis

Społeczeństwo i polityka na Wyspach w opisie korespondentki Elżbiety Królikowskiej-Avis